Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Sự việc bắt đầu từ năm 2012, 2 nhà sản xuất của Indonesia đã nộp đơn lên Ủy ban Tự vệ thương mại Indonesia (KPPI) yêu cầu điều tra tự vệ thương mại của Indonesia đối với một số sản phẩm tôn lạnh nhập khẩu từ các nước, trong đó có Việt Nam. Mặc dù đến 20.8.2014 mới là ngày tổ chức tham vấn giữa Chính phủ Việt Nam và Chính phủ Indonesia cho những giải trình giữa 2 bên, nhưng trước đó, ngày 7.7.2014, Bộ Tài chính Indonesia đã tự ra quyết định áp dụng biện pháp tự vệ thương mại đối với sản phẩm tôn lạnh nhập khẩu vào Indonesia mà không đợi kết quả của cuộc tham vấn.

Để phản đối hành động trên, các tập đoàn thép lớn trong nước như Công ty Cổ phần Tập đoàn Hoa Sen, Công ty Cổ phần Tôn Phương Nam, Công ty Cổ phần Tôn Đông Á, Công ty Cổ phần Thép Nam Kim, Công ty Cổ phần Đại Thiên Lộc... đã cùng gửi công văn lên Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) và Hiệp hội Thép Việt Nam (VSA) cùng một số tổ chức khác nhằm kiến nghị Chính phủ khởi kiện phía Indonesia lên Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) do vi phạm các quy định về tranh tụng. Vụ kiện vẫn trong quá trình thực hiện, nhưng hầu hết các doanh nghiệp Việt có liên quan đều đồng lòng để có thể chiến thắng.

Số liệu các vụ điều tra phòng vệ thương mại đối với hàng xuất khẩu của Việt Nam

Đây không phải là lần đầu tiên các doanh nghiệp Việt đâm đơn kiện lên WTO. Trước đó, năm 2010, Chính phủ Việt Nam đã quyết định gửi đơn kiện phía Mỹ lên WTO về một số biện pháp mà nước này sử dụng trong điều tra chống bán phá giá tôm Việt Nam, theo đề xuất và kiến nghị của Hội đồng Tư vấn về Phòng vệ Thương mại của VCCI, Hiệp hội các nhà chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP). Đến nay, vụ kiện đã được 5 năm nhưng chưa đi đến kết luận cuối cùng. Thời gian gần đây, vấn đề này được "hâm nóng" lại.

Vụ kiện bắt đầu từ năm 2003, khi các doanh nghiệp xuất khẩu tôm của Việt Nam sang thị trường Mỹ bất ngờ nhận được thông báo từ nước này về việc bị áp thuế chống bán phá giá tôm nước ấm đông lạnh Việt Nam ở mức 4,13-25,76% (tính trên giá bán). Mức thuế này đã khiến cho doanh thu của xuất khẩu thủy sản Việt Nam giảm đáng kể, từ 1,2 tỉ USD xuống còn 559 triệu USD trong năm 2002.

Trước năm 2003, Mỹ áp dụng tính thuế quy về 0% (doanh nghiệp 3 năm liên tiếp xuất khẩu vào Mỹ chịu thuế bằng 0% thì từ năm thứ 4 trở đi doanh nghiệp hoàn toàn được hưởng thuế suất 0%).

Tuy nhiên, theo quy định của Mỹ thì nước này có thể sử dụng một số biện pháp kỹ thuật để thay đổi phương pháp tính thuế quy về 0, khiến nhiều doanh nghiệp Việt Nam đứng trước nguy cơ bị đánh thuế trở lại. Các doanh nghiệp Việt đã cùng nhau gửi đơn kiện chống lại quy định vô lý này. Cũng cần phải nói thêm, Mỹ là nước thay đổi phương pháp tính thuế nhiều nhất trên thế giới, chính vì thế các doanh nghiệp xuất khẩu vào nước này luôn phải đối mặt với tình trạng có thể bị áp thuế bất cứ lúc nào.

Đầu năm 2009, sau 4 năm gồng mình chịu thuế chống bán phá giá mà Mỹ liên tục áp lên doanh nghiệp tôm của Việt Nam, dưới sự hỗ trợ của Hội đồng Tư vấn về Phòng vệ Thương mại của VCCI, VASEP đã gửi Công văn lên Bộ Công Thương đề xuất kiện Mỹ ra WTO.

Ngày 1.2.2010, Chính phủ Việt Nam đã thực hiện bước đầu tiên của quá trình giải quyết tranh chấp trong khuôn khổ WTO là gửi đề nghị tham vấn tới Mỹ. Sau thời gian tham gia tranh tụng tưởng chừng như vô vọng thì ngày 11.7.2014 WTO đã có phán quyết cuối cùng và đưa ra 7/10 nội dung có lợi cho doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là trong thủ tục điều tra và tính toán biên độ phá giá. Đây là vụ kiện thương mại đầu tiên thành công của doanh nghiệp Việt Nam.

Bên cạnh những vụ kiện lên WTO với tư cách là nước xuất khẩu, đến tháng 10.2014, Việt Nam cũng đã tham gia khởi xướng 3 vụ kiện phòng vệ thương mại nhằm bảo hộ một số ngành trong nước. Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, Việt Nam cũng đã nhận đến 80 vụ kiện phòng vệ thương mại, trong đó Việt Nam đứng vị trí là nước bị kiện, theo ông Nguyễn Hữu Trường Hưng, đại diện Phòng điều tra các vụ kiện phòng vụ thương mại thuộc Cục Quản lý Cạnh tranh cho biết.

Cụ thể, vụ kiện trong ngành dầu thực vật (do Công ty Trách nhiệm Hữu hạn Một thành viên Vocarimex gửi đơn kiện yêu cầu nâng thuế nhập khẩu của một số sản phẩm dầu thực vật nhập khẩu từ doanh nghiệp ngoại), vụ kiện ngành kính nổi và vụ kiện ngành thép lên sản phẩm nhập khẩu của các nước trong khối Asean gần đây. Gần đây nhất là vụ kiện chống bán giá giá đầu tiên của doanh nghiệp Việt Nam kiện các doanh nghiệp thép ngoại.

Cụ thể, 2 công ty Việt là Công ty Trách nhiệm Hữu hạn POSCO VST và Công ty Cổ phần Inox Hòa Bình đã gởi hồ sơ lên Cục Quản lý Cạnh tranh yêu cầu điều tra và áp dụng biện pháp chống bán phá giá đối với sản phẩm thép không gỉ cán nguội được nhập khẩu vào Việt Nam từ các công ty đến từ Trung Quốc, Đài Loan, Malaysia và Indonesia.

Trong 3 vụ kể trên, có 2 vụ kiện thành công đi đến việc Chính phủ Việt Nam đưa ra quyết định áp thuế hàng nhập khẩu đối với dầu thực vật và thép.

Trên thực tế, Cục Quản lý Cạnh tranh đã nhận được 11 vụ kiện, nhưng do tính phức tạp và khó khăn của việc khởi kiện, nên doanh nghiệp không muốn tiếp tục tham gia.

Việc dựng rào cản thương mại để hạn chế hóa của các nước tràn vào Việt Nam trong thời gian gần nhất là cần thiết, đặc biệt là trong thời điểm nhiều hiệp định thương mại đang được xem xét ký kết, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan từng chia sẻ.

Mặc dù số vụ kiện xuất phát từ Việt Nam vẫn còn hạn chế so với con số 80 vụ "bị kiện", nhưng chiến thắng trong một số vụ gần đây của Việt Nam đang dần tạo cho doanh nghiệp Việt phản ứng phòng vệ khi tham gia vào đấu trường quốc tế.

Cũng phải nói thêm, trong quá trình thu thập thông tin điều tra các doanh Việt phải đưa ra nhiều bằng chứng cho thấy sự thất thu và ảnh hưởng đến quá trình kinh doanh của họ. Chính vì thế, nhiều doanh nghiệp Việt chưa muốn tham gia kiện vì sợ lộ thông tin mật của công ty, sau khi kiện doanh nghiệp ngoại thành công thì các doanh nghiệp trong nước sẽ quay lại cạnh tranh trực tiếp với nhau. Tuy nhiên, sắp tới khi Việt Nam tham gia các hiệp định thương mại lớn như TPP, AFTA, Asean+1 thì những doanh nghiệp Việt cũng phải tìm hiểu để bảo vệ mình nếu bị ảnh hưởng quá nặng nề từ những cuộc cạnh tranh không lành mạnh của doanh nghiệp ngoại.

Theo nhipcaudautu.vn

Từ khóa: Phòng vệ thương mại, Doanh nghiệp Việt Nam, kiện, đấu trường quốc tế