Phá vỡ các rào cản phi thuế quan trong thương mại quốc tế về nông nghiệp thực phẩm

Nông nghiệp thực phẩm

Tại sao giảm các rào cản phi thuế quan là một vấn đề cần sự quan tâm toàn cầu?

Hiện đang có xu hướng giải phóng thương mại và loại bỏ các rào cản trên quy mô toàn cầu, được thể hiện rõ qua hàng loạt các hiệp định thương mại tự do. Các lợi ích có thể nhìn thấy rõ từ các hiệp định này đều là giảm hoặc xóa bỏ thuế quan.

Tuy nhiên, như Hội nghị Liên hợp quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD) đã nhận định, các biện pháp phi thuế quan (NTMs) vẫn luôn là thách thức lớn đối với các nhà xuất khẩu, các nhà nhập khẩu và các nhà hoạch định chính sách.

NTMs được định nghĩa là "các biện pháp chính sách khác ngoài thuế quan thông thường có khả năng ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế đối với thương mại hàng hóaquốc tế, có thể thay đổi số lượng giao dịch, hoặc giá giao dịch, hoặc cả hai". Ngày nay, có rất nhiều loại NTMs đang được sử dụng trong thương mại quốc tế.

Bài viết này sẽ chia sẻ những thông tin về các thách thức đến từ NTMs dựa trên kinh nghiệm và chuyên môn của chuyên gia Úc, Trung Quốc và châu Âu thường xuyên tư vấn về các vấn đề thương mại quốc tế.

Bất chấp những khó khăn tạo ra bởi NTMs, triển vọng thương mại quốc tế vẫn không ảm đạm. Phương pháp giải quyết các thách thức của NTMs đã được đưa vào trong các hiệp định thương mại quốc tế gần đây nhằm giảm bớt gánh nặng đến từ NTMs.

Thách thức của NTMs

Với nhu cầu ngày càng tăng của thế giới đối với thực phẩm, cùng xu hướng thay đổi sở thích ăn uống - đặc biệt là ở khu vực châu Á, việc nâng cao hiệu quả của thương mại quốc tế bằng cách giảm bớt gánh nặng đến từ NTMs ngày càng trở nên quan trọng.

NTMs hiện nay đang là trở ngại pháp lý rất lớn trong việc tiếp cận thị trường, làm giảm khả năng cạnh tranh của các nhà xuất khẩu và làm chậm (và đôi khi thậm chí ngăn chặn) các doanh nghiệp thâm nhập vào các thị trường mới và tận dụng các cơ hội mới.

Dưới đây là một số ví dụ về thách thức của NTMs trong những năm gần đây.

Vệ sinh và kiểm dịch thực vật

Các biện pháp SPS có mục đích bảo vệ sức khỏe và cuộc sống của con người, động vật, và thực vật. Mặc dù các biện pháp SPS đều phải dựa trên Hiệp định SPS của WTO, các tiêu chuẩn quốc tế, và các khuyến nghị dựa trên các nguyên tắc khoa học, nhưng các nước vẫn có thể áp đặt thêm các biện pháp SPS nặng nề vào hàng nông nghiệp thực phẩmxuất khẩu

Theo quan điểm của châu Âu, Úc hiện đang có các tiêu chuẩn quá mức nghiêm ngặt đối với gia súc sống, thịt bò và các sản phẩm thịt nhập khẩu. Những yêu cầu của Úc nghiêm ngặt hơn rất nhiều so với các tiêu chuẩn quốc tế đã được thiết lập bởi Tổ chức sức khỏe động vật thế giới (World Organization for Animal Health – OIE) khiến rất nhiều sản phẩm từ thịt bò khó có thể xâm nhập thị trường nước này.

Rào cản kỹ thuật trong thương mại (TBT)

TBT đã tăng đáng kể trong những năm qua khi chính phủ các nước trên toàn thế giới đã đưa ra nhiều yêu cầu pháp lý hơn nhằm giải quyết những mối lo ngại về sức khỏe, an toàn và môi trường. Các yêu cầu của EU đối với thịt bò nhập khẩu là một ví dụ nổi bật cho thấy TBT kết hợp với các biện pháp phi kỹ thuật như hạn ngạch nhập khẩu có tác động như thế nào đối với thương mại.

Cụ thể, EU không chấp nhận nhập khẩu thịt từ những con bò Mỹ được nuôi bằng hormone kích thích tăng trưởng. EU chỉ cho phép nhập khẩu thịt chất lượng cao từ những gia súc không được nuôi bằng hormone kích thích tăng trưởng với hạn ngạch nhập khẩu miễn thuế là 48.200 tấn, trong đó thịt từ những con bò được nuôi hoàn toàn bằng cỏ chiếm 11.500 tấn trong hạn ngạch – và Mỹ phải chia sẻ số lượng hạn ngạch này cùng với Canada.

NTMs phi kỹ thuật khác

Việc xác định mức độ phức tạp cũng như số lượng thực của NTMs cũng chính là một thách thức. Chẳng hạn như Trung Quốc - quốc gia ngày càng sử dụng nhiều tiêu chuẩn riêng cho từng nước khiến các đối thủ cạnh tranh nước ngoài cảm thấy rất khó đáp ứng.

Các yêu cầu của Trung Quốc thường rất dài và quá trình thực thi cũng không minh bạch. Ví dụ, để xuất khẩu sữa bột Úc sang thị trường Trung Quốc, các nhà xuất khẩu và nhập khẩu phải thực hiện khoảng 18 yêu cầu đăng ký, phê duyệt, nộp hồ sơ cùng nhiều loại thủ tục khác.

Những yêu cầu này được thể hiện trên khoảng 30 văn bản pháp luật, các công cụ điều tiết và các biện pháp hành chính của Úc và Trung Quốc. Thậm chí từng lô hàng đều phải có rất nhiều loại giấy phép. Bên cạnh đó, việc bán hàng ở Trung Quốc cũng gặp rất nhiều trở ngại pháp lý khác nhau.

Giải quyết NTMs theo các hiệp định quốc tế và trong nước

Ngày càng có nhiều bất mãn về NTMs dưới dạng các rào cản pháp lý và quy định. Trên thế giới đã có nhiều lời kêu gọi giảm bớt các NTMs, nhưng thực hiện điều này vẫn vấp phải rất nhiều khó khăn.

Nhiều NTMs là các biện pháp chính sách hợp pháp, phục vụ cho cả mục đích thương mại và phi thương mại. Hơn nữa, mỗi quốc gia đều có lợi ích riêng cần bảo vệ, và đều có những vấn đề bất ổn trong kinh tế và vấn đề nhạy cảm trong chính trị khác nhau cần điều chỉnh.

Việc đàm phán và thực thi các hiệp định quốc tế cần có thời gian và sự nhượng bộ lẫn nhau giữa các nước, đồng nghĩa với việc không thể giải quyết tất cả các NTMs cùng một lúc.

Các hiệp định quốc tế gần đây hầu hết đều đồng ý thành lập các ủy ban chuyên môn để tạo điều kiện cho các cuộc thảo luận quốc tế về NTMs, đồng thời nhiều quốc gia cũng đã tiến hành cải cách trong nước nhằm giải quyết các thách thức đến từ NTMs.

Dưới đây là một số tiến bộ quan trọng về vấn đề NTMs đã đạt được trong những năm gần đây.

Hiệp định thương mại tự do Trung Quốc-Australia (ChAFTA) - có hiệu lực kể từ ngày 20 tháng 12 năm 2015

Mặc dù ChAFTA không loại bỏ bất kỳ NTMs cụ thể nào, nhưng hiệp định này đã giới thiệu một cơ chế cụ thể để xem xét và giải quyết NTMs đối với từng trường hợp cụ thể được đưa ra bởi Úc hoặc Trung Quốc.

Điều này nhằm mục đích tăng cường hợp tác, tăng cường trao đổi thông tin và tham vấn, và hỗ trợ kỹ thuật lẫn nhau giữa 2 nước. ChAFTA cũng có các quy định cụ thể liên quan đến lĩnh vực dịch vụ, và những quy định này sẽ gián tiếp có lợi cho ngành nông nghiệp thực phẩm.

Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) - được ký kết vào ngày 05 tháng 10 năm 2015, nhưng vẫn chưa có hiệu lực

Hiệp định TPP là một hiệp định thương mại đa phương giữa 12 quốc gia, trong đó có Úc, Canada, Chile, Nhật Bản, Singapore và Mỹ. Tương tự như ChAFTA, hiệp định TPP cũng giới thiệu một cơ chế cho phép một bên yêu cầu được thảo luận về NTMs cụ thể.

Các thành viên TPP cũng đã thống nhất loại bỏ trợ cấp xuất khẩu nông nghiệp, cùng hợp tác tại WTO nhằm phát triển các quy định về các doanh nghiệp thương mại xuất khẩu của nhà nước cũng như vấn đề tín dụng xuất khẩu.

Bên cạnh đó, khung thời gian cho phép các nước hạn chế xuất khẩu lương thực cũng sẽ bị hạn chế với mục đích nhằm đảm bảo an ninh lương thực trong khu vực .

Hiệp định đầu tư EU-Trung Quốc – đang được đàm phán

Vào tháng 04 năm 2016, EU và Trung Quốc đã tổ chức nhiều cuộc đàm phán về các vấn đề gây ảnh hưởng đến thương mại hàng hoá và dịch vụ, bao gồm nhiều loại NTMs khác nhau.

Riêng về vấn đề TBT, đàm phán tập trung vào các biện pháp pháp lý sẽ được áp dụng thông qua việc cải cách các tiêu chuẩn của Trung Quốc, cùng kế hoạch chứng nhận bắt buộc của quá trình cải cách. EU hy vọng rằng cải cách sẽ giúp Trung Quốc trở nên minh bạch hơn.

Chính phủ Úc hiện đang thực hiện đơn giản hóa pháp luật

Nhận ra rằng hiện tại có hơn 61 văn bản pháp luật và nhiều thông tư khác được sử dụng trong việc quản lý xuất khẩu các sản phẩm nông nghiệp tại Úc, Chính phủ Úc đang tìm cách đơn giản hóa cấu trúc pháp lý để dễ hiểu và dễ quản lý hơn. Trọng tâm của quá trình cải cách này sẽ diễn ra trong nước.

Bên cạnh đó, Sở Nông nghiệp và Tài nguyên nước của Úc cũng đang tổ chức nhiều buổi hội thảo về vấn đề NTMs với nhiều doanh nghiệp, các quan chức thuộc Sở và nhiều tư vấn viên nước ngoài.

Chiến lược tiếp cận thị trường của EU

Loại bỏ các NTMs là một phần trong chiến lược tiếp cận thị trường của EU. Hai công cụ được sử dụng trong chiến lược là "Cơ sở dữ liệutiếp cận thị trường" (cung cấp thông tin trực tuyến miễn phí về vấn đề tiếp cận thị trường) và các "Đối tác tiếp cận thị trường" (trong đó Ủy ban châu Âu, các chính phủ và các doanh nghiệp quốc gia cùng hợp tác nhằm thực thi các quy định thương mại song phương và toàn cầu).

Cải cách toàn cầu đang diễn ra

Quá trình cải cách toàn cầu đang được thực hiện, nhưng sự phức tạp và tính chất kỹ thuật của NTMs yêu cầu việc cải cách và thảo luận phải được diễn ra trên quy mô trong nước lẫn toàn cầu. Nhằm đảm bảo việc loại bỏ các rào cản thương mại vẫn tiếp tục diễn ra, các doanh nghiệp hoạt động trong tất cả các ngành công nghiệp cần phải hợp tác với các cơ quan chính phủ.

Trong tương lai, khi đàm phán các hiệp định thương mại, các nước cũng cần tập trung vào vấn đề tuân thủ các hiệp định của WTO khi sử dụng NTMs, tạo điều kiện pháp lý cho sự hợp tác và sự gắn kết, khuyến khích áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế, và đảm bảo không đưa ra các rào cản pháp lý mới, cũng như tăng cường tính minh bạch và tăng tiếp cận thông tin về các NTMs hiện có.

Nguồn : http://www.lexology.com - TV

Từ khóa : Phá vỡ, các rào cản, phi thuế quan, trong thương mại quốc tế, về nông nghiệp thực phẩm.