Ở thời điểm người nuôi cá tra Việt Nam bắt đầu khấp khởi thì một chuyện cũ kém vui và không cá biệt gợi lại…
Sau thời gian dài thua lỗ nặng nề, đặc biệt trong năm 2021 với cuộc khủng hoảng thực sự của ngành khi COVID-19 làm đứt gãy chuỗi cung ứng và tình trạng cá “quá lứa lỡ thì”, người nuôi cá tra ở Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đang khấp khởi mừng thầm.
Giá cá nguyên liệu đang lên. So với cùng kỳ năm trước, giá từ trong quý 4/2021 đã tăng 1.500 - 4.000 đồng/kg. Xu hướng tăng bền đến nay. Người nuôi bắt đầu có lãi.
Nhưng, ngày 9/2 vừa qua, thông tin Công ty Thủy sản Phương Nam nộp đơn xin phá sản khiến ngành cá tra ở ĐBSCL kém vui. Chuyện cũ trở về, và không cá biệt…
Nghề của nhiều rủi ro
Chuyện cũ, bởi tình trạng của Thủy sản Phương Nam đã xẩy ra từ nhiều năm trước. Theo Toà án nhân dân (TAND) tỉnh Sóc Trăng, tổng nợ của Công ty Thủy sản Phương Nam khoảng 5.000 tỷ đồng. Sau khi tái cơ cấu và bán tài sản để trả nợ cho các ngân hàng vẫn còn nợ 3.000 tỷ đồng, trong khi tổng tài sản còn lại trị giá không quá 150 tỷ. Mất cân đối, Công ty Thủy sản Phương Nam đã nộp đơn xin phá sản.
Công ty Thủy sản Phương Nam do ông Lâm Ngọc Khuân thành lập năm 1998. Niềm tự hào của thủy sản Việt Nam nói chung và ĐBSCL nói riêng một thời. Từ đứng trong top 10 doanh nghiệp thủy sản xuất khẩu tiêu biểu năm 2011 với giá trị xuất khẩu đạt trên 74 triệu USD, sang năm 2012, Thủy sản Phương Nam có dấu hiệu lún vào nợ nần và Chủ tịch HĐQT Công ty Lâm Ngọc Khuân trốn sang Mỹ…
Ôn lại những thăng trầm của ngành, một lão nông đã 22 năm gắn với con cá tra, từng đứng đầu cấp chính quyền của một địa bàn ở An Giang có thế mạnh với con cá này, nói với BizLIVE rằng: “Nghề nuôi cá tra có quá nhiều rủi ro”.
Từng làm lãnh đạo, nay nghỉ hưu, người trong cuộc này không tiện nêu tên bởi e ngại có hiểu lầm.
Ông nhớ lại, từ khi con cá tra bước vào thời kỳ hoàng kim, nhiều người ồ ạt đào ao nuôi cá nên cung vượt cầu; người bán thì nhiều mà người mua thì ít nên các nhà máy không còn mua tiền mặt nữa, mà bắt cá xong họ chỉ để lại giấy ghi nợ. Khởi nguồn của một trong những rủi ro có từ đây.
Cụ thể, việc để lại giấy ghi nợ như vậy trở thành một “luật chơi” không công bằng, khiến nghề nuôi cá tra gặp quá nhiều rủi ro. Bởi về sau, nhiều doanh nghiệp ôm tiền mua cá của nông dân rồi bỏ trốn; có hộ bị giật tiền tỷ, thậm chí hàng mấy chục tỷ đồng nên phải bỏ nghề cùng với thua lỗ. Vậy nên giớ rất ít người còn “bám” nghề một cách độc lập, hoặc tự chủ hoàn toàn cũng là một cách nói; chỉ còn những hộ nuôi liên kết với doanh nghiệp thực sự lành mạnh, hoặc chính doanh nghiệp tự nuôi.
Trong câu chuyện của lão nông trên, chuyện doanh nghiệp cá tra ôm tiền tỷ trốn ra nước ngoài ở An Giang phải kể ông Lưu Bách Thảo, nguyên Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Việt An (Anvifish).
Ngày 20/6/2021, Cơ quan Cảnh sát điều tra - Công an tỉnh An Giang quyết định truy nã đối với bị can Lưu Bách Thảo. Trước đó, CSĐT Công an tỉnh An Giang đã khởi tố bị can Lưu Bách Thảo cùng 5 bị can để điều tra về hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
Xuất thân từ kỹ sư cầu đường, năm 2004 ông Thảo thành lập Công ty TNHH Xây dựng giao thông công chánh Bách Thảo. Khi cá basa, cá tra lên ngôi, ông Thảo liền bỏ ngành nghề chuyển sang thành lập Công ty Việt An. Từ tháng 2/2007, ông Thảo giữ chức Chủ tịch HĐQT kiêm Tông giám đốc Công ty Việt An và nổi lên là đại gia trong ngành thủy sản ở miền Tây.
Tháng 7/2014, ông Thảo đột ngột bán hết cổ phần của Anvifish để đi Mỹ chữa bệnh, sau đó công an xác định ông Thảo xuất cảnh ra nước ngoài vào ngày 27/4/2014 và không rõ đang ở đâu.
Câu chuyện trên không cá biệt. Hàng loạt đại gia ngành cá tra ôm tiền tỷ bỏ trốn ra nước ngoài những năm trước. Ở An Giang còn có Tổng giám đốc Công ty TNHH Sản xuất TMDV Thuận An (Thuận An) Nguyễn Thị Huệ Trinh đã trốn đi Canada.
Năm 2014, An Giang cho triển khai dự án “chuỗi liên kết dọc trong sản xuất cá tra” với sự tham gia của 3 bên: Nông dân, Công ty Thuận An và Ngân hàng Agribank Chi nhánh An Giang.
Tham gia chuỗi, các hộ nuôi cá không nhận tiền mà chỉ nhận thức ăn nuôi cá, được ngân hàng trả tiền thay và nông dân ký nợ với ngân hàng. Khi cá thu hoạch chỉ được bán cho Thuận An và công ty này có trách nhiệm thanh toán khoản vay của nông dân với ngân hàng, còn bà con nhận phần chênh lệch.
Bắt cá xong Thuận An không trả tiền cho ngân hàng mà cho nhân viên đến thỏa thuận với nông dân xin vay lại và trả lãi suất cao. Nông dân tin và bằng lòng, để rồi cả gia đình chủ doanh nghiệp bỏ trốn như trên, để lại những hệ lụy và tổn thương niềm tin trong ngành.
Ngoài hai công ty trên còn có một số doanh nghiệp khác và trường hợp A Phi góp phần làm rúng động thị trường cá tra An Giang.
A Phi là người Trung Quốc sang Việt Nam làm ăn và kết hôn với một người phụ nữ tên Hồng ở Nha Trang. Họ đến An Giang mua cá tra và thuê nhà máy của công ty Agifish chế biến xuất khẩu. Sau đó A Phi mua lại nhà máy thủy sản Việt Ngư và mua thêm thiết bị lắp đặt để chế biến, nhưng chưa lắp đặt xong thì bỏ trốn ôm theo tiền mua cá của nông dân và các đại lý. Câu chuyện A Phi xảy ra cách đây hai năm.
Rồi tại Cần Thơ có bà Phạm Thị Diệu Hiền, Tổng giám đốc Công ty Thủy sản Bình An - Bianfishco vỡ nợ năm 2012. Ngày 23/7/2012, TAND TP Cần Thơ gửi thông báo thụ lý đơn của 9 nông dân đang bị Bianfishco nợ hơn 83 tỷ đồng và yêu cầu mở thủ tục phá sản với Bianfishco…
Chuyện nợ nần của Bianfishco xảy ra trước đó khá lâu, nhưng kể từ khi bà Diệu Hiền tổ chức đám cưới xa hoa cho con trai cuối tháng 6/2012, sự việc mới thực sự được chú ý khi một số chủ nợ đã căng biển yêu cầu thanh toán tiền mua cá trước nhà bà Hiền ngay trong đám rước dâu. Không chỉ nợ nông dân, Bianfishco còn nợ nần nhiều đối tác, ngân hàng…
Ngành thủy sản, đặc biệt gắn với con cá tra, có nhiều chuyện buồn như những nỗi đau như vậy. Bởi người nuôi cá tra từng bị tổn thương, khi những doanh nghiệp đó, những tên tuổi đó từng niềm tự hào của ngành một thời.
Lịch sử sẽ sang trang?
Trở về thực tại. Khó khăn bủa vây ngành cá tra và thua lỗ kéo dài. Năm 2021, khủng hoảng COVID-19 đặc biệt nhức nhối tại các tỉnh ĐBSCL. Giao thương đứt gãy, cá nuôi “quá lứa lỡ thì” bởi không căn được size cho xuất khẩu như thông thường; chi phí sản xuất tăng đột biến, giá thức ăn chăn nuôi lại leo thang thêm áp lực.
Nhưng, nỗ lực vượt khó, toàn ngành vẫn đạt kết quả khả quan năm qua. Khởi đầu năm mới 2022, giá cá nguyên liệu tiếp tục tăng; người nuôi bắt đầu khấp khởi mừng thầm vì dần có lãi.
Cập nhật gần đây, giá xuất khẩu phi lê đã đạt 6 USD/kg. Đây là mức giá tốt nhất kể từ 2018 - năm xuất khẩu cá tra thành công nhất với kim ngạch đạt gần 2 tỷ USD. Giá xuất khẩu cao cộng nguồn cung thiếu hụt đẩy giá cá tra nguyên liệu tăng mạnh ngay đầu năm.
Hiện giá cá tra ở ĐBSCL đang dao động quanh giá 28.000 đồng/kg và sắp chạm mốc 30.000 đồng/kg, còn tại các vùng nuôi liên kết doanh nghiệp đang bắt cá với giá 30.000 đồng/kg.
Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết, trong quý 1/2022, dự báo nhu cầu nhập khẩu cá tra tại nhiều thị trường lớn trên thế giới tăng so với cùng kỳ. Do đó, có thể xảy ra tình trạng thiếu cá nguyên liệu ngay trong quý đầu năm nay.
Còn theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và phát triển nông thôn (NN-PTNT) một số địa phương ở ĐBSCL đầu năm 2022, giá cá tra nguyên liệu đã tăng từ 500 - 1.000 đồng/kg so với quý cuối năm 2021. Với mức giá như hiện nay người nuôi đã có lãi.
Năm 2021, như trên, cuộc khủng hoảng COVID-19 khiến hoạt động nuôi trồng cá tra ở ĐBSCL gặp rất nhiều khó khăn, đặc biệt với giãn cách xã hội kéo dài căng thẳng, chật vật với “ba tại chỗ” trong sản xuất, giao thương đứt gãy… Nhưng vượt lên tất cả, xuất khẩu cá tra vẫn đạt 1,618 tỷ USD, tăng 8,4% so với năm 2020.
Khởi đầu năm nay, giá cá nguyên liệu tốt hơn, thị trường đã vận động trở lại thông suốt hơn, dịch được kiểm soát tốt hơn trên thế giới và nhu cầu tăng lên trong khi cung nguyên liệu chưa bắt kịp…
Niềm vui và kỳ vọng mới đang được thắp lên. Nhưng, trở lại với câu chuyện của lão nông nhiều năm trong nghề nói trên, còn có khúc trầm.
“Nuôi cá bây giờ khó lắm chứ không như ngày xưa. Tỷ lệ hao hụt rất cao trong khi giá thức ăn liên lục tăng cao, thời tiết thay đổi thất thường, nguồn con giống đạt chất lượng ngày càng khan hiếm ảnh hưởng đến hiệu quả nuôi.
Bây giờ giá cá mạnh sẽ kích thích nhiều người đào ao nuôi, và có nguy cơ cung vượt cầu cá lại rớt giá. Để ngành cá tra phát triển bền vững tôi ước ao sao giá cá trên thị trường ổn định để người nuôi lẫn doanh nghiệp xuất khẩu đều có lời, hài hòa lợi ích đôi bên. Và gắn chặt lợi ích đôi bên đó là niềm tin, uy tín vững bền giữa họ”, lão nông từng chứng kiến nhiều thăng trầm của nghề này chia sẻ.
Nguồn: Nhịp sống doanh nghiệp
Từ khóa: cá tra
