Ấn Độ cự tuyệt TFA: WTO chưa tiến đã lụi tàn?

Với sự cự tuyệt ký Nghị định thư, chính phủ mới ở Ấn Độ đã làm cho Hiệp định về tạo thuận lợi cho thương mại (TFA) trong khuôn khổ Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) không thể chính thức có hiệu lực từ ngày 1/8 vừa qua như đã được 159 thành viên WTO thoả thuận khi ký kết (Trade Facilities Agreement - TFA) tại Bali (Indonesia) cuối năm ngoái.

Hiệp định này có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với WTO vì là bước tiến duy nhất WTO đạt được kể từ khu thành lập cách đây 20 năm. Nó gỡ gạc cho WTO cả về thể diện lẫn vai trò trong bối cảnh Vòng đàm phán Doha của WTO cho tới nay vẫn chưa thể được kết thúc thành công và hiện không ai dám chắc liệu nó rồi đây có được kết thúc thành công hay không và nếu có thì khi nào. Cho nên mới nói rằng Ấn Độ khiến cho WTO chưa kịp tiến đã lại lùi.

Riêng trước, chung sau

Ấn Độ là một trong những nước ký kết TFA ở Bali. Nhưng khi đó là chính phủ cũ ở Ấn Độ. Chính phủ mới ở Ấn Độ thuộc đảng phái chính trị khác. Tại Bali, WTO nhượng bộ cho Ấn Độ trong vấn đề nhà nước trợ giá thu mua lương thực. Ấn Độ thực hiện chương trình bán lương thực với giá rất rẻ cho dân để chống đói - cho khoảng 800 triệu người, tức là gần hai phần ba dân số nước này. An ninh lương thực là vấn đề được ưu tiên hàng đầu vì lý do xã hội và nhân đạo, nhưng đồng thời còn là một con chủ bài chính trị đối nội của các đảng cầm quyền. Đảng nào muốn trở thành đảng cầm quyền ở Ấn Độ đều phải chinh phục được lá phiếu của diện cử tri nghèo này. Chính phủ cũ ở Ấn Độ chấp nhận thoả hiệp là duy trì bù trợ giá thu mua lương thực đến cuối năm 2017 và từ nay cho tới thời điểm ấy sẽ tìm giải pháp cho vấn đề này. Bây giờ, chính phủ mới ở Ấn Độ đòi hỏi đàm phán lại ngay trong năm 2014 theo hướng để cho Ấn Độ duy trì lâu dài chương trình trợ giá thu mua lương thực như một trường hợp ngoại lệ trong WTO.

Yêu cầu của Ấn Độ không được các thành viên WTO chấp nhận bởi mọi ngoại lệ trong tự do hoá mậu dịch thế giới đều đi ngược lại tôn chủ mục đích của WTO và trợ giá trong thương mại thực chất là bảo hộ mậu dịch. Bảo hộ mậu dịch huỷ hoại cạnh tranh bình đẳng trên thị trường và cản trở mậu dịch tự do.

Các thành viên WTO thông cảm với nhu cầu của Ấn Độ về đảm bảo an ninh lương thực. Nhưng những số liệu về chương trình lương thực của Ấn Độ lại không thể không khiến họ nghi ngại động cơ bảo hộ mậu dịch trong đó. Từ vài năm nay, Ấn Độ liên tiếp được mùa. Tính đến đầu tháng 7 vừa qua, Ấn Độ đã dự trữ 21,1 triệu tấn gạo và 39,8 triệu tấn lúa mỳ. Khối lượng này lớn gấp đôi khối lượng dự trữ cần thiết để đảm bảo an ninh lương thực ở Ấn Độ. Trong 10 năm qua, chính phủ Ấn Độ đã tăng gấp đôi giá thu mua lương thực mà ngay từ ban đầu đã cao hơn giá thị trường khá đáng kể. Năm ngoái, Ấn Độ đã vượt Thái Lan trở thành nước xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới. Thu mua nhiều với giá cao ở Ấn Độ không thể không tác động làm tăng giá lương thực trên thị trường thế giới và khi ấy càng xuất khẩu nhiều thì càng có lợi.

Tai hại đối với WTO

WTO đã bị giáng cho một cú đòn nặng. Tiến trình tự do hoá thương mại trong khuôn khổ WTO tiếp tục trì trệ và bế tắc. Hơn thế nữa, thể diện và uy danh của WTO bị tổn hại nghiêm trọng. Vai trò của WTO trong việc định ra luật chơi chung và làm trọng tài phân xử cho cuộc chơi tự do hoá mậu dịch trên bình diện toàn cầu bị nghi ngờ và lòng tin vào WTO càng thêm khó dễ dàng có thể được phục hồi. Tất cả các thành viên của WTO đều bị thua thiệt khi không thể tận lợi được gì từ hiệu ứng mà TFA có thể đưa lại là tạo thêm hàng triệu công ăn việc làm và giá trị khoảng 1.000 tỷ USD hàng năm.

Trì trệ và bế tắc trong tiến trình WTO tạo dư địa và cơ hội cho sự trỗi dậy và thắng thế của chủ nghĩa bảo hộ. Các nước trên thế giới không ngồi chờ tiến triển của WTO mà đua nhau đi con đường riêng là đàm phán hình thành những khu vực mậu dịch tự do song phương và đa phương. Theo tổ chức Free Trade Alert, chỉ riêng từ khi bùng nổ khủng hoảng tài chính trên thế giới năm 2008 đến tháng 8/2013 đã xuất hiện thêm 1.523 trở ngại thương mại trên thế giới, một nửa trong số đó là sản phẩm của Mỹ, EU và Nhật Bản. Đến nay, trên thế giới đã có hàng trăm các loại thoả thuận về khu vực mậu dịch tự do song phương và đa phương. Nếu chiều hướng này cứ tiếp tục trong thời gian tới thì sự lụi tàn của WTO sẽ trở nên không tránh khỏi và câu hỏi sẽ chỉ là sớm hay muộn mà thôi.

Theo dddn.com.vn

Từ khóa: Ấn Độ, cự tuyệt, TFA, WTO, lụi tàn