9 vấn đề các nước đang phát triển phải đối mặt khi tham gia TPP

ttip TTPP

TPP được cho là tạo ra một sân chơi bình đẳng cho thương mại. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng TPP có thể cản trở không công bằng các nền kinh tế đang phát triển.

Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) - một thỏa thuận thương mại lớn đang được đàm phán giữa 12 quốc gia trong khu vực châu Á-Thái Bình Dương – đã mở được nút thắt tại Mỹ vào cuối tháng 6 khi Quốc hội Mỹ cấp cho Tổng thống Barack Obama "quyền đàm phán nhanh". Nhưng hiện nay, TPP vẫn đang tạo ra nhiều tranh cãi. Lý do bao gồm những bí mật mà các cuộc đàm phán có thể ảnh hưởng đến việc làm, tăng trưởng và ý nghĩa địa chính trị. Nhưng có một vấn đề ít được quan tâm là TPP có thể cản trở sự phát triển của các nước đang phát triển.

Liên Hợp Quốc chỉ định 6 trong số 12 thành viên TPP - Brunei, Chile, Malaysia, Mexico, Peru và Việt Nam – là các nước đang phát triển. Nếu được ban hành, TPP có thể cản trở những nước này trong tiến trình công nghiệp hoá thành công và gia nhập nhóm nước phát triển. Điều này thực tế có nghĩa là gì? Cản trở công nghiệp hóa có nghĩa là cô lập các quốc gia này trong các ngành nông nghiệp và công nghiệp khai khoáng lạc hậu, ngăn chặn hàng chục triệu lao động tiếp cận công việc lương cao hơn trong các ngành sản xuất và dịch vụ. Căn cứ tính thuế trong nước sẽ quá thấp để bảo trợ xã hội, đầu tư vào y tế và giáo dục. Tỷ lệ đói nghèo cao sẽ vẫn tồn tại. Và chi phí tiềm năng con người không thể tính toán.

TPP có thực sự là không tốt cho các nước đang phát triển và kém phát triển? Dưới đây là 9 vấn đề chính mà hiệp định này sẽ làm còi cọc sự phát triển kinh tế quốc gia của các nước thành viên đang phát triển:

1. TPP đề ra quy tắc bình đẳng đối với các đối tác không ngang bằng

Chúng tôi không để đội bóng đá chuyên nghiệp chơi với trẻ mới biết đi, nhưng sự thật hiển nhiên cơ bản này được bộc lộ khi nói đến các nền kinh tế trong TPP. Các thành viên TPP đã giàu có và công nghiệp hóa (Canada, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Australia và New Zealand) đang tích cực tìm kiếm chính sách thuế và tài chính đồng bộ và mức thấp của quy định trên toàn thế giới để giảm chi phí hoạt động cho các tập đoàn đa quốc gia của họ - trong đó có vai trò trong việc soạn thảo văn bản của hiệp định. Họ cho rằng trong nền kinh tế toàn cầu hóa ngày nay, các hiệp định thương mại phải được dựa trên "sự công bằng" và "một sân chơi bình đẳng" – dựa trên ý tưởng rằng thuế của chính phủ, các chính sách tài chính hoặc thương mại không nên hỗ trợ ưu đãi cho các công ty trong nước.

Nhưng dù 6 nước thành viên đang phát triển của TPP ở các giai đoạn khác nhau của sự phát triển kinh tế, nhưng họ đều có điểm chung là các doanh nghiệp trong nước của họ lạc hậu và kém cạnh tranh so với những doanh nghiệp từ các nền kinh tế tiên tiến. Do đó, mỗi nước cần hỗ trợ các ngành công nghiệp trong nước với các khoản trợ cấp riêng; trợ cấp tín dụng dài hạn, lãi suất thấp; chính sách công nghệ hỗ trợ; và nghiên cứu và phát triển. Tuy nhiên, TPP lại cấm hầu hết các chính sách này với cái gọi là "công bằng", mà bỏ qua thực tế rằng các nước thành viên đang phát triển và phát triển ở các giai đoạn khác nhau, do đó, có nhu cầu rất khác nhau.

2. TPP cấm sử dụng chính sách thương mại để bảo vệ ngành công nghiệp trong nước

Đi xa hơn so với quy định Tổ chức Thương mại Thế giới hiện tại, TPP tìm cách cắt giảm mạnh hạn ngạch, thuế quan và chính sách thương mại bảo vệ khác. Do đó, các ngành công nghiệp sản xuất còn non trẻ tại các nước thành viên đang phát triển sẽ phải đối mặt với sự cạnh tranh lớn từ các công ty nước ngoài cạnh tranh hơn. TPP cũng sẽ cấm đánh các loại thuế đối với việc xuất khẩu nguyên liệu thô - chính sách khuyến khích các nhà sản xuất trong nước sử dụng các nguồn nguyên sẵn có tại quốc gia họ. Nhưng quy định mà tất cả các quốc gia phải tuân thủ luật chơi tương tự nhau và giảm mức bảo hộ thương mại xuống giới hạn như nhau là đặc biệt nguy hiểm bởi vì nó không tuân theo quy luật lịch sử và những bài học quan trọng của nó về những gì các nước đang phát triển cần phải làm để công nghiệp hóa thành công. Trong thực tế, các nước giàu ngày nay phát triển các ngành sản xuất của họ đã áp dụng các chính sách bảo vệ thương mại cao và hỗ trợ khác của Nhà nướctrong nhiều thập kỷ qua, cho đến khi họ có thể cạnh tranh trên thị trường thế giới. Họ nhận ra, thương mại cần được tự do hóa chỉ sau khi các công ty trong nước có thể cạnh tranh quốc tế.

3. TPP cấm sử dụng mua sắm chính phủ để hỗ trợ doanh nghiệp trong nước

Các nước giàu trong các cuộc đàm phán TPP đang đòi hỏi rằng các công ty nước ngoài được phép cạnh tranh với các công ty trong nước cho các hợp đồng mua sắm chính phủ. Nhưng về mặt lịch sử, các nước đã sử dụng mua sắm như là một hình thức hỗ trợ chính thức cho các doanh nghiệp trong nước của họ. Điều này đã khiến Hội đồng Hành động Kinh tế Malaysia cảnh báo rằng "Nếu mua sắm Chính phủ Malaysia được tiến hành trên một sân chơi bình đẳng, nhiều công ty Malaysia sẽ bị nhấn chìm."

4. TPP giới hạn quy định của các nhà đầu tư nước ngoài quá nhiều

TPP đề xuất rằng không áp dụng quy định đặc biệt đối với nhà đầu tư nước ngoài, có nghĩa là họ phải được đối xử không khác so với các công ty trong nước. Nhưng hầu hết các nước công nghiệp phát triển đã sử dụng các quy tắc "nội địa hóa" và các quy định khác trong một thời gian dài để đảm bảo rằng đầu tư nước ngoài chuyển giao công nghệ và mua hàng hóa và dịch vụ địa phương nhằm thúc đẩy các ngành trong nước. Tuy nhiên, theo dự thảo của chương đầu tư của TPP, bất kỳ chính sách có lợi cho quyền sở hữu địa phương sẽ được coi là "phân biệt đối xử" và bị cấm.

5. TPP sẽ làm suy yếu chủ quyền của các tòa án quốc gia và khiến các nước sợ hãi trong việc áp dụng những quy định mới

Để thực thi các tiêu chuẩn mới, TPPcũngđề xuất mở rộng các định nghĩa truyền thống về vấn đề "trưng thu không công bằng hoặc quốchữu hóa" tài sản của các nhà đầu tư nước ngoài, cùng khái niệm "lợi ích hay lợi nhuậnkỳ vọng " vào định nghĩa này. Theo đó, cho phép một công ty đa quốc gia khởi kiện quốc gia chủ nhà khi cho rằng quốc gia chủ nhà đã ban hành các quy định hoặc văn bản pháp luật mới - thậm chí cả những quy định liên quan đến vấn đề công ích như lao động và các quyền môi trường - sẽ gây thiệt hại cho “lợi nhuận kỳ vọng” của công ty. Cơ chếgiải quyết tranh chấp nhà đầu tư -nhà nước (ISDS), đã xuất hiện trong nhiều hiệp định thương mại và đầu tư gần đây. Nếu một quy định pháp luật mới làm tăng chi phí cho nhà đầu tư nước ngoài và giảm "kế hoạch lợi nhuận", thì các nhà đầu tư nước ngoài có thể kiện chính phủ sở tại hoặc là chính phủ phải rút lại luật mới hoặc phải bồi thường hàng trăm triệu đô la cho các nhà đầu tư. ISDS cho phép bỏ qua giải quyết tranh chấp ở tòa án trong nước mà chuyển thẳng lên toà án quốc tế. Cơ chế này làm mất đi cơ hội khiếu nại của nguyên đơn và vô hiệu hoá toà án trong nước.

Trong khi các nhà đàm phán thương mại ở các nước giàu nói rằng việc bảo vệ các nhà đầu tư như vậy là cần thiết để thu hút đầu tư nước ngoài, nhà kinh tếđạt giải thưởng Nobel, Joseph Stiglitz, cho rằng nhiều tập đoàn đa quốc gia đã có bảo hiểm đầu tư từ chính phủ của họ hoặc từ Cơ quan Bảo lãnh Đầu tư Đa phương (MIGA) thuộc Ngân hàng Thế giới và như vậy lý do thực sự cho việc tồn tại của ISDS là lý do chính trị: theo đó nó nhằm tạo ra "một hiệu ứng làm lạnh" cho các nước TPP ít tiên tiến, tạo ra các mối đe dọa lửng lơ kéo dài lên các quốc gia này, các vụ kiện triệu đô la luôn rình rập đủ để làm cho các chính phủ nước này không dám đưa ra áp dụng pháp luật hoặc quy định mới mà có thể gây hại đến các nhà đầu tư nước ngoài. Để có được cơ chế này, các công ty nước ngoài tìm cách lén lút - thông qua các hiệp định thương mại đàm phán bí mật - những gì họ không thể đạt được trong một tiến trình chính trị cởi mở. Mặc dù ngày càng nhiều nước đang phát triển trên khắp thế giới (Brazil, Ấn Độ, Nam Phi) từ chối cho phép đưa điều khoản ISDS vào trong các hiệp định tương lai, nhưng TPP vẫn có.

6. TPP làm cho các nước dễ bị tổn thương nhiều hơn các cuộc khủng hoảng tài chính

TPP đi ngược lại tư duy mới về thực hành tốt nhất về kiểm soát vốn –những hạn chế về khả năng của các nhà đầu tư mang vào hoặc lấy ra một lượng vốn khổng lồ từ các nước. Ngay cả IMF cũng đảo ngược sự chống đối lâu nay về kiểm soát vốn vào năm 2012, cuối cùng cũng đồng ý với việc kiểm soát vốn có thể là hữu ích trong việc đảm bảo sự ổn định tài chính trong cuộc khủng hoảng do dòng chảy ra đột ngột hoặc dòng chảy vào bịxáo trộn. Tuy nhiên, bất chấp sự khôn ngoan của hiệp định mới này, TPP sẽ cản trở các nước đang phát triển trong việc sử dụng kiểm soát vốn.

Không rút ra đượcbài học từ cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008, TPP vẫn kêu gọi một loạt các quy tắc tự do hóa tài chính mà sẽ ngăn chặn các nước điều tiết hoạt động đầu cơ tài chính và tiếp tục bãi bỏ quy định các lĩnh vực dịch vụ tài chính. Nhà kinh tế Anton Korinek của Đại học Johns Hopkins giải thích rằng bãi bỏ quy định về tài chính quá mức như vậy là tương tự như nới lỏng những quy định an toàn đối với các nhà máy điện hạt nhân: Nó có thể làm giảm chi phí và tăng lợi nhuận cho ngành công nghiệp hạt nhân, và thậm chí có thể giảm giá điện – nhưng lại làm tăng nguy cơ của một cuộc khủng hoảng hạt nhân. Tương tự như vậy, bãi bỏ quy định tài chính làm tăng lợi nhuận cho ngành tài chính nhưng có nguy cơ lớn đối với phần còn lại của xã hội, và nó đe dọa sự ổn định tài chính của các nước thành viên phát triển cũng như đang phát triển của TPP.

7. TPP sẽ làm suy yếu sức khỏe cộng đồng

Nhiều nhóm y tế như Bác sĩ không biên giới đã vận động chống lại TPP vì những quy định về quyền sở hữu trí tuệ (IPR) sẽ khiến giá các loại thuốc gốc vượt khỏi tầm với của hàng triệu người nghèo ở các nước đang phát triển. Theo dự thảo bị rò rỉ của chương IPR, TPP sẽ mở rộng đáng kể các bằng sáng chế và bản quyền hiện hành về thuốc thiết yếu và mở rộng phạm vi của các bằng sáng chế và bản quyền ngoài thành phẩm để bao gồm nhiều thành phần của hàng hóa thành phẩm. Nếu được ban hành, những quy định như vậy sẽ làm suy yếu đáng kể khả năng giải quyết các nhu cầu y tế công cộng của các nước đang phát triển - có nghĩa là nhiều người sẽ chết.

8. TPP cản trở các công ty mua công nghệ cần thiết

Chương IPR cũng sẽ làm còi cọc đáng kể sự phát triển của các công ty sản xuất ở các nước đang phát triển bởi vì nó sẽ làm tăng chi phí và tạo ra những rào cản mới trong việc tiếp cận công nghệ sản xuất cần thiết. Do đó làm cản trở các công ty tham gia vào công nghệ đảo ngược (là quá trình tìm ra các nguyên lý kỹ thuật của một phần mềm ứng dụng hay thiết bị cơ khí qua việc phân tích cấu trúc, chức năng và hoạt động của nó. Trong quá trình này, người ta thường phải tháo dỡ đối tượng (ví dụ một thiết bị cơ khí, một thành phần điện tử, một phần mềm) thành từng phần và phân tích chi tiết hoạt động của nó, thường là với mục đích xây dựng một thiết bị hoặc phần mềm mới hoạt động giống hệt nhưng không sao chép bất cứ thứ gì từ đối tượng nguyên bản) - một bước quan trọng trong quá trình vừa học vừa làm được sử dụng bởi tất cả các nước giàu có khi họ phát triển ở giai đoạn đầu tiên.

9. TPP sẽ làm suy yếu các công ty nhà nước

TPP đề nghị chia nhỏ và giảm số lượng doanh nghiệp nhà nước, các doanh nghiệp vốn là nền tảng của chiến lược công nghiệp hóa thành công của Đông Á trong nhiều thập kỷ. Không chỉ đề xuất cải cách mà còn đề xuất cắt giảm đáng kể hỗ trợ nhà nước cho các doanh nghiệp này, và bán các doanh nghiệp nhà nước hiện nay như ở Malaysia, Việt Nam và Singapore. Những quốc gia này sẽ bị ràng buộc khi tiến về phía trước và sẽ bị cấm hỗ trợ cho các doanh nghiệp nhà nước mới. Một lần nữa, các quốc gia đang phát triển trong khối sẽ phải sử dụng chiến lược mà chính các nước giàu đã sử dụng. Khi các nước giàu học được bài học từ lâu là khi các nhà đầu tư tư nhân không thể hoặc không muốn đầu tư trong các lĩnh vực chiến lược, thì nhà nước mới cần phải can thiệp và đóng vai trò của "doanh nhân cuối cùng."

Một số nhà làm chính sách ở các quốc gia đang phát triển trong TPP có thể đã đồng ý với những luật chơi này bằng niềm tin rằng chấp nhận chúng là cần thiết để thu hút đầu tư nước ngoài và tham gia an toàn trong các chuỗi giá trị toàn cầu. Nhiều người tin tưởng rằng việc ký TPP sẽ bảo vệ họ từ sự ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc trong khu vực. Chiến lược thiển cận như vậy có thể phải trả giá cao khi cố tình quên đi sự phát triển kinh tế quốc gia trong dài hạn.

Theo http://foreignpolicy.com - PT

Từ khóa: 9 vấn đề, các nước đang phát triển, đối mặt, khi tham gia, TPP