Cộng đồng Kinh tế ASEAN không thể bỏ qua vấn đề môi trường

environment-goods

Nếu không có các tiêu chuẩn chặt chẽ và một cơ chế giám sát, hệ sinh thái của khu vực ASEAN đang đối mặt với nguy cơ rất lớn.

Sự ra đời của Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) là một nỗ lực mới nhất của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN). AEC sẽ là một thị trường chung theo phong cách châu Âu, dự kiến sẽ bắt đầu hoạt động vào ngày 31/12/2015. Giống như thị trường nội bộ của châu Âu, mục tiêu của ASEAN dựa trên bốn trụ cột chính: tự do di chuyển hàng hóa, dịch vụ, lao động và vốn. Nếu thành công, AEC sẽ tăng cường ảnh hưởng toàn cầu của ASEAN nhờ vào tổng GDP của khu vực này đạt đến 2,4 nghìn tỷ USD.

Nhưng khi xem xét kỹ càng các chi tiết của thị trường chung ASEAN, người ta sẽ nhận ra rằng khó có thể so sánh nó với EU. Nếu EU được sinh ra từ sự tàn phá của chiến tranh thế giới II và từ thảm sát Holocaust – những nhân tố thúc đẩy hội nhập siêu quốc gia, thì ASEAN lại không có những động lực thúc đẩy tương tự.

Các thành viên của ASEAN đã cực lực phản đối xây dựng AEC dựa theo kế hoạch thể chế chi tiết của EU. Thay vào đó, chủ quyền của các quốc gia thành viên ASEAN vẫn là ưu tiên chính và đặc trưng riêng của từng nước mới là quan trọng nhất.

Trong khi EU cótổ chức siêu quốc gia là Tòa án châu Âu (ECJ) – người anh hùng thầm lặng chịu trách nhiệm đảm bảo sự hài hoà tiêu chuẩn cho tất cả các quốc gia thành viên, thì cộng đồng kinh tế ASEAN lại tránh né việc thành lập một tổ chức tương tự.

Không giống như EU, ASEAN nổi lên trong một thời đại lịch sử hoàn toàn khác biệt, một thời đạimà vấn đề môi trường phải song song với tốc độ tăng trưởng. Nếu không có một tổ chức như ECJ để hài hòa các tiêu chuẩn chung, hệ sinh thái của ASEAN sẽ phải đối mặt với rủi ro rất lớn.

Các thị trường mới có thể sẽ giúp ASEAN tự cứu nguy

Khu vực Đông Nam Á là nhà củacác khu rừng nhiệt đới rộng lớn và có sự đa dạng sinh học phong phú nhất trên thế giới, nhưng môi trường hiện nay của các nước này đang ngày càng bị đe dọa với nhiều thảm họa môi trường mà vẫn chưa được giải quyết một cách nghiêm túc.

Khi Indonesia đưa ra lệnh cấm xuất khẩu khoáng sản vào năm 2014, ngành công nghiệp bauxite bất hợp pháp tại Malaysia đã chớp lấy cơ hội và phát triển. Hệ quả là ngành này đã gây ô nhiễm nguồn nước, đồng thời đe dọa cuộc sống của cả con người và hệ sinh thái ở Malaysia. Chất thải độc hại ở dạng bùn đỏ, một sản phẩm phụ của việc khai thác bauxite, đã dần dần làm ô nhiễm nguồn nước và làm tổn hại đến sức khỏe người dân do các nhà khai mỏ không giấy phép này đềuthiếu quy trình quản lý chất thải.

Mặc dù ngành công nghiệp bauxite ở Malaysia đãđưa đến lợi nhuận rất lớn cả cho thợ mỏ và chính phủ Malaysia, nhưng các nhà chức trách của nước này đã làm việc thiếu hiệu quả trong việc ngăn chặn các nhà khai thác bauxite trái phép, và phần lớn cũng thất bại trong việc thiết lập các hướng dẫn về sức khỏe và an toàn cần phải thi hành để bảo vệ môi trường và người dân Malaysia khỏi những ảnh hưởng tai hại từ hoạt động của ngành công nghiệp trên.

Bên cạnh đó, vấn đề khói bụi ở khu vực ASEAN – hậu quả nhãn tiền của phương pháp đốt rừng làm đồn điền tại Indonesia, cũng là một vấn đề nổi tiếng nan giải. Lượng khói thải ra của phương pháp này lớn đến nỗi chúng tràn qua các nước láng giềng của Indonesia là Malaysia và Singapore, khiến nhiều chuyến bay phải hủy bỏ.

Năm 2014, Indonesia đã vượt qua Brazil khi “đạt” được vị trí“vô địch phá rừng” của thế giới, sau khi nước này cắt giảm gần 60.000 km² rừng nguyên sinh trên 12 năm tuổi. Vào ngày 14/9, Indonesia đã tuyên bố tình trạng khẩn cấp vì vấn đề khói mù đã vượt khỏi tầm kiểm soát, dẫn đến việc đóng cửa các trường học ở Indonesia và các hoạt động ngoài trờiở nước này phải tạm dừng.

Mặc dù ảnh hưởng khói mù trên con người có thể giảm bớt, nhưng sự tàn phá của khói mù gây ra cho các loài động vật hoang dã trong khu vực là không thể hồi phục: môi trường sống tự nhiên đang bị phá hủy một cách có hệ thống, trong khi chính phủ Indonesia dường như không hề suy nghĩ làm thế nào để có thể hồi phục các khu vực tự nhiên, dẫn đến việc rất nhiều loài động vật hoang dã mất đi môi trường sống tự nhiên.

Đánh bắt quá mức cũng là một mối quan ngại trên khắp khu vực châu Á, đặc biệt là ở Thái Lan, nơi các tàu tàu đánh cá không đăng ký và không được kiểm soát ra tay đánh bắt tất cả các loài cá, để lại những vùng biển cạn kiệt. Nhu cầu hải sản giá rẻ sẽ duy trì ngành công nghiệp bất hợp pháp này và nguồn tài nguyên biển sẽ nhanh chóng kiệt quệ.

Đây là tất cả những vấn đề mà ASEAN có nghĩa vụ giải quyết khi các thành viên của khu vực đang gấp rút hoàn tất kế hoạch trong nước nhằm kịp thời hạn AEC bắt đầu có hiệu lực vào ngày 31/12/2015. Nếu có sự liên lạc tốt hơnvà một chuẩn mực đạo đức mạnh mẽ hơn, ASEAN mới có khả năng hình thành một chiến lược liên kết giữa các thành viên nhằm bảo vệ môi trường và hỗ trợ lợi ích của toàn khu vực.

Nhưng liệu cộng đồng kinh tế ASEAN sẽ có tầm nhìn đủ xa để giải quyết các vấn đề một cách thống nhất, hay là mỗi nước ASEAN vẫn ưu tiên mô hình tăng trưởng kinh tế của riêng mình và bỏ lơ việc bảo vệ môi trường, thì vẫn là vấn đề cần thời gian trả lời.

ASEAN vốn có mục đích tốt đẹp. Tổ chức này đã xây dựng cơ sở hạ tầng để hỗ trợ các mục tiêu của mình,đồng thời đã phát triển một số thể chế nhằm giải quyết và ủy thác một số nhiệm vụ của tổ chức.

Tuy ASEAN đã có rất nhiều nỗ lực như trên, nhưng vẫn rất khó để nhận thấy những thành quả mà khu vực này đã thực sự đạt được. Các mỏ bauxite không được kiểm soát vẫn đang gây ô nhiễm nguồn nước. Các đám khói mù vẫn trôi sang Singapore và Malaysia. Các vùng biển vẫn đang bị khai thác quá mức.

Các thị trường mới có thể sẽgiúp ASEAN tự cứu nguy. Chỉ khi có các quy định hoàn chỉnh chung cho toàn khu vực về ngành công nghiệp, có sự thúc đẩy hợp táctrong bảo vệ môi trường, cùng một kế hoạch hành động chung của toàn khu vực, ASEAN mới có thể trở thành một thể chế kinh tế quốc tế hùng mạnh với một nền tảng vượt trội và bền vững.

Rob Edens là một nhà nghiên cứu tại London.

Theo http://thediplomat.com - TV

Từ khóa: Cộng đồng Kinh tế ASEAN, không thể bỏ qua,vấn đề môi trường