Tình trạng thiếu nguyên liệu thô đang cản trở chuỗi cung ứng toàn cầu do căng thẳng địa chính trị và chiến lược zero covid của Trung Quốc. Tình trạng thiếu hụt này cũng đã ảnh hưởng đến Việt Nam. Vietnam Briefing xem xét bảy ngành công nghiệp chịu tác động đặc biệt và cách chúng đối phó với thách thức.
Bất chấp những bất ổn toàn cầu, nền kinh tế Việt Nam đang phục hồi với tốc độ đáng kể sau COVID-19. Theo Ngân hàng Thế giới (WB), tăng trưởng GDP của Việt Nam vào năm 2022 dự kiến đạt 5,5% từ mức thấp 2,6% vào năm 2021 do đại dịch.
Tuy nhiên, những thách thức vẫn còn hiện hữu khi chỉ số giá tiêu dùng (CPI) liên tục tăng lên mức cao nhất trong 7 tháng, với mức cao kỉ lục 2,4% vào tháng 3, tăng 1% so với tháng trước.
Sự gia tăng giá cả chủ yếu do chi phí sản xuất tăng đột biến, dẫn đến sự thiếu hụt nghiêm trọng nguyên liệu đầu vào cho sản xuất giữa các ngành. Trên thực tế, các ngành công nghiệp chính đang phải đối mặt với những thách thức khác sau COVID-19 như chi phí tăng cao và thiếu hụt đầu vào, trầm trọng hơn do gián đoạn chuỗi cung ứng.
Ở đây, chúng tôi xem xét tình hình hiện tại của bảy ngành bị ảnh hưởng nhiều nhất trong bối cảnh cạnh tranh để đảm bảo nguồn nguyên liệu đầu vào.
Ngành dệt may
Hiệp hội Dệt may Việt Nam cho thấy rằng triển vọng của ngành tại Việt Nam là sáng sủa trong dài hạn, do Việt Nam mở cửa trở lại và thực hiện một số hiệp định thương mại tự do (FTA). Ngành dệt may dự kiến đạt kim ngạch đến 43,5 triệu USD cho nền kinh tế Việt Nam vào năm nay trong điều kiện lý tưởng.
Tuy nhiên, khả năng đáp ứng đơn hàng của các công ty dệt may hiện đang bị suy giảm vì gián đoạn chuỗi cung ứng do việc đóng cửa biên giới ở Trung Quốc bởi đại dịch và chi phí gia tăng do cuộc khủng hoảng Nga-Ukraine.
Từ lâu, Trung Quốc là nước xuất khẩu vải và phụ liệu ngành may mặc hàng đầu cho Việt Nam; có đến 50% - 55% nguyên liệu thô và phụ kiện dệt may được nhập khẩu từ Trung Quốc cho ngành dệt may Việt Nam. Tuy nhiên, khi Trung Quốc không có dấu hiệu từ bỏ zero-Covid, nhiều lô hàng vải và hàng may mặc chất đống tại các cảng của nước này, khiến các công ty may mặc Việt Nam phải trì hoãn việc sản xuất và giao hàng.
Các nhà sản xuất dệt may tại Việt Nam phải đối mặt với thách thức và buộc phải đặt hàng với các nhà cung cấp Trung Quốc trước nhiều tháng để đảm bảo nguồn nguyên liệu đầu vào do các nhà máy Trung Quốc buộc phải hoạt động dưới công suất.
Tình hình trở nên tồi tệ hơn khi giá bông tăng đột biến. Hiệp hội Sợi Bông Việt Nam (VCOSA) ghi nhận giá bông nhập khẩu từ Brazil, Mỹ và Ấn Độ tăng đột biến 0,87%, đạt khoảng 1.625 USD/tấn. Điều này ảnh hưởng đến doanh thu của các nhà sản xuất tại Việt Nam vì khó có thể tăng giá đột biến cho khách hàng trong thời gian ngắn.
Ngoài ra, vào ngày 21/6 chính phủ Hoa Kỳ đã thông qua Đạo luật Ngăn chặn Lao động Cưỡng bức của người Uyghur ngăn cản các công ty nhập khẩu hàng hóa, bao gồm cả bông, từ vùng Tân Cương của Trung Quốc vào Mỹ. Điều này cũng góp phần làm tăng thêm chi phí đầu vào.
Trong nỗ lực hỗ trợ ngành dệt may, Bộ Công Thương (MoIT) cho biết sẽ đẩy nhanh việc thực hiện chiến lược phát triển ngành dệt may và da giày theo hướng bền vững đồng thời áp dụng công nghệ tiên tiến để nâng cao năng suất của cả hai ngành công nghiệp.
Các công ty dệt may đã nỗ lực đa dạng hóa các nhà cung cấp để giảm sự phụ thuộc đầu vào từ các nhà cung cấp Trung Quốc.
Ngành công nghiệp da giày
Việt Nam tự hào là nhà sản xuất giày dép lớn thứ ba tại châu Á và thứ tư trên toàn thế giới. Năm 2020, Việt Nam xuất khẩu tới 1,2 tỷ đôi giày, chiếm 10% thị trường xuất khẩu giày toàn cầu, so với mức chỉ 2% của năm trước đó.
Tuy nhiên, do các nhà sản xuất giày của Việt Nam nhập khẩu hầu hết nguyên liệu thô, từ da đến các phụ kiện khác từ Trung Quốc. Cho nên tình trạng hạn chế hiện tại của quốc gia này đã khiến nhiều doanh nghiệp dệt may không được đáp ứng đủ nguồn nguyên liệu thô và trễ ngày giao hàng với các đối tác nước ngoài.
Công nghiệp điện
Chuỗi cung ứng chất bán dẫn đã bị gián đoạn đáng kể do hoạt động dưới công suất của các nhà sản xuất, vẫn chưa dỡ bỏ việc đóng cửa, khiến các doanh nghiệp điện tử, từ những công ty nổi tiếng như Intel và Samsung đến các doanh nghiệp vừa và nhỏ, không chắc chắn về sản xuất trong tương lai của họ.
Samsung Việt Nam lo ngại việc sản xuất các mẫu điện thoại mới của họ hiện đang bị đình trệ do việc vận chuyển linh kiện từ Trung Quốc qua cửa khẩu Lạng Sơn thường xuyên bị gián đoạn. Bất chấp những nỗ lực của chính quyền Lạng Sơn trong việc cắt giảm thời gian thông quan, việc đóng cửa khẩu của Trung Quốc đã khiến kế hoạch vận chuyển đường bộ của Samsung trở nên khó khả thi.
Trong khi đó, Intel dự báo tình trạng thiếu hụt nguồn cung bán dẫn có thể tiếp tục diễn ra vào năm 2024. Với tình trạng thiếu hụt đang diễn ra trên toàn cầu, các công ty điện lớn phải chịu những thách thức về sản xuất do các lô hàng linh kiện bị gián đoạn nguồn cung.
Hiện tại, các nhà sản xuất và Hiệp hội Công nghiệp Điện tử Việt Nam đã kiến nghị Chính phủ đàm phán với các cơ quan chức năng của Trung Quốc về việc đóng cửa biên giới để đảm bảo nguồn cung.
Ngành sản xuất gỗ
Ngành sản phẩm gỗ của Việt Nam đã chứng kiến sự tăng trưởng vượt bậc sau COVID-19 nhờ nhu cầu quốc tế cao hơn và hiệu lực của các FTA. Gỗ và lâm sản của đất nước được xuất khẩu sang hơn 140 quốc gia trên toàn thế giới, với kim ngạch xuất khẩu gỗ trong năm 2021 đạt khoảng 14,5 tỷ USD.
Xung đột Nga-Ukraine đã làm gián đoạn nhiều mặt hàng xuất khẩu của Nga, bao gồm cả gỗ. Việc cung cấp gỗ của Nga cho các nhà sản xuất của Việt Nam đã bị ảnh hưởng, dẫn đến chi phí tăng cao.
Các doanh nghiệp gỗ cũng tìm cách đa dạng hóa các nhà cung cấp, bao gồm gỗ từ EU và Mỹ. Tuy nhiên, sự thiếu hụt trầm trọng đã khiến các doanh nghiệp phải cạnh tranh để đảm bảo gỗ nguyên liệu đầu vào trong thời kỳ giá tăng.
Việc căng thẳng cũng do giá nhiên liệu tăng đột biến; Công ty Cổ phần Phát triển Sản xuất Thương mại Sài Gòn lưu ý rằng các doanh nghiệp chế biến gỗ hiện đang gặp khó khăn với việc giá xăng tăng. Lạm phát và giá cả ngày càng tăng nên các nhà sản xuất sản phẩm gỗ không muốn ký hợp đồng mới với người mua hàng.
Ngành cao su
Ngành công nghiệp cao su của Việt Nam đã sinh lợi nhiều hơn mong đợi. Năm 2021, giá trị xuất khẩu cao su đạt kỷ lục cao nhất trong 10 năm, theo Tập đoàn Cao su Việt Nam. Lợi nhuận trước thuế đạt mức 260,8 triệu USD, vượt 7% kế hoạch và lợi nhuận sau thuế đạt 218 triệu USD, vượt 10% kế hoạch.
Tuy nhiên, ngành cao su bị thâm hụt đầu vào. Một điểm cần lưu ý là 70% nguyên liệu thô, đặc biệt là hóa chất được nhập khẩu từ Trung Quốc,
Do sự thiếu hụt này, các doanh nghiệp Việt Nam đang kết nối với các nhà cung cấp khác, chẳng hạn như Nhật Bản và Hàn Quốc. Tuy nhiên, giá nhập khẩu của cả hai quốc gia trên cao hơn từ 15 đến 20% so với từ Trung Quốc. Ngoài ra, nguồn cung sẵn có từ các quốc gia nói trên cũng không đủ đáp ứng so với Trung Quốc.
Nông nghiệp
Ngành chăn nuôi của Việt Nam cũng đang bị ảnh hưởng nặng nề bởi cuộc khủng hoảng Nga-Ukraine do tới 90% nguyên liệu sản xuất thức ăn chăn nuôi của Việt Nam được nhập khẩu. Kể từ năm 2021, giá nguyên liệu thô, bao gồm lúa mì, ngô và đậu nành, đã tăng từ 30 đến 40% do cả Nga và Ukraine đều là những quốc gia xuất khẩu lúa mì hàng đầu thế giới.
Sự mất mát về lợi nhuận của các doanh nghiệp Việt Nam trong ngành có thể lên tới 50-100 tỷ đồng do chi phí thức ăn chăn nuôi cũng như chi phí vận chuyển tăng cao.
Chi phí vận tải cũng đang ăn vào ngân sách của các công ty nông nghiệp khi có báo cáo rằng chi phí vận tải biển đã tăng 237% so với năm 2020, nghĩa là mỗi container chứa sản phẩm hiện có giá 2.650 USD.
Sắt và thép
Nguồn cung thép và sắt giảm mạnh do hai nguyên nhân chính. Một là Trung Quốc đã thực hiện chính sách kiểm soát đầu ra đối với sắt để đảm bảo nhu cầu trong nước. Điều này đã làm gián đoạn nguồn cung cấp sắt trên toàn cầu cộng với việc Trung Quốc đóng cửa biên giới. Thứ hai, cuộc khủng hoảng Nga-Ukraine đã làm gián đoạn hoạt động xuất khẩu thép của Nga và Ukraine - hai nhà xuất khẩu thép thống trị thế giới.
Giá thép vào giữa năm 2021 ở mức 633 USD/tấn, tăng 31,5% so với cùng kỳ năm 2020, trong khi giá sắt trong năm 2021 tăng khoảng 25% so với năm 2020.
Lạm phát và CPI cao
Sự thiếu hụt đầu vào và chi phí gia tăng đã buộc các nhà sản xuất và công ty phải chuyển chi phí cao hơn cho người tiêu dùng, dẫn đến tỷ lệ lạm phát cao nhất trong hai năm qua. Tính đến tháng 6 năm 2022, mức tăng 3,37% trong CPI của Việt Nam đã được ghi nhận, theo Tổng cục Thống kê Việt Nam (GSO).
Mức tăng giá của các mặt hàng tiêu dùng khác nhau tính đến tháng 6 năm 2022, so với cùng kỳ năm 2021, được trình bày trong bảng dưới đây:
| Danh mục | Tỉ lệ tăng (%) |
| CPI | 3.37 |
| Vận tải | 21.41 |
| Thiết bị và hàng gia dụng | 1.99 |
| Nhà ở, vật liệu xây dựng | 1.53 |
| Dệt may, da giày | 1.49 |
Kết luận
Trọng tâm hiện nay là làm thế nào Việt Nam có thể giải quyết tình hình thiếu hụt đầu vào. WB đã đề xuất cải cách cơ cấu để nền kinh tế trở nên linh hoạt hơn trong thời kỳ bất ổn và mở rộng quy mô nguồn cung ứng.
Chính sách ưu đãi thuế cho các doanh nghiệp sản xuất và đổi mới, các thủ tục pháp lý minh bạch và giảm các rào cản gia nhập thị trường là ba yếu tố quan trọng mà chính phủ có thể xem xét trong khi các doanh nghiệp tìm cách đa dạng hóa nhà cung cấp. Tầm quan trọng của việc phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ trong nước cũng được các chuyên gia nhấn mạnh nhằm giảm sự phụ
thuộc vào nhập khẩu. Nền kinh tế Việt Nam đặc biệt dễ bị tổn thương do phụ thuộc vào ngoại thương và quan hệ đối tác với các nền kinh tế toàn cầu.
Nguồn: Vietnam Briefing
Từ khoá: nguyên liệu thô, Việt Nam
