Thông qua chính sách “Made in India”, Ấn Độ muốn thúc đẩy hoạt động kinh doanh trong nước và thu hút đầu tư nước ngoài vào các ngành xuất khẩu công nghệ cao, việc Ấn Độ tập trung vào khả năng tự cường của mình đã khiến các lợi thế so sánh tiềm năng về xuất khẩu các sản phẩm thâm dụng lao động bị phớt lờ. Điều này góp phần khiến thâm dụng thương mại ngày càng tăng, tỷ lệ thất nghiệp ở những lao động trẻ thiếu kỹ năng cao hơn, bất bình đẳng thị trường lao động và dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài giảm. Ấn Độ có thể giải quyết vấn đề này bằng cách tận dụng tốt hơn các hiệp định thương mại tự do đang có dựa vào lợi thế so sánh đối với lao động tay nghề thấp.
Lợi thế so sánh của Ấn Độ về nguồn nhân lực có vai trò then chốt trong việc thúc đẩy các ngành công nghiệp định hướng xuất khẩu trong quá trình phát triển kinh tế. Năm 2024, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi đã áp dụng chiến lược “Made in India” để khuyến khích hoạt động kinh doanh trong nước trong lĩnh vực sản xuất công nghiệp, công nghệ thông tin và kỹ thuật số.
Chiến lược cũng được thiết kế nhằm thu hút vốn đầu tư nước ngoài (FDI) vào lĩnh vực lắp ráp và sản xuất sản phẩm công nghệ cao tại Ấn Độ. Mục tiêu là thúc đẩy chiến lược tăng trưởng định hướng xuất khẩu và cho phép Ấn Độ tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu, tạo việc làm và giảm sự phụ thuộc vào sản phẩm công nghệ cao nhập khẩu. Bất chấp việc thực thi chính sách Ấn Độ tự cường năm 2020, tháng 12/2023 tổng thâm dụng thương mại của Ấn Độ là 19,8 tỷ USD, trong đó thâm hụt thương mại song phương ngày càng tăng với năm quốc gia.
Năm 2019, một sự thay đổi đáng kể trong định hướng chính sách thương mại, chính phủ ông Modi đã rút khỏi Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực. Tuy nhiên Ấn Độ vẫn tiếp tục đề cao các hiệp định thương mại khu vực như một nền tảng cho sự tự do hóa, duy trì cam kết với Sáng kiến vùng Vịnh Bengal về hợp tác Kinh tế và Kỹ thuật đa khu vực, cũng như giá trị của các hiệp định thương mại tự do song phương (FTAs) với nhiều nước và Hiệp định Hợp tác Kinh tế Toàn diện với Australia.
Kể từ khi Covid-19 làm gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu, chính phủ Ấn Độ đã chuyển sang chính sách tự cường bằng cách hạn chế giao thương và thực hiện cách tiếp cận hướng nội đối với chiến lược tăng trưởng kinh tế. Bằng cách ưu tiên nhu cầu tiêu dùng trong nước đối với hoạt động sản xuất thâm dụng vốn như điện thoại thông minh, ô tô, dược phẩm và thiết bị y tế, Ấn Độ đang làm giảm vai trò của mình trong chuỗi giá tị toàn cầu. Kết quả, tỷ lệ thực tế của hàng hóa xuất khẩu từ ngành lao động tay nghề thấp, thâm dụng lao động và cạnh tranh của Ấn Độ chỉ đạt 15% thấp hơn mức có thể đạt được. Trung Quốc, Bangladesh, Sri Lanka và Thái lan đang đi trước Ấn Độ về hàng hóa sản xuất thâm dụng lao động tay nghề thấp như dệt may, quần áo, giày dép và trang sức.
Nhiều nước đã biện minh cho việc chuyển hướng sang tự cường trong những mặt hàng thiết yếu nhập khẩu bắt nguồn từ những cú sốc nguồn cung do đại dịch gây ra. Với tình trạng bất bình đẳng thu nhập và giàu nghèo lớn của Ấn Độ- 1% dân số đang nắm giữ 40,5% tài sản quốc gia- việc phớt lờ lợi thế so sánh trong tăng trưởng định hướng xuất khẩu và phụ thuộc vào tăng trưởng dựa trên nhu cầu trong nước là không bền vững. Dân số tăng, đại dịch Covid-19, nghèo đói, thiếu trường học và trường dạy nghề, thiếu cơ hội việc làm phi nông nghiệp và hạn chế xuất khẩu hàng hóa thâm dụng lao động đã khiến tỷ lệ thất nghiệp ở lao động trẻ tay nghề thấp tăng cao.
Chính sách “Made in India” được thiết kế nhằm thu hút dòng FDI cho sản xuất công nghệ cao và lắp ráp công nghiệp trong nước, nhưng chính sách này đã gặp khó khăn trong việc thực hiện mục tiêu này. Sự thụt lùi của nền dân chủ, sự chia rẽ ngày càng tăng, cuộc đình công của nông dân, chảy máu chất xám và thất nghiệp ở thanh niên, tất cả đều tác động tiêu cực đến dòng vốn FDI vào để tạo thêm việc làm trong ngành sản xuất thâm dụng lao động có tay nghề thấp như công nghệ, nghiên cứu và phát triển kinh tế. Năm 2023, FDI ròng giảm dần xuống còn 13,54 nghìn tỷ USD so với mức 19,76 nghìn USD trong năm 2022.
Năm 2022, việc nhập khẩu hàng hóa thâm dụng lao động tăng từ Trung Quốc đã gây ra mức thâm hụt thương mại song phương là 100 nghìn tỷ USD. Ấn Độ cần đa dạng hóa các hoạt động kinh tế và nguồn nhập khẩu cũng như tận dụng FTA với các nước đối tác như Australia, Nhật Bản, Các Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất, Vương quốc Anh và EU để tăng dòng vốn FDI.
Với tỷ lệ thất nghiệp cao, lợi ích nhân khẩu học của Ấn Độ trong sản xuất thâm dụng lao động đang bị lãng phí. Bất chấp tỷ lệ thất nghiệp chính thức nói chung giảm từ 8,6% trong tháng 12/2023 xuống còn 6,8% trong tháng 1/2024, tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên tăng trong độ tuổi 15-29 tuổi dẫn đến chênh lệch cung và cầu thị trường lao động và tăng trưởng kinh tế thấp hơn.
Chiến lược thương mại gần đây của Ấn Độ và các FTA với nhiều nước phát triển khiến lợi thế so sánh của Ấn Độ không được tận dụng hay phù hợp trong sản xuất thâm dụng lao động. Bất chấp các FTA song phương của Ấn Độ, tiềm năng tăng trưởng xuất khẩu của hàng hóa có thâm dụng lao động như dệt may, da, quần áo và đồ trang sức đều giảm.
Tỷ lệ thất nghiệp ở thanh niên Ấn Độ là 52% và tình trạng dư thừa lao động tay nghề thấp phù hợp với ngành sản xuất và nông nghiệp đang làm suy yếu mức tăng trưởng trong tương lai. Trong khi Trung Quốc tiếp tục giảm tỷ trọng đóng góp của lao động tay nghề thấp trong ngành dệt may và giày dép cũng như các công ty có trụ sở tại Trung Quốc di chuyển tới các nước có chi phí sản xuất hiệu quả hơn như Bangladesh, Sri Lanka, Thái Lan và Việt Nam, Ấn Độ có thể giảm sự mất mát trên bằng cách tận dụng các mối quan hệ thương mại của mình. Theo nghiên cứu của Trung tâm Chính sách Kinh tế Ashoka, Ấn Độ đang mất 140 nghìn tỷ USD (khoảng 5% GDP) do không tận dụng các lợi thế so sánh trong hoạt động sản xuất thâm dụng nguồn lao động có tay nghề thấp và định hướng xuất khẩu.
Tăng trưởng trong lĩnh vực sản xuất thâm dụng lao động đã chậm lại bởi vì các quy định hạn chế về lao động của Ấn Độ đang chỉ giúp thúc đẩy lợi ích kinh doanh và đầu tư trong công nghệ thông tin và các ngành sản xuất có thâm dụng vốn và lao động có tay nghề cao. Những quy định hạn chế về lao động gây khó khăn cho người lao động và công ty có tay nghề thấp trong việc mở rộng sản xuất thâm dụng lao động, tạo việc làm, đạt hiệu quả sản xuất cao hơn và tiếp cận các lợi ích từ thương mại. Điều này dẫn đến chi phí cơ hội trong việc loại bỏ lợi ích từ nguồn nhân khẩu học dồi dào và lợi thế so sánh của ngành thâm dụng lao động tay nghề thấp như dệt may, giày dép, đồ trang sức và da cao hơn.
Một cuộc khảo sát kinh tế giai đoạn 2022-2023 của Ấn Độ tiết lệ mức giảm trong các mặt hàng xuất khẩu thâm dụng lao động và tay nghề thấp và tác động của nó lên các cơ hội việc làm. Chính sách thương mại của Ấn Độ nên khuyến khích sử dụng lao động tay nghề thấp và đẩy mạnh xuất khẩu hàng hóa thâm dụng lao động. Chính sách cũng nên tận dụng các FTA song phương ký kết với các nước phát triển nhằm mở khóa tiềm năng lợi thế so sánh của nước này. Điều này sẽ thu hút FDI vào ngành sản xuất thâm dụng lao động định hướng xuất khẩu và hỗ trợ phát triển và tăng trưởng kinh tế bền vững và toàn diện.
Anita Medhekar là Giảng viên cao cấp về Kinh tế tại Đại học Central Queensland.
Nguồn: East Asia Forum
Từ khóa: ngành sản xuất thâm dụng lao động, lao động tay nghề thấp, Ấn Độ, lợi thế so sánh
