Gần đây, ông Brian Deese, kinh tế trưởng của Tổng thống Biden đã nói với CNN rằng giá gas tăng cao – bắt nguồn từ cuộc chiến ủy nhiệm của Hoa Kỳ tại Ukraine là mặt trái phù hợp. “Cuộc chiến tại Ukraine nhằm bảo vệ trật tự thế giới tự do” ông Deese nhấn mạnh.
Bình luận của ông Deese đã gây dậy sóng hệ thống truyền thông xã hội tại Mỹ. Với tư cách là cựu giám đốc cao cấp tại BalckRock, hãng quản lý tài sản lớn nhất thế giới; lương của ngài cố vấn kinh tế ước tính khoảng 2.3 triệu USD chưa kể khoản cổ phiếu thưởng tương đương 2.4 triệu USD. Do vậy, dường như ông không mấy để ý đến tác động kinh hoàng từ tình trạng lạm phát và bế tắc kinh tế tại Mỹ đến tầng lớp trung lưu, người lao động cùng hàng loạt cá nhân đang mắc kẹt trong tình trạng nghèo đói tại nước này.
Định hướng địa chính trị thiếu chắc chắn đang trở thành nguyên nhân chính của viễn cảnh kinh tế thế giới không mấy sáng sủa hiện tại. Giờ đây cục diện toàn cầu đang đối mặt nguy hiểm hơn bao giờ hết kể từ thời điểm Thế chiến thứ 2.
Di sản của một thập kỷ sai lầm chính sách
Làn song toàn cầu hóa sau chiến tranh mang lại lợi ích chủ yếu cho các nền kinh tế phát triển. Mô thức này tiếp diễn cho đến thời điểm năm 1980 khi một vài quốc gia đang phát triển, đặc biệt là Trung Quốc tham gia vào thị trường cung ứng hàng hóa, dịch vụ thế giới và nổi lên như quốc gia hàng đầu trong thu hút nguồn vốn đầu tư nước ngoài. Kỷ nguyên toàn cầu hóa bị lu mờ với khủng hoảng tài chính tế giới năm 2008.
Khi hợp tác giữa các quốc gia thuộc nhóm G20 suy yếu, viễn cảnh tăng trưởng toàn cầu cũng trở nên không mấy sáng sủa.
Giai đoạn giữa tháng 11/2008 và 2016, mất cân bằng toàn cầu trở nên nghiêm trọng dưới tác động của phân biệt đối xử thương mại gia tăng. Tình trạng này tiếp diễn đến năm 2017 khi thế giới chứng kiến một vài dấu hiệu cửa sự phục hồi giao thương.
Tuy nhiên, cơ hội lịch sử nêu trên đã bị bỏ lỡ do cuộc thương chiến do Mỹ phát động, theo sau đó là làn sóng đại dịch COVID-19; kết quả là thế giới đang trải qua thời kỳ suy thoái với viễn cảnh một cuộc Chiến tranh lạnh mới đang dần hiện diện.
Sự liên kết của kinh tế toàn cầu được đo bằng thương mại, đầu tư và nhập cư xuyên biên giới (có thể tính đến một số yếu tố khác như công nghệ và tài chính)
Tác động lan tỏa trong thập kỷ qua là gì? Đó là sự suy giảm về thương mại, đầu tư, dòng di cư bị cản trở và tách biệt toàn cầu.
Thương mại toàn cầu suy giảm
Những kết quả ban đầu từ Thỏa thuận đình chiến thương mại Mỹ-Trung đã bị lu mờ bởi đại dịch COVID-19 - sự kiện khiến hoạt động giao thương hàng hóa và dịch vụ trên thế giới giảm 30% vào giữa năm 2020. Các thành tựu sau đó thỏa thuận đã nêu cũng không tồn tại lâu trong bối cảnh hàng loạt biến chủng virus mới xuất hiện cùng sự xấu đi nghiêm trọng của cục diện kinh tế tế thế giới.
Năm trước, Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) đã dự báo khối lượng trao đổi hàng hóa toàn cầu sẽ tăng 10.8% đóng góp vào tăng trưởng dự kiến 4.7% trên toàn cầu vào năm 2022. Tuy nhiên, tất cả dự báo đã không thành hiện thực ngay từ trước khi khủng hoảng tại Ukraina bùng nổ.
Những kết quả phục hồi kể từ cuộc khủng hoảng 2008 đã tan thành mây khói. Thương mại, chỉ dấu của GDP toàn cầu đã rơi xuống mức thấp nhất trong vòng 15 năm qua. Vấn đề địa chính trị đã gây đổ vỡ mọi tiềm năng phục hồi toàn cầu ngay cả trước thời điểm đại dịch dưới tác động của chủ nghĩa bảo hộ, nguy cơ Chiến tranh Lạnh mới. Trong bối cảnh đã nêu, hàng loạt đòn trừng phạt nhắm vào nước Nga chỉ làm tồi tệ thêm tình hình hiện tại.
Đầu tư toàn cầu suy giảm
Trước cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, hoạt động đầu tư xuyên biên giới đã chạm mốc 2000 tỷ USD. Tuy nhiên, viễn cảnh về một sự phục hồi hoạt động đầu tư quốc tế giờ chỉ còn là một mơ ước xa xôi do tác động từ cuộc chiến thuế quan và đại dịch COVID-19. Các nền kinh tế phát triển giữ vai trò trọng yếu trong xu hướng dịch chuyển dòng chảy đầu tư về chính quốc. Tuy vậy cần phải nhớ rằng ngay trước khi thời điểm cuộc khủng hoảng Ukraina bùng nổ, hoạt động đầu tư thế giới đã suy giảm xuống mức thấp nhất kể từ cuối thập niên 1990.
Trong năm 2020, dòng chảy đầu tư toàn cầu đã giảm 1/3 xuống mức 1000 tỷ USD, thấp hơn cả mức năm 2008 khi khủng hoảng tài chính bùng nổ và chỉ bằng ½ giá trị của năm 2007. Hơn 1 thập kỷ tăng trưởng đã bị đảo ngược trong vòng vài năm.
Toàn cầu hóa bị xói mòn
Trong tiến tình vừa nêu, những nền kinh tế kém phát triển nhất chính là đối tượng chịu thiệt hại nặng nề nhất. Và những đổ vỡ mới chỉ bắt đầu.
Dòng dịch chuyển nhân sự xuyên biên giới chậm lại
Trong vòng 2 thập kỷ qua, số lượng người di cư đạt mốc 281 triệu người. Tuy nhiên, xu hướng di cư toàn cầu đã bắt đầu chậm lại từ năm 2008, đặc biệt là tại các nền kinh tế phát triển. Do tác động từ đại dịch, lượng người di cư chỉ tăng 2 triệu người, thấp hơn 25% so với ước tính vào giữa năm 2020.
Hãy xem xét các con số theo bối cảnh lịch sử
Giữa năm 1870 và 1914, 10% dân cư toàn cầu di cư nhằm tìm kiếm một cuộc sống tốt đẹp hơn. Mặc dù lượng người di cư trên toàn cầu đã tăng gấp 3 lần trong nừa thế kỷ qua, tỷ lệ dân di cư vẫn chỉ khoảng 2% đến năm 2010 và hiện tại xoay quanh con số 3.6% - bẳng 1/3 so với thế kỷ trước.
Bùng nổ tỵ nạn toàn cầu
Khi dòng chảy di cư đã chậm lại ngừng hẳn, vấn đề tỵ nạn toàn cầu lại đang có xu hướng bùng nổ và trở nên ngày càng nhức nhối sau cuộc chiến chống khủng bố toàn cầu cũng như Mùa xuân A-rập – sự kiện mà Phương Tây coi là khúc dạo đầu của tiến trình toàn “dân chủ hóa tại Trung Đông” – với kết quả là sự tàn phá nặng nề tương tự như những gì mà chúng ta chứng kiến tại Ukraine ngày nay.
Như một tác động lan tỏa, số lượng người tỵ nạn đã tăng gấp đôi trong vòng thập kỷ qua. Chỉ tính riêng cuộc khủng hoảng tại Ukraine đã khiến 6.7 triệu người mất nhà cửaa và hơn 4 triệu người phải tỵ nạn tại nước ngoài.
Mặc dù phải đối mặt với hàng loạt hạn chế đi lại, số lượng người buộc phải rời bỏ nhà cửa tăng đến mốc 92 triệu vào năm 2021 và lên đến 100 triệu thời gian gần đây.
Nói cánh khác, lượng người tị nạn trên thế giới đã gấp đôi con số được ghi nhận sau 2 cuộc chiến tranh thế giới, thảm họa diệt chủng và khủng hoảng bom hạt nhân tại Hiroshima và Nagasaki vào năm 1945.
Nếu những điều vừa nêu là kết quả của “điều kiện cho thời gian hòa bình”, một cá nhân có thể rùng mình vì tác động của một cuộc chiến vào đầu thế kỷ 21.
Điềm báo cho một tương lai đen tối
Trong nửa thế kỷ qua, chi phí những cơ hội bị bỏ lỡ đã lên đến hàng nghìn tỷ USD. Trong bối cảnh hàng loạt các sai lầm về chính sách còn tiếp diễn, nguy cơ vẫn hiển hiện.
Dự báo tăng trưởng vào những tháng đầu năm 2022 đã không thành hiện thực vì những số liệu được tính toán vào mùa thu 2021 khi
* hiệp định thương mại Mỹ-Trung làm dịu thương chiến giữa hai nước;
*cuộc chiến ủy nhiệm tại Ukraine chưa bùng phát;
*các biện pháp trừng phạt nhắm vào nền kinh tế lớn thứ 11 thế giới, đồng thời là nhà sản xuất khí gas tự nhiên và xuất khẩu dầu lớn đứng thứ 3 toàn cầu chưa được tiến hành;
*Cục dự trữ liên bang Mỹ chưa tiến hành biện pháp tăng lãi suất và thắt chặt định lượng – các yếu tố tạo nên giai đoạn mất mát không chỉ ở Phương Tây mà còn ở các quốc gia Nam Bán cầu.
Một khi những chính sách vừa nêu vẫn còn được Phương Tây áp dụng, các lệnh trừng phạt áp lên Nga sẽ gây xói mòn tăng trưởng của nền kinh tế Mỹ, gây bất ổn xứ bạch dương, làm trầm trọng hơn sự yếu kém của khu vực đồng tiền chung châu Âu, cũng như khiến nền kinh tế Trung Quốc phát triển chậm lại – tất cả yếu tố vừa nêu sẽ tác động tiêu cực đến viễn cảnh kinh tế tại Nam và Đông Nam Á.
Các quốc gia thuộc Nam bán cầu sẽ là bên chịu thiệt hại nặng nhất về mặt kinh tế và con người
Tình trạng đình trệ kinh tế càng kéo dài, càng nhiều khả năng chiến tranh Lạnh hiện tại sẽ chyển thành cuộc đối đầu trực tiếp trên thực địa, khiến nhiều thế hệ tương lai và ngay cả hành tinh chúng ta đang sống phải trả giá.
Đây là điều tất cả chúng ta đều không mong muốn, nhưng có thể nói chính những sách lược thiếu tầm nhìn của Phương Tây đã khiến thế giới ra cơ sự này
Nguồn: China Daily
Tùa khóa: Thương mại, Phương Tây, Trung Quốc, kinh tế.
