Nhật Bản có thể có một chiến lược kinh tế hậu TPP?

us china japan

Liệu Tokyo có là đầu tàu kinh tế trong một khu vực đang thay đổi nhanh chóng?

Ở vào giai đoạn nước rút của TPP hiện nay, trọng tâm một lần nữa hướng vào việc trong TPP ai sẽ là người chiến thắng và ai sẽ là kẻ thua cuộc trong số 12 nước thành viên tham gia vào thỏa thuận thương mại này trong đó có Nhật Bản. Những kỳ vọng cho một bình minh mới đối với nền kinh tế Nhật Bản đang gia tăng.

Một câu hỏi vẫn chưa được giải quyết một cách rốt ráo là liệu Tokyo có đủ cách thức và mức độ sẵn sàng để trở thành đầu tàu kinh tế tại khu vực châu Á Thái Bình Dương vốn đang thay đổi nhanh chóng dưới sự ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc. Không thể phủ nhận tồn tại một khoảng trống về quyền lực kinh tế tại khu vực và Bắc Kinh đang rất háo hức để lấp đầy khoảng trống đó. Chưa bao giờ mối bận tâm của các nước châu Á về tham vọng của Trung Quốc lại lớn như hiện nay, và thương mại chỉ là một mảng màu trong bức tranh tổng thể đó.

Với tư cách là quốc gia thành viên sáng lập lớn thứ hai của TPP, Tokyo có lợi thế trong việc thiết lập các quy tắc thương mại tương lai cho khu vực. Cũng như Tổng thống Mỹ Barack Obama nhấn mạnh sự cần thiết Mỹ phải trở thành một đối tác quan trọng trong khuôn khổ TPP vì nếu không Bắc Kinh sẽ thay vào đó. Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe cũng nhấn mạnh TPP là cần thiết để duy trì vị thế của Nhật Bản là một nền kinh tế lớn trên sân chơi thương mại toàn cầu.

Tuy nhiên khi ông Abe tuyên bố tham gia TPP vào tháng 3/2013, ông cũng phát biểu rằng: “việc tạo ra các quy tắc thương mại mới trong khu vực châu Á-Thái Bình Dương... không chỉ vì lợi ích quốc gia của Nhật Bản mà còn vì sự thịnh vượng chung của toàn thế giới”, thêm vào đó “trật tự kinh tế mới” sẽ được tạo ra bởi hai cường quốc là Nhật Bản và Mỹ.

Nhưng trong 02 năm qua, ngày càng có nhiều lo ngại rằng Trung Quốc đã thay thế Tokyo và Washington để tạo ra các nguyên tắc thương mại tại châu Á. Bởi vì trong khi TPP chắc chắn là khuôn khổ thương mại toàn cầu tham vọng và toàn diện nhất cho đến thời điểm hiện tại thì đồng thời các khuôn khổ thay thế khác cũng đang được tạo ra bao gồm Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) hay Hiệp định mậu dịch tự do châu Á-Thái Bình Dương (FTAAP), chưa kể đến đàm phán thương mại 3 bên giữa Trung Quốc-Nhật Bản-Hàn Quốc và tất cả đều liên quan đến Bắc Kinh.

Song song đó Trung Quốc cũng đưa ra một số kế hoạch đầy tham vọng là Sáng kiến kinh tế Một hành lang - Một con đường. Đáng chú ý nhất trong kế hoạch này là sự ra đời của Ngân hàng phát triển cơ sở hạ tầng châu Á (AIIB) với Lễ ra mắt có đến 50 quốc gia là thành viên sáng lập diễn ra vào tuần trước tại thủ đô Bắc Kinh. AIIB là một thành công bất ngờ của Bắc Kinh, đã thu hút không chỉ những nước được hưởng lợi trực tiếp từ các khoản vay lãi suất thấp mà còn có nhiều nước tham gia tài trợ như Australia, Hàn Quốc, Anh, Pháp và Đức. Thực tế, AIIB chỉ thiếu 2 thành viên đáng chú ý nhất là Nhật Bản và Mỹ.

Tuy nhiên, cũng có một sự thay đổi bất ngờ là 7 quốc gia đầu tiên tham gia ký kết Biên bản ghi nhớ cho sự ra đời của AIIB gồm Philippines, Thái Lan, Malaysia, Đan Mạch, Kuwait, Ba Lan và Nam Phi - đã không tham gia vào sự kiện thành lập ngân hàng này.

Nhu cầu tài trợ cho các dự án hạ tầng trong khu vực là hết sức rõ ràng nhưng Đông Nam Á và nhiều nước trên thế gới nói chung đang cảm thấy sợ hãi trước những tham vọng lớn hơn của Trung quốc. Do vậy trong ngắn hạn, Nhật Bản có cơ hội bước lên và giữ vị thay thế cho các sáng kiến được dẫn dắt bởi Trung Quốc.

Các nhà hoạch định chính sách Nhật Bản vẫn đang chia rẽ về việc liệu Tokyo có nên tham gia AIIB, một số người đã kêu gọi Chính phủ của Thủ tướng Abe phá vỡ sự từ chối từ phía Washington và tham gia vào AIIB vì lý do chính trị. Đó là lời kêu gọi của các thể chế mới bất chấp những nỗ lực tăng cường khả năng cho vay hạ tầng của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) vốn được xem là nơi Nhật Bản giữ vai trò hàng đầu.

AIIB sẽ là thuốc thử đầu tiên đối với Bắc Kinh để xem liệu nước này có thể cho ra đời một tổ chức tài chính cạnh tranh trực diện với những thể đã được tạo ra từ thế kỷ 20 tuân thủ các tiêu chuẩn toàn cầu về cho vay lẫn quản trị. Nếu AIIB thành công sẽ là một bình minh mới cho Trung Quốc trong việc thiết lập các quy tắc kinh tế rộng lớn hơn cho khu vực nơi nhu cầu rõ ràng chưa được đáp ứng đầy đủ thông qua những khuôn khổ hiện có.

Cơ hội của Nhật Bản là đưa ra một tầm nhìn kinh tế thay thế cho những mục tiêu hiện nay của Trung Quốc. Và trong bối cảnh lo ngại về tham vọng về lãnh thổ và sự phát triển quân sự nhanh chóng của Trung Quốc, Nhật Bản cần thiết phải giữ một vai trò lãnh đạo lớn hơn. Tuy nhiên, Tokyo vẫn chưa đưa ra một sáng kiến khu vực như đã làm trong cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997 liên quan đến Quỹ Tiền tệ châu Á (AMF). Kế hoạch này đã gây được tiếng vang tại thời điểm đó mặc dù mâu thuẫn với Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) về điều kiện và các khoản vay cứu trợ tài chính. Một quan chức cấp cao của Nhật Bản cho rằng đề xuất về AMF đã nhanh chóng bị Mỹ bác bỏ tương tự như sự phản đối hiện nay của Mỹ đối với ngân hàng AIIB. Nhưng không giống như Trung Quốc, Nhật Bản đã không thể cho ra đời AMF.

Nhìn về phía trước, có 2 câu hỏi đặt ra đối với Tokyo: Liệu Nhật Bản có thể đưa ra một tầm nhìn thay thế cho sự phát triển tiếp theo trên toàn châu Á và liệu Nhật có thể thúc đẩy cho tầm nhìn đó thậm chí khi không có sự hậu thuẫn từ phía Mỹ? Giả định rằng vì các lý do kinh tế và chính trị, Mỹ không có gia nhập AIIB vậy liệu Nhật Bản có chọn tham gia AIIB như một bước đi cần thiết để đảm bảo duy trì tăng trưởng ổn định của châu Á.

Theo http://thediplomat.com – PC

Từ khóa: Nhật Bản, Mỹ, Trung Quốc, chiến lược, kinh tế, hậu TPP, AIIB