Các nhà sản xuất hàng may mặc châu Á tỏ ra lo ngại về lợi ích không cân xứng của Việt Nam trước các đối thủ cạnh tranh trong lĩnh vực dệt may ở khu vực xuất phát từ việc Việt Nam có tên trong cả Hiệp định Quan hệ đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) do Mỹ dẫn đầu và Hiệp định thương mại tự do với Liên minh châu Âu.
Mặc dù đang là nhà xuất khẩu hàng may mặc lớn thứ tư trên thế giới, Việt Nam sẽ còn nhận được tiếp cận ưu đãi thị trường mới của 11 quốc gia thành viên TPP khác cũng như 28 quốc gia thành viên EU theo FTA EU-Việt Nam. Đây là những thị trường cực kỳ béo bở cho các nhà xuất khẩu hàng may mặc châu Á và sản xuất trang phục cho các thương hiệu hàng đầu phương Tây.
Ngân hàng Thế giới ước tính rằng, chỉ tính riêng hiệu ứng của thỏa thuận TPP cũng có thể sẽ đẩy xuất khẩu của Việt Nam - từ quần áo và giày dép đến cà phê và thủy sản - tăng 30% và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế lên 10% vào năm 2030.
TPP vẫn cần phải được phê chuẩn tại Mỹ và một số quốc gia khác, và dự kiến sẽ đưa vào thực hiện ít nhất là một năm nữa, trong khi thỏa thuận thương mại Việt Nam - EU sẽ mất 7 năm để loại bỏ hoàn toàn thuế xuất khẩu dệt may của Việt Nam sang thị trường châu Âu.
Mặc dù vậy, các nhà sản xuất hàng may mặc trong khu vực như Campuchia và Myanmar đã cảnh báo rằng nếu các hiệp ước thương mại diễn ra như kế hoạch, Việt Nam có thể làm tổn thương các ngành công nghiệp dệt may quan trọng của họ. Trung Quốc và Bangladesh, hai nhà xuất khẩu hàng may mặc lớn nhất thế giới, cũng có khả năng bị ảnh hưởng, cũng như Indonesia và Pakistan, trong đó có ngành dệt và may mặc lớn nhưng đang gặp nhiều khó khăn.
"Các thỏa thuận thương mại mà Việt Nam tham gia sẽ trở thành mối quan tâm lớn - không chỉ cho chúng ta, mà là toàn bộ khu vực", Khine Khine Nwe, tổng thư ký của Hiệp hội các nhà sản xuất may mặc Myanmar (MGMA) nói với tạp chí Nikkei châu Á.
Theo MGMA, năm 2013, 38% kim ngạch xuất khẩu dệt may của Myanmar là xuất sang thị trường Nhật Bản, tiếp theo là Hàn Quốc 31%. "Hầu hết các nhà máy ở Myanmar đều sản xuất cho thị trường Hàn Quốc và Nhật Bản," Jay Kim, giám đốc công ty sản xuất hàng may mặc Opal ở Yangon cho biết. Ông cho rằng những ưu đãi thương mại dành choViệt Nam của EU và Mỹ có thể không ảnh hưởng nghiêm trọng đến Myanmar.
Sự lo lắng của Myanmar khi Việt Nam ký kết FTA với EU
Các nhà sản xuất hàng may mặc Myanmar hiện đang coi châu Âu như là một thị trường xuất khẩu lẫn nguồn đầu tư tiềm năng, lĩnh vực hàng may mặc là một phần quan trọng trong kế hoạch phát triển trở thành một nền kinh tế sản xuất của đất nước này
EU cắt giảm thuế đối với hàng xuất khẩu của Myanmar sang thị trường châu Âu từ năm 2013 như là một phần của một chương trình tiếp cận thị trường giành cho các nước kém phát triển hơn. Hiện này, khoảng 20% kim ngạch xuất khẩu hàng may mặc của Myanmar là xuất sang thị trường EU, tỷ lệ này đang có xu hướng gia tăng. Tương tự như trường hợp của Campuchia, tỷ trọng kim xuất khẩu hàng may mặc của nước này sang EU tăng từ 28% năm 2011 lên 42% năm 2014 theo chương trình tiếp cận thị trường dành cho các nước kém phát triển hơn.
Nhưng EU sẽ giảm dần nghĩa vụ của mình, hiện nay EU đang nhập 11,7%, hàng dệt may từ Việt Nam, nơi mà năng suất lao động cao hơn so với Campuchia.
Ông Kim nói rằng 90% xuất khẩu của Opal là sang thị trường Hàn Quốc, nhưng công ty này có hơn 5.000 lao động và ba nhà máy ở Yangon, hy vọng sẽ thu hút được các đơn đặt hàng từ châu Âu và Mỹ.
"Năm ngoái các nhà nhập khẩu hàng may mặc của Mỹ đã đến khảo sát thị trường Myanmar, nhưng họ vẫn đang chờ đợi và có thể họ sẽ bắt đầu tiến hành từ tháng 4/2016", Jay Kim nói. 4/2016 là thời điểm chính phủ mới do Aung San Suu Kyi lãnh đạo tiếp quản quyền lực.
Theo các nhà lãnh đạo ngành công nghiệp may mặc, Myanmar vẫn có thể phải đối mặt với một thách thức từ Việt Nam, đó là Việt Nam có thể vào tăng gấp đôi xuất khẩu đến Mỹ khi TPP có hiệu lực. Indonesia, nhà xuất khẩu đến 50% kim ngạch dệt may của mình sang Mỹ và EU cũng đang bị đe dọa.
Indonesia đánh giá chi phí sản xuất để cạnh tranh với các thành viên TPP
Chi phí năng lượng cao đã làm giảm khả năng cạnh tranh của Indonesia, khiến Darmin Nasution, Bộ trưởng Hợp tác Kinh tế phải ra quyết định giảm giá điện vào các giờ ban đêm từ đầu tháng 10 tới trong một nỗ lực để kéo giảm chi phí sản xuất.
"Thách thức lớn nhất chính là chi phí điện quá cao", Ade Sudrajat, Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Indonesia cho biết. " tiếp đến là tiếp cận thị trường EU và Mỹ. Nếu chúng tôi có thể vượt qua được hai thách thức thì tăng trưởng có thể ở mức hai con số".
Nhưng thách thức đặt ra bởi đối thủ Malaysia và Việt Nam gia nhập TPP đã làm cho Jakarta quan tâm lo lắng, Bộ trưởng Thương mại Tom Lembong phát biểu ngày 27 tháng 1 rằng các thỏa thuận thương mại mới của Việt Nam, rõ ràng là "một mối đe dọa."
Mặc dù thực tế rằng nền kinh tế của Indonesia lớn gấp bốn lần Việt Nam, nhưng năm 2014 xuất khẩu của Việt Nam sang EU đạt 22,2 tỷ USD, so với Indonesia chỉ đạt 14,4 tỷ USD.
Rõ ràng nhất là Campuchia, nơi mà ngành dệt may là trụ cột chính của nền kinh tế của đất nước. Theo Tổ chức Lao động quốc tế, ngành công nghiệp dệt may đang sử dụng hơn 700.000 lao động và doanh thu xuất khẩu 5,3 tỷ USD, chiếm khoảng 80% tổng doanh thu xuất khẩu của Campuchia năm 2014.
Ken Loo, tổng thư ký của Hiệp hội các nhà sản xuất dệt may của Campuchia, nói rằng ngành dệt may của Campuchia đã mất thị trường Mỹ vào tay Việt Nam do chi phí lao động thấp và năng suất cao hơn. "Chúng tôi đã không thể cạnh tranh trong điều kiện bình thường, một khi TPP thực hiện thì làm thế nào chúng tôi có thể cạnh tranh được với họ?, câu trả lời ngắn gọn là: chúng tôi chắc chắn có liên quan", ông nói.
Các nhà sản xuất hàng may mặc Bangladesh, Pakistan lo ngại khi Việt Nam được hưởng ưu đãi tiếp cận thị trường TPP
Faruque Hassan, Phó chủ tịch cấp cao của Hiệp hội các nhà sản xuất hàng may mặc và xuất khẩu Bangladesh, nói với NAR rằng "ưu đãi tiếp cận thị trường TPP cho Việt Nam chắc chắn là một mối quan tâm đối với các nước xuất khẩu may mặc, đặc biệt là đối với Bangladesh." Ông lưu ý rằng Bangladesh sẽ tiếp tục phải đối mặt với mức thuế trung bình 16% đối với xuất khẩu hàng dệt may sang Mỹ trong khi thuế dành cho sản phẩm của Việt Nam sẽ được loại bỏ.
Các nhà sản xuất hàng may mặc và xuất khẩu Hiệp hội Pakistan gần đây nhấn mạnh mối đe dọa gây ra bởi Việt Nam. "Việt Nam là một thị trường mới nổi về hàng may mặc và đã trở thành một mối đe dọa lớn, đặc biệt là đối với ngành dệt may giá trị gia tăng của Pakistan", hiệp hội này cho biết trong một tuyên bố. "trước khi có FTA với EU, Việt Nam đã xuất khẩu 23 tỷ USD hàng may mặc sang thị trường này so với 5 tỷ USD của Pakistan", hiệp hội ghi nhận.
Những hạn chế của Việt Nam khi tham gia TPP
Vào TPP có nghĩa là Việt Nam phải mở của, ít nhất là để cho phép các tổ chức công đoàn hoạt động và tạo thêm cho nhiều quyền hơn cho cho tầng lớp công nhân.
Paul Huỳnh, giám đốc KPMG Việt Nam, nói rằng các thỏa thuận thương mại của Việt Nam "sẽ có một tác động to lớn đối với người lao động với cơ hội để nâng cao các tiêu chuẩn lao động để đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế tốt nhất, cũng như sẽ phải có những cải cách về các tiêu chuẩn lao động."
Nếu Việt Nam hiện thực hóa các cam kết, thì sẽ được hưởng lợi từ việc tạo ra được một hình ảnh tốt hơn so với một số đối thủ cạnh tranh hàng may mặc trong khu vực. Bangladesh đã làm mất đi hình ảnh của mình vì có nhiều vụ việc chết người tại các công xưởng may mặc, cũng như các cuộc biểu tình và đình công đòi nâng cao điều kiện làm việc và mức lương đang phổ biến ở Myanmar và Campuchia. Mức lương tối thiểu ở Campuchia đã tăng từ 80USD mỗi tháng lên 140USD kể từ năm 2014, trong khi ở Myanmar, mức lương tối thiểu mới chỉ lên được mức 67USD vào năm 2015.
Để tránh làm mất hình ảnh vì bị cáo buộc mua hàng từ những doanh nghiệp bẩn (các doanh nghiệp bóc lột công nhân thậm tệ, sử dụng lao động trẻ em, không tôn trọng quyền lợi của người lao động và không có tổ chức công đoàn đúng nghĩa, các thương hiệu may mặc phương Tây sẽ tăng cường sự hiện diện của họ tại Việt Nam. Nhưng Việt Nam vẫn cảnh giác trước tình trạng này mà không phụ thuộc vào TPP, cho rằng hoạt động công đoàn khác với công đoàn cho chính phủ quản lý có liên quan đến các đảng chính trị đối lập.
Ở Campuchia, ví dụ, tại cuộc bầu cử quốc gia năm 2013, liên đoàn lao động thân với Đảng đối lập Cứu quốc của Campuchia, tuyên bố các cuộc thăm dò bị ảnh hưởng bởi sự gian lận, đã xuống đường biểu tình đòi tăng lương. Cuộc biểu tình kết thúc trong bạo lực dẫn đến cái chết và thương tích cho một số công nhân.
TPP có quy định về “quy tắc xuất xứ" rất chặt chẽ, theo đó hàng may mặc sản xuất tại Việt Nam từ vải sợi có nguồn gốc từ các nước không thuộc TPP sẽ không đủ điều kiện được ưu đãi tiếp cận thị trường.
Tuy nhiên, các công ty lớn của Việt Nam đã bắt đầu điều chỉnh theo các yêu cầu TPP và EU trước khi thỏa thuận được ký kết. Vinatex, công ty dệt may lớn nhất của đất nước, đã ký thỏa thuận với các công ty Nhật Bản từ đầu năm 2015 để sản xuất vải và thuốc nhuộm, cùng thời điểm với các công ty Hàn Quốc và Đài Loan thành lập tại Việt Nam - không phải để làm hàng may mặc xuất khẩu, mà để sản xuất hàng dệt và vải cho các nhà xuất khẩu hàng may mặc - một dấu hiệu cho thấy quy định "quy tắc xuất xứ" này có thể thu hút các nhà đầu tư nước ngoài vào Việt Nam.
Nhưng đối với các công ty khác ở Việt Nam, chi phí liên quan với sự thay đổi này cũng có thể được bù đắp bởi các khoản lãi khi Việt Nam được hưởng những ưu đãi nhiều hơn của thị trường Mỹ. "Trong khi Việt Nam nhận được sự ưu đãi tốt hơn của thị trường Mỹ, thì khả năng cạnh tranh tổng thể của nó sẽ giảm", Jayant Menon, một kinh tế gia của Ngân hàng Phát triển Châu Á cho biết.
"Tất cả phụ thuộc vào cách thức Việt Nam trang bị cho bản thân để tận dụng cơ hội này và năng lực để thực hiện các quy tắc xuất xứ", Faruque Hassan nói.
Trần Loan, giám đốc điều hành công ty TÒHE Style tại Hà Nội, chuyên xuất khẩu áo T-shirt và phụ kiện sang Nhật Bản, nói rằng đối với hầu hết các nhà sản xuất hàng may mặc của Việt Nam, để chứng minh phù hợp với quy định nguồn gốc trong TPP là cả một thách thức. "Hầu hết các nhà máy đều sử dụng đầu vào từ Trung Quốc kể cả chỉ may", bà nói.
Theo http://asia.nikkei.com/ - PT
Từ khóa: Các nhà sản xuất, hàng may mặc, châu Á, lo sợ, khi Việt Nam tham gia TPP
