Hai hội nghị gần đây đã nêu bật sự đối đầu của Mỹ đối với Nga và Trung Quốc. Đầu tiên là cuộc gặp của các nhà lãnh đạo Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) gồm 10 nước thành viên với Mỹ, mà Tổng thống Mỹ - Joe Biden đã chủ trì hội nghị tại Washington vào tháng Năm. Hội nghị lần thứ hai là Đối thoại Shangri-La tại Singapore vào ngày 10 -12 tháng 06.
ASEAN vẫn tiếp tục duy trì trạng thái trung lập, từ chối ủng hộ Mỹ trong việc lên án Nga hoặc Tổng thống Vladimir Putin, hoặc nỗ lực khiến Trung Quốc xa lánh khu vực. ASEAN đã duy trì lập trường trung lập liên quan tới căng thẳng của Nga và Ukraine, mặc dù tất cả các quốc gia thành viên đều muốn căng thẳng kết thúc. Hiệp hội ASEAN cũng đã duy trì thái độ trung lập khi tuyên bố sẵn sàng làm việc với cả Mỹ và Trung Quốc, bất chấp việc Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ - Lloyd Austin chỉ trích Trung Quốc trong bài phát biểu tại Singapore.
Hội nghị thượng đỉnh G7 ở Đức cũng diễn ra vào các ngày 26 - 28 tháng 06, cho thấy nỗ lực của Mỹ nhằm vào Trung Quốc và Nga, khi Tổng thống Biden dẫn đầu các nhà lãnh đạo G7 khác trình bày chi tiết kế hoạch huy động 600 tỷ USD tài trợ cho các nước đang phát triển, trong nỗ lực phản đối Sáng kiến “Vành đai và Con đường” của Trung Quốc.
Ngược lại, Đối thoại cấp cao về phát triển toàn cầu do Trung Quốc chủ trì hôm 24 tháng 06 đã kêu gọi nỗ lực chung nhằm thúc đẩy phát triển toàn cầu và thúc đẩy mô hình phát triển mang lại lợi ích cho tất cả mọi người, tổng thể, bao trùm, bình đẳng và cùng có lợi. Sự khác biệt giữa nỗ lực bao trùm của Trung Quốc nhằm thúc đẩy phát triển toàn cầu và cách tiếp cận phát triển toàn cầu gây chia rẽ của G7 không thể hiện rõ ràng.
Trong bối cảnh nền kinh tế thế giới bị suy thoái, giá dầu tăng cao kỷ lục, sự gián đoạn chuỗi cung ứng do đại dịch Covid-19 và căng thẳng giữa Nga và Ukraine, sự trung lập của ASEAN là một giải pháp cho sự ổn định.
Một số chính trị gia Mỹ vẫn có quan điểm tiêu cực “nếu Trung Quốc thắng, chúng ta mất” cái nhìn bằng không về thế giới và muốn kiềm chế sự trỗi dậy của Trung Quốc. Thật là bí ẩn tại sao họ không theo đuổi kịch bản đôi bên cùng có lợi bằng cách đưa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới hợp tác với nhau để vượt qua những thách thức toàn cầu và thúc đẩy phục hồi kinh tế toàn cầu.
Mỹ sẽ thất bại nếu tiếp tục chống lại Trung Quốc, vì hầu hết các nước thành viên ASEAN đều muốn tăng cường trao đổi kinh tế và làm sâu sắc hơn mối quan hệ hợp tác với Trung Quốc - quốc gia láng giềng và đối tác thương mại truyền thống quan trọng nhất của ASEAN.
Những nỗ lực của Mỹ nhằm thuyết phục các thành viên ASEAN có lập trường cứng rắn hơn chống lại Nga và tham gia cùng tạo ra các lệnh trừng phạt thương mại chống lại quốc gia này cũng sẽ thất bại bởi vì tập đoàn năng lượng khổng lồ Nga có quan hệ tốt với hầu hết các nước Đông Nam Á, họ thích đối thoại và trao đổi để giải quyết những khác biệt và tin tưởng vào nguyên tắc không can thiệp vào công việc nội bộ của nước khác.
Một yếu tố khác củng cố tính trung lập của ASEAN là sự tăng trưởng chậm chạp của nền kinh tế của Mỹ, có thể rơi vào suy thoái và việc nước này không ứng phó thích hợp với đại dịch dẫn đến rối loạn xã hội, khiến Mỹ càng khó thực hiện cam kết với các nước khác.
Thực tế khả năng thực hiện những cam kết của Mỹ còn hạn chế, vì những rắc rối kinh tế và chính trị trong nước, và cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sắp diễn ra vào tháng 11 năm nay. Trên thực tế, tờ The New York Times có đặt ra câu hỏi hôm mùng 03 tháng 05 rằng: “Liệu Tổng thống Biden có dành hai năm tới để đẩy mạnh chương trình nghị sự của mình tại một Washington đang bị chia rẽ sâu sắc, nơi các đảng viên Dân chủ vẫn nắm giữ ít nhất một Viện của Quốc hội, hay ông sẽ phải đối mặt với một cuộc điều tra - và thậm chí luận tội - bởi một Quốc hội thù địch, cánh hữu thống trị?”
Một báo cáo gần đây của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế có trụ sở tại Washington cho biết nhiều quốc gia thành viên ASEAN đã bày tỏ lo ngại rằng Khuôn khổ Kinh tế Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương vì sự thịnh vượng chung do Mỹ đề xuất chủ yếu là một nỗ lực chính trị nhằm chống lại Trung Quốc, thay vì sáng kiến hội nhập kinh tế chân thành và chu đáo.
Lo ngại trên đã khiến sáng kiến không nhận được sự ủng hộ từ một số quốc gia Nam Á và Đông Nam Á mà lẽ ra có thể tham gia, vì họ muốn sâu sắc hơn mối quan hệ kinh tế với cả Trung Quốc và Mỹ.
Liên quan tới căng thẳng giữa Nga - Ukraine, Giám đốc Điều hành Cục Hòa bình Quốc tế - Reiner Braun đã kêu gọi ngừng bắn ngay lập tức theo đề xuất của Ý. Ông Braun cũng phản đối sự mở rộng của NATO sang châu Á trong bài phát biểu hôm 07/06 tại Diễn đàn Pandesal ở thành phố Quezon, Philippines. Công cụ tình báo chuẩn bị chiến trường (IPB) đã được trao Giải Nobel Hòa bình năm 1910 vì chủ trương chống chiến tranh và thúc đẩy giải trừ quân bị, phi quân sự hóa và phi hạt nhân hóa, và 11 người đoạt giải Nobel Hòa bình đã liên kết với IPB.
Braun cho rằng những nỗ lực của NATO nhằm làm suy yếu Nga hoặc kiềm chế Trung Quốc là nguy hiểm và đe dọa hòa bình thế giới.
Về tầm quan trọng của tính trung lập của ASEAN, nhà ngoại giao Singapore - Kishore Mahbubani cho biết: “Bất cứ khi nào cường quốc số hai thế giới (Trung Quốc) sắp vượt qua cường quốc số một thế giới (Mỹ) quan hệ Mỹ - Trung Quốc chắc chắn sẽ gặp khó khăn...Các quan chức Mỹ có thể tận dụng toàn bộ hoặc một phần ASEAN trong chiến dịch của họ để khiến Trung Quốc bối rối.Đó sẽ là một chiến lược sai lầm lớn. Mỹ sẽ không làm gì để răn đe Trung Quốc, nhưng ASEAN có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng.”
Mahbubani cũng nói thêm: “Trong mọi trường hợp, tỷ lệ cược đều chống lại Mỹ. Mặc dù Mỹ là cường quốc mạnh hơn nhiều so với Trung Quốc, nhưng sức mạnh của nước này cũng đang suy giảm, trong khi Trung Quốc được cho là đang trên đà phát triển.Hơn nữa, liên quan đến vấn đề địa lý, tất cả các nước láng giềng của Trung Quốc đều biết rằng Mỹ có thể nâng tầm lãnh đạo ra châu Á trong một trăm năm nữa.Tuy nhiên, họ biết rằng Trung Quốc sẽ tồn tại trong một nghìn năm nữa. Do đó, sẽ không tốt nếu bất kỳ quốc gia châu Á nào tỏ ra xa lánh Trung Quốc một cách rõ ràng. Trung lập của ASEAN là một điểm tốt.”
Ngoài ra, Thủ tướng Singapore - Lý Hiển Long hôm 20/05 cho biết: tốt hơn hết là các thỏa thuận an ninh của châu Á vẫn giữ nguyên như cũ, thay vì để các nước chia thành khối hoặc thành lập một khối tương đương với châu Á như NATO.
Thủ tướng Singapore đồng ý với Braun, Mahbubani và Lee rằng ASEAN có một tương lai tốt đẹp hơn bằng cách duy trì tính trung lập, trở thành một khu vực hòa bình, ổn định và thương mại phát triển mạnh mẽ, không có vũ khí hạt nhân.
Nguồn: China Daily
Từ khóa: ASEAN; Mỹ; Trung Quốc; duy trì; trung lập; Covid-19; kiềm chế; thúc đẩy; phục hồi.
