Trong hai thập kỷ trước đại dịch, các thị trường mới nổi phần lớn hoạt động tốt hơn các thị trường phát triển. Tăng trưởng nhanh chóng dẫn đến sự gia tăng tỷ trọng GDP toàn cầu của các thị trường này, phần lớn là ở Tây Âu. Kết quả ở các thị trường mới nổi tại châu Á cũng đặc biệt đáng chú ý; thậm chí ngoài sự trỗi dậy vượt bậc của Trung Quốc (và ở mức độ thấp hơn là Ấn Độ), các quốc gia như Hàn Quốc và Indonesia liên tục vượt trội hơn hẳn.
Chưa có lời giải thích tại sao các thị trường mới nổi với tư cách là một nhóm lại tăng trưởng mạnh mẽ như vậy. Các yếu tố thúc đẩy sự mở rộng của Trung Quốc trong tăng trưởng sản xuất và xuất khẩu sử dụng nhiều tài nguyên, được thúc đẩy bởi các động lực thuận lợi (cụ thể là nguồn lao động giá rẻ khổng lồ), rất khác với Ấn Độ, nơi tăng trưởng chủ yếu được thúc đẩy bởi dịch vụ. Tăng trưởng ở khu vực Mỹ Latinh có xu hướng được giải thích bằng cách phát triển xuất khẩu hàng sản xuất chi phí thấp phục vụ thị trường Bắc Mỹ, hoặc bằng cách xuất khẩu hàng hóa sang Trung Quốc. Ở Trung và Đông Âu, việc mở rộng quy mô lớn của EU vào giữa những năm 2000 có nghĩa là các nền kinh tế này đã hội nhập vào chuỗi cung ứng Tây Âu, hỗ trợ tăng trưởng mạnh hơn do được dẫn đầu bởi xuất khẩu.
Câu chuyện đuổi bắt sẽ tiếp tục?
Các thị trường mới nổi phải đối mặt với một số thách thức mà sẽ khiến các nền kinh tế này khó vượt trội hơn so với các nền kinh tế phát triển trong ngắn hạn. Mối đe dọa nghiêm trọng nhất đến từ việc thắt chặt chính sách tiền tệ toàn cầu, điều này sẽ khiến việc thu hút các nhà đầu tư vào thị trường nợ trong nước trở nên khó khăn hơn, đồng thời khiến việc trả nợ hiện tại trở nên đắt đỏ hơn - gấp đôi đối với những nền kinh tế vay bằng đô la Mỹ, với sự mạnh lên của đồng tiền này.
Đồng thời, giá hàng hóa toàn cầu tăng cao đang gây áp lực lên các thị trường mới nổi nghèo tài nguyên thiên nhiên (nhiều thị trường đã thâm hụt tài khoản vãng lai). Tác động này trở nên trầm trọng hơn do tâm lý nhà đầu tư e ngại, làm suy yếu dòng vốn tài chính vào thời điểm họ cần nhiều hơn.
Thực tế là thực phẩm có xu hướng chiếm tỷ trọng lớn hơn nhiều trong rổ hàng giá tiêu dùng tại các thị trường mới nổi càng làm trầm trọng thêm tác động của giá ngũ cốc và dầu thực vật tăng vọt.
Bất chấp những thách thức này, kỳ vọng tăng trưởng GDP thực tế sẽ tiếp tục duy trì ở các thị trường mới nổi mạnh hơn so với các nền kinh tế phát triển trong giai đoạn 2022-26. Dự báo tăng trưởng trung bình hàng năm ở các nền kinh tế OECD là 1,8%, so với 3,9% ở các nền kinh tế ngoài OECD. Theo khu vực, tăng trưởng của châu Á sẽ vẫn ổn định nhất (riêng Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á được dự báo sẽ tăng trưởng trung bình 4,7% mỗi năm trong giai đoạn 2022-26), mặc dù tốc độ tăng trưởng ở Trung Đông và Bắc Phi cũng sẽ mạnh mẽ (trung bình 3,4% mỗi năm). Tuy nhiên, tăng trưởng ở Mỹ Latinh sẽ vẫn mờ nhạt, ở mức 2,2% mỗi năm.
Trong dài hạn, việc đuổi bắt tại các trường mới nổi có thể sẽ tiếp tục. Tăng trưởng ở các thị trường mới nổi được dự báo sẽ chậm lại, nhưng tiếp tục vượt xa tốc độ mở rộng ở các nền kinh tế phát triển. Hầu hết các nền kinh tế mới nổi ở châu Á dự kiến sẽ tăng trưởng 2-3% mỗi năm trong giai đoạn 2022-50; ngược lại, dự báo tốc độ tăng trưởng trung bình chỉ đạt 1-2% /năm tại Hoa Kỳ và phần lớn các nước Tây Âu.
Điều gì sẽ thúc đẩy bắt kịp?
Tăng trưởng dài hạn được thúc đẩy bởi ba yếu tố chính: nhân khẩu học (năng suất lực lượng lao động), đầu tư (tích lũy vốn) và tiến bộ công nghệ (giúp thúc đẩy năng suất các yếu tố tổng hợp - TFP). Các thị trường mới nổi theo truyền thống có lợi thế nhân khẩu học rõ ràng, với dân số trẻ hơn, giúp họ có thể bắt kịp các thị trường đã phát triển. Tuy nhiên, theo thời gian, nhân khẩu học của các thị trường mới nổi sẽ bắt đầu trở nên kém thuận lợi hơn (ở một số nước, chẳng hạn như Trung Quốc, điều này đã hiển nhiên), có nghĩa là tăng trưởng sẽ ngày càng phải đến từ tăng năng suất. Điều này làm cho các yếu tố như môi trường kinh doanh, tình hình an ninh và các vấn đề như tham nhũng cũng quan trọng về mặt ảnh hưởng đến TFP, và do đó ảnh hưởng đến tăng trưởng ở các thị trường mới nổi.
Trên thực tế, nhiều thị trường mới nổi phát triển nhanh nhất có môi trường đầu tư khó định hướng. Quy mô thị trường và các cơ hội liên quan cũng sẽ vẫn quan trọng, các nhà đầu tư thường sẵn sàng chấp nhận các điều kiện hoạt động khó khăn để đổi lấy lợi nhuận tiềm năng lớn từ việc đầu tư thành công vào các quốc gia có thị trường nội địa lớn hoặc thu được hiệu quả lớn (ví dụ: chi phí sản xuất). Các yếu tố hạn chế nói trên cũng có khả năng cản trở tăng trưởng GDP tiềm năng, ngụ ý rằng các thị trường mới nổi đang phát triển nhanh sẽ có thể mở rộng nhanh hơn nữa nếu họ đạt được nhiều tiến bộ hơn trong việc cải thiện môi trường đầu tư của mình.
Những ngành nào quan trọng?
Mặc dù không có lời giải thích chung về lý do tại sao các thị trường mới nổi phát triển nhanh lại hoạt động đặc biệt tốt, nhưng một số lĩnh vực sẽ quan trọng hơn trong việc xác định nền kinh tế nào tăng trưởng nhanh trong những năm tới. Việc mở rộng nhanh chóng các hình thức dịch vụ tài chính phi truyền thống sẽ cung cấp các giải pháp sáng tạo trên các thị trường mà lâu nay các ngân hàng chưa chú trọng. Các phương thức thanh toán mới, một số do các công ty công nghệ tài chính tiên phong, sẽ thúc đẩy sự gia tăng của các kênh chuyển giao kỹ thuật số giữa các cá nhân, công ty và chính phủ.
Đầu tư vào công nghệ cũng sẽ giúp thúc đẩy tăng trưởng ở các thị trường mới nổi, thông qua việc áp dụng công nghệ kỹ thuật số và trí tuệ nhân tạo (AI). Ví dụ, các thị trường mới nổi tập trung vào việc nâng cấp cơ sở hạ tầng vật lý để thúc đẩy việc áp dụng công nghệ thế hệ thứ năm (5G), sẽ có vị trí tốt hơn để tận dụng những phát triển. Khi đó, chính phủ của các nền kinh tế này đang thực hiện những nỗ lực với mục tiêu hướng tới nâng cao chuỗi giá trị trong sản xuất chế tạo. Trong quá khứ, các thị trường mới nổi có xu hướng tập trung vào công việc lắp ráp lại với mức lương thấp, nhưng những thị trường thành công hơn hiện đang chuyển hướng sang sản xuất hàng hóa phức tạp hơn và có lợi hơn
Nguồn: EIU
Từ khóa: thị trường mới nổi, OECD, chuỗi cung ứng, thách thức, thành công
