Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Trong nỗ lực tìm kiếm những cơ hội và thị trường mới, Việt Nam - ngôi sao đang lên của ASEAN - đã ký một thỏa thuận thương mại tự do (FTA) lịch sử  với Liên minh Kinh tế Á-Âu (EEU) vào hôm 29 tháng 5 tại Astana, thủ đô của Kazakhstan.

Trong khi đó, nhiều người Indonesia bao gồm cả các quan chức và giới doanh nhân, nhận thức về EEU vẫn còn hạn chế.

Việt Nam là nước ASEAN đầu tiên ký FTA với EEU - một thị trường chung gồm 176 triệu dân với tổng sản phẩm trong nước (GDP) đạt hơn 2,5 nghìn tỷ USD. Việc xây dựng liên minh thuế quan được đưa ra từ năm 2010. EEU được thành lập bởi Nga, Kazakhstan và Belarus vào tháng 5 năm 2014 và sau đó là sự tham gia của Armenia và Kyrgyzstan. Hiệp ước thành lập EEU có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2015.

Lễ ký kết FTA giữa EEU với Việt Nam có sự tham dự của Thủ tướng Việt Nam - ông Nguyễn Tấn Dũng và các đối tác của Nga, Armenia, Belarus, Kazakhstan và Kyrgyzstan.

“Thỏa thuận này phản ánh tầm nhìn chiến lược của EEU hướng tới khu vực châu Á Thái Bình Dương, một khu vực năng động và là động lực cho tăng trưởng kinh tế toàn cầu. Thỏa thuận này sẽ tăng cường trao đổi thương mại, dịch vụ và đầu tư song phương đồng thời mở rộng hợp tác trong khu vực. Việt Nam sẽ nỗ lực để giúp các nước EEU mở rộng quan hệ với ASEAN, một thị trường thống nhất với hơn 600 triệu dân và tổng GDP đạt 2,5 nghìn tỷ USD”, ông Dũng phát biểu tại Astana.

Phải mất hơn 02 năm để có thể ký kết FTA Việt Nam - EEU, bao gồm các điều khoản về thương mại, thuận lợi hóa hải quan, sở hữu trí tuệ, đầu tư, các vấn đề pháp lý, các vấn đề quân sự, quy tắc xuất xứ, kiểm dịch động thực vật và dỡ bỏ các rào cản kỹ thuật đối với thương mại.

Các quốc gia EEU có thế mạnh về dầu mỏ, khí đốt, điện, sắt, thép, phân bón, máy móc trong khi Việt Nam là một thỏi nam châm mới cho các nhà sản xuất toàn cầu. Xuất khẩu chính của Việt Nam là điện thoại thông minh, máy tính, hàng điện tử, hàng dệt may, giày dép, gạo, hạt điều, cao su, hạt tiêu, cà phê và trà.

Thỏa thuận này sẽ giúp Việt Nam giới thiệu sản phẩm của mình đến những thị trường mới mà không bị giới hạn bởi bất kỳ rào cản thương mại và hàng rào nhập khẩu nào.

“Ví dụ, gần như 100% hàng hóa của Việt Nam sẽ được phép vào EEU mà không bị đánh thuế nhập khẩu. Đối với sản phẩm may mặc và các mặt hàng có giá trị gia tăng, chúng tôi đã đàm phán thành công để EEU giảm 80% thuế nhập khẩu”, ông Đặng Hoàng Hải, Trưởng đoàn đàm phán kỹ thuật của Việt Nam cho biết.

Tương tự như vậy các thành viên của EEU cũng sẽ gặt hái được nhiều lợi ích từ FTA vừa ký kết. Các doanh nghiệp EEU sẽ tiếp cận được thị trường có sức mua lớn với gần 100 triệu dân của Việt Nam. Việt Nam - nền kinh tế được kỳ vọng đạt tốc độ tăng trưởng hơn 6% trong năm nay bất chấp những khó khăn, sẽ trở thành “cửa ngõ” để EEU thâm nhập thị trường đầy hứa hẹn của ASEAN.

Trong vòng chưa đầy 05 năm, thương mại giữa Việt Nam và các EEU có thể tăng hơn gấp đôi, đạt đến 10 tỉ USD so với mức hiện tại là 4 tỷ USD/năm.

Bước chuyển mình của Việt Nam đã gây choáng váng cho các nước ASEAN cũng như các đối tác khác trong khu vực châu Á-Thái Bình Dương, vốn nhìn nhận Việt Nam như một quốc gia lạc hậu phải vật lộn để phục hồi do những tàn phá của chiến tranh.

Trong ASEAN, chỉ có Singapore và Malaysia là đang nổi lên với những hành động quyết liệt để ký FTA với một số quốc gia khác.

Các quan chức Indonesia thường xuyên nói rằng họ đang tìm kiếm các thị trường mới. Điều này trông có vẻ giống như “NATO” - không hành động mà chỉ nói. Là nền kinh tế lớn nhất khu vực và là thành viên của G20, Indonesia lẽ ra nên chủ động tìm kiếm cơ hội tại EEU thông qua đàm phán để đạt được một FTA như Việt Nam đã làm. Cả Việt Nam và Indonesia đều sản xuất các sản phẩm tương đồng và nên cạnh tranh trên cùng thị trường.

Nhưng Indonesia có vẻ như dị ứng với các FTA khi gần như không thể hưởng lợi từ các FTA đã ký kết. Chi phí sản xuất cao, cơ sở hạ tầng kém, các vấn đề lao động, sự không chắc chắn về pháp lý và tình trạng tham nhũng là những vướng mắc hiện nay của Indonesia. Từ năm 2011, xuất khẩu của Indonesia đã giảm liên tục từ 203,49 tỷ USD năm 2011 xuống còn 176,29 tỷ USD năm 2014.

Ngược lại, xuất khẩu của Việt Nam liên tục tăng ở mức 2 con số kể từ năm 2011. Xuất khẩu của nước này đã tăng lên mức cao kỷ lục 150,2 tỷ USD vào năm 2014 - một bước nhảy vọt so với mốc 96,1 tỷ USD của năm 2011.

Việt Nam đang nổi lên như con hổ mới của ASEAN

Những câu chuyện thành công hiện tại của Việt Nam bắt đầu bằng công cuộc Đổi mới vào năm 1986, chuyển đổi nền kinh tế từ xã hội chủ nghĩa tập trung sang nền kinh tế thị trường.

Hành trình cải cách của Việt Nam được tăng tốc vào năm 2007 khi nước này trở thành thành viên thứ 150 của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Điều này góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhanh chóng, tăng đầu tư nước ngoài và xuất khẩu đi cùng với đó là môi trường kinh doanh dần được cải thiện.

Là đất nước đông dân thứ 3 khu vực Đông Nam Á, với việc nới lỏng một số quy tắc và đưa ra các ưu đãi về thuế hấp dẫn cho các công ty nước ngoài. Do vậy, các nhà đầu tư nước ngoài đang xếp hàng để dịch chuyển các khoản đầu tư từ Trung Quốc sang Việt Nam.

Việt Nam có thể trở thành một “Trung Quốc thứ 2” với sự tăng trưởng lớn trong sản xuất và xuất khẩu. Với lao động giá rẻ, trẻ và có tay nghề; án ngữ tại một vị trí chiến lược đi kèm mức thuế suất thấp và nhiều ưu đãi, Việt Nam đang là thỏi nam châm đối với các nhà sản xuất toàn cầu.

Mặc dù giống như Indonesia, Việt Nam đang bị thâm hụt thương mại khổng lồ với Trung Quốc bởi Hiệp định thương mại tự do ASEAN-Trung Quốc. Tuy nhiên, Việt Nam đã rút ra bài học một cách nhanh chóng. Gần đây, Việt Nam đã ký kết FTA với Hàn Quốc và hiện đang đàm phán với Liên minh châu Âu cho một FTA được kỳ vọng sẽ ký kết trong năm nay.

Một khi được ký FTA với EU có thể đóng góp vào sự gia tăng trưởng GDP của Việt Nam từ 10-15%. Xuất khẩu của Việt Nam sang EU có thể tăng từ 30-40%.

Nhưng lực đẩy lớn nhất sẽ đến vào cuối năm nay khi Việt Nam trở thành thành viên của Hiệp định quan hệ đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) khi tổng giá trị thương mại của các thành viên TPP, gồm Mỹ và Nhật Bản chiếm đến 25% thương mại toàn cầu.

Việt Nam đang nổi lên như con hổ mới của ASEAN. Một khi các FTA với EEU và EU có hiệu lực và nếu TPP trở thành hiện thực, xuất khẩu của Việt Nam có thể dễ dàng đạt mức 200 tỷ USD trong vòng chưa đầy 2 năm, vượt qua Indonesia. Với hơn 30 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ, Việt Nam đã là nước xuất khẩu lớn nhất từ ​​các nước ASEAN sang thị trường này trong năm 2014.

Gần đây, Indonesia đã miễn cưỡng tăng tốc đàm phán FTA với Hàn Quốc, Ấn Độ và các nước khác. Chính quyền Tổng thống Joko “Jokowi” Widodo cho biết họ có kế hoạch tham gia TPP và sẽ sớm kết thúc đàm phán một số FTA khác.

Indonesia cần một kế hoạch chiến lược để có thể hưởng lợi nhiều nhất từ các FTA. Ít nhất 30 quốc gia, bao gồm một số nước trong khu vực Đông Nam Á, đang xem xét sau sự đi đầu của Việt Nam về một FTA với các nước EEU. Liệu Indonesia đã sẵn sàng cho một thỏa thuận thương mại tự do với nhóm nước này?

Theo Jakarta Post – PC

Từ khóa: Việt Nam, ký kết, FTA, Liên minh kinh tế Á Âu, Indonesia