Khi hội nghị thượng đỉnh BRIC khai mạc diễn ra vào năm 2009 làà một thời điểm tương đối thành công đối với các thành viên. Trong khi phương Tây đối phó với cuộc khủng hoảng tài chính tồi tệ nhất kể từ cuộc Đại suy thoái, các nước BRIC - Brazil, Nga, Ấn Độ và Trung Quốc - được hưởng nơi trú ẩn tạm thời khỏi tình trạng hỗn loạn. Khi Nam Phi gia nhập khối vào năm 2010, chương trình nghị sự của BRICS ngoài việc hợp tác kinh tế hiện nay đã mở rộng một loạt các vấn đề quản trị toàn cầu, bao gồm cả an ninh.
Hội nghị thượng đỉnh BRICS lần thứ 14 tổ chức vào tháng 6 năm 2022 dưới sự chủ trì của Trung Quốc. Đây dự kiến sẽ là hội nghị thượng đỉnh BRICS trực tuyến lần thứ ba khi Trung Quốc kiên định với chính sách zero- COVID.
Diễn biến thế giới đã có sự khác biệt rất lớn so với giai đoạn năm 2019 khi các nhà lãnh đạo BRICS gặp lần cuối tại Brasilia. Hai trụ cột quan trọng của Khối – Trung Quốc và Nga đều không phát triển nhanh như lúc đó. So với 13 năm trước, tranh chấp lãnh thổ Trung Quốc - Ấn Độ đã leo thang qua các cuộc giao tranh ở Ladakh năm 2020. Bài phát biểu phải đối Trung Quốc của Tổng thống cực hữu Brazil - Jair Bolsonaro đã kích động chính phủ Trung Quốc tấn công ngoại giao. Đại dịch COVID-19, cú sốc kinh tế tiếp theo và việc cấu hình lại chuỗi cung ứng toàn cầu đã làm trầm trọng thêm các lợi ích khác nhau của nhóm.
Nhưng BRICS không nhất thiết phải mất đi xung lực với vai trò là khối liên kết chính trị. Dù có bất cứ điều gì, hội nghị thượng đỉnh trong thời gian tới là minh chứng cho sự đoàn kết của BRICS. Hội nghị được triệu tập vào thời điểm thành viên chủ chốt đang trong cuộc chiến tranh chống lại quốc gia có chủ quyền khác và đang chịu các biện pháp trừng phạt nghiêm khắc do phương Tây áp đặt.
Đầu tháng 3 năm 2022, Ấn Độ, Trung Quốc và Nam Phi đều bỏ phiếu trắng trong nghị quyết của Đại hội đồng Liên hợp quốc lên án việc Nga xâm lược Ukraine. Brazil đã bỏ phiếu lên án Nga, nhưng nước này cũng chỉ trích các biện pháp trừng phạt “bừa bãi”' mà phương Tây áp đặt.
Dù muốn hay không, BRICS xem như cấu trúc quản trị toàn cầu đại diện cho miền Nam Toàn cầu luôn xây dựng một chương trình nghị sự chính sách mở rộng. BRICS thậm chí có thể cố gắng giành lấy vai trò độc nhất bằng cách phát triển một hệ thống tài chính toàn cầu thay thế không dựa trên đồng đô la Mỹ.
Nga đã chuẩn bị đối phó với hậu quả từ các lệnh trừng phạt của phương Tây kể từ khi sáp nhập Crimea vào năm 2014. Nga đã thiết lập 2 bộ phận quan trọng về cơ sở hạ tầng tài chính để tăng cường quyền tự chủ tài chính và duy trì một số khả năng tiếp cận thanh khoản toàn cầu theo luật định. Thứ nhất là hệ thống thanh toán quốc gia độc lập qua việc sử dụng thẻ MIR thay thế cho Visa và Mastercard. Hệ thống còn lại là một hệ thống nhắn tin tài chính độc quyền được gọi là “Hệ thống chuyển thông điệp tài chính” (SPFS) - hệ thống tương tự với SWIFT.
Trong khối BRICS, Nga đã phát triển cấu trúc tài chính và cùng với sự hợp tác của Trung Quốc, Ấn Độ để đạt được sự phi đô la hóa. Sau khi Nga bị cắt khỏi hệ thống tài chính toàn cầu dựa trên đồng đô la và một nửa dự trữ ngoại hối bị phương Tây đóng băng, Nga đã kêu gọi các đối tác BRICS mở rộng việc sử dụng tiền tệ quốc gia và tích hợp hệ thống thanh toán BRICS vào tháng 4 năm 2022.
Một hệ thống tài chính thay thế BRICS tích hợp không phải là hoàn toàn không khả thi. Điều này có thể đạt được thông qua việc kết nối và mở rộng các hệ thống thanh toán quốc gia độc quyền do Trung Quốc và Nga phát triển. BRICS thúc đẩy hệ thống BRICS Pay nhằm thiết lập một hệ thống thanh toán chung giữa các thành viên.
Năm 2020, Chủ tịch BRICS - Nga đã đề xuất ý tưởng về một hệ thống thương mại mở rộng “BRICS Pay” cho “BRICS +”, một nhóm các nước đang phát triển mở rộng do Trung Quốc đề xuất bên lề Hội nghị thượng đỉnh BRICS năm 2017 ở Hạ Môn. Đề xuất này có thể kết hợp các thể chế khu vực khác - Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO), Liên minh Kinh tế Á-Âu, Liên minh Hải quan Nam Phi, Hiệp hội Hợp tác Khu vực Nam Á và Mercosur - tham gia vào cuộc đối thoại BRICS mở rộng.
Việc hiệp lực giữa BRICS và SCO là điêm nổi bật. Ba trong số 5 thành viên BRICS là thành viên SCO và SCO đã xem xét hợp tác kinh tế và tài chính từ năm 2006 . Các thành viên của SCO cũng đã xem xét việc thành lập Ngân hàng Phát triển SCO và Quỹ Phát triển SCO phản ánh Ngân hàng Phát triển Mới của BRICS (NDB).
Được thành lập vào năm 2014, NDB tích cực thúc đẩy việc sử dụng nội tệ trong tài chính phát triển. Năm 2021, NDB kết nạp thêm 4 thành viên đầu tiên không thuộc BRICS - Bangladesh, Ai Cập, UAE và Uruguay. Thông qua việc mở rộng thành viên và cung cấp vay nội tệ cho các thành viên, NDB đang trên đường trở thành tổ chức tài chính phát triển đa phương hàng đầu ở Nam Bán cầu.
Các cuộc họp BRICS ban đầu được tổ chức cùng với các cuộc họp G20, nhưng họ đã thiết lập bước tiến của riêng mình và theo đuổi chương trình nghị sự vì sự phát triển trong 13 năm qua. Với việc Tổng thống Mỹ Joe Biden tuyên bố loại Nga khỏi G20, G20 có thể không bao giờ lấy lại được vị thế diễn đàn liên chính phủ với vai trò nổi bật. Các thành viên của BRICS cũng nhắc lại sự ủng hộ đối với vai trò lãnh đạo kinh tế toàn cầu của G20 trong Tuyên bố chung gần đây- nhưng nhóm BRICS đã vượt ra khỏi cái bóng của G20.
Vẫn còn những lo ngại về sự tín nhiệm của Ấn Độ với tư cách là thành viên BRICS đồng thời cũng cam kết với tư cách là thành viên của Bộ tứ và tham gia vào Khuôn khổ Kinh tế Ấn Độ - Thái Bình Dương vì sự thịnh vượng (IPEF). Nhưng chính sách đối ngoại của Ấn Độ xoay trục từ không liên kết sang đa liên kết cho thấy rằng Ấn Độ sẽ không từ bỏ BRICS.
Yếu tố quan trọng về BRICS chính là một nhóm không thuần nhất điều mà các thành viên trong nhóm phải tìm cách để tìm kiếm điểm chung bất chấp có những lợi ích khác nhau. Hơn nữa BRICS chưa bao giờ có bất kỳ sự liên kết nội bộ, vì vậy không lo lắng về sự tan rã.
Nguồn: East Asia Forum
Từ khóa: BRICS, Kỳ vọng mở rộng
