Trong hai thập kỷ qua, các nền kinh tế đề cao hội nhập khu vực thường ổn định ở hầu hết các nước trên thế giới. Tuy nhiên, các mức độ hội nhập khu vực ở Mỹ Latinh còn kém so với những khu vực khác. Chi phí thương mại cao không cân đối của khu vực xuất phát từ các chính sách thương mại lạc hậu, cơ sở hạ tầng vận tải và logistics kém, cũng như mức độ tạo thuận lợi thương mại chưa hiệu quả là các thách thức quan trọng đối với tiến trình hội nhập sâu hơn.
Các nước Mỹ Latinh và Caribe vẫn giữ tỷ lệ thương mại quốc tế tính theo tỷ trọng GDP thấp nhất thế giới (chiếm 43.3% GDP so với mức 55.3% GDP của các nước thành viên OECD, hay 59.4% GDP của châu Âu và Trung Á theo Chỉ số Phát triển Thế giới năm 2020), đặc biệt tỷ trọng Brazil chỉ chiếm 32% thương mại trên GDP của nước này.
Đối với các chủ doanh nghiệp muốn hoạt động theo nguyên tắc thời gian là tiền bạc, việc giao hàng chậm trễ gây mất mát nghiêm trọng thu nhập tiềm năng. Khi hoạt động giao hàng chậm khiến các nhà máy vận hành “nhàn nhã” và công nhân “thiếu việc làm”, sự lãng phí nguồn lực thậm chí sẽ còn trở nên trầm trọng hơn.
Các thủ tục biên giới phức tạp- không cởi mở với doanh nghiệp và không phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế thường là nguyên nhân chính. Thay đổi thực trạng trên là chìa khóa mở cửa tiềm năng kinh tế của những nước này, nâng cao tính cạnh tranh và định hình vị thế trong khu vực như một điểm đến thương mại hiệu quả. Thuận lợi hóa thương mại và hội nhập khu vực giúp các doanh nghiệp địa phương tạo thêm việc làm và đóng góp vào tăng trưởng kinh tế quốc gia.
Chương trình Doanh nghiệp ưu tiên đặc biệt (AEO) do Tổ chức Hải quan Thế giới sáng lập vào năm 2005, được thiết kế nhằm tạo ra những thay đổi lớn thực trạng trên. Đây là một trong những biện pháp hiệu quả nhất để tạo thuận lợi cho thương mại nội khối và đang trên đà phát triển tại Mỹ Latinh. Các yêu cầu để đạt được trạng thái AEO rất nghiêm ngặt và các nhà điều hành thường được đánh giá và công nhận dựa trên mức độ tuân thủ thương mại, kỷ luật tài chính, các hệ thống vận hành, truyền thông và chất lượng thông tin và an ninh chuỗi cung ứng quốc tế của các nước.
Các chương trình AEO chuyển thành một số lợi ích cho hoạt động kinh doanh, bao gồm các thủ tục biên giới được đơn giản hóa cho các thương nhân được chứng nhận AEO, xử lý nhanh hơn, giải phóng lô hàng và giúp giảm thời gian thông quan. Chương trình cũng giúp giảm bớt thủ tục giấy tờ, thủ tục kiểm tra, giảm các loại phí và chi phí, giảm khó khăn trong tiếp cận và tình trạng chậm trễ hơn; bên cạnh đó còn làm tăng niềm tin giữa các thương nhân và chính quyền biên giới cũng như giữa thương nhân và khách hàng.
Các cơ quan chính quyền cũng hưởng lợi từ các sáng kiến AEO. Ví dụ, tận dụng tốt các nguồn nhân lực giúp chính phủ phân bổ vốn hiệu quả cho các nhu cầu khẩn cấp hơn. Quy trình kinh doanh được cải thiện giúp thời gian xử lý và thông quan nhanh hơn. Tăng cường mức độ tuân thủ và thích ứng hơn với các tiêu chuẩn quốc tế cũng tạo thuận lợi cho thương mại bằng cách đơn giản hóa các thủ tục hành chính.
Kể từ khi Cục Doanh thu Liên bang giới thiệu chương trình AEO ở Brazil vào năm 2014, chương trình này đã phát triển với gần 500 công ty được công nhận, chiếm hơn 27% tổng số tờ khai xuất nhập khẩu và 40% tổng lượng hàng nhập khẩu (tính theo giá trị). Chương trình AEO đã hỗ trợ thúc đẩy xuất khẩu và hợp lý hóa các quy trình nhập khẩu. Chương trình cũng thúc đẩy môi trường thương mại ít rủi ro cho các nhà xuất nhập khẩu và giúp tăng tốc và khả năng dự đoán dòng thương mại quốc tế chính xác hơn.
Năm 2018, Liên đoàn công nghiệp quốc gia (CNI) ước tính chương trình AEO có thể giúp tiết kiệm 17.8 tỷ đô la chi phí cho nhà xuất nhập khẩu trong nước trong giai đoạn từ 2018- 2030 nếu chương trình được thực hiện đầy đủ. CNI cũng dự đoán tiềm năng gia tăng dòng thương mại quốc tế vào khoảng 30.7 tỷ đô la trong cùng giai đoạn.
Một số tác động dự báo đã được thể hiện thông qua lĩnh vực tư nhân. Theo General Electric/CELMA - một công ty xuất khẩu các dịch vụ bảo dưỡng động cơ máy bay- chương trình AEO cùng với các cuộc cải cách tạo thuận lợi thương mại khác đã giúp giảm đáng kể thời gian thông quan (68%) và chi phí (67%) trong các hoạt động mậu dịch quốc tế của công ty.
Thành công của chương trình AEO tại Brazil đang vượt ra khỏi biên giới nước này và vươn sang các nước Mỹ Latinh khác. Năm 2019, những người đứng đầu cơ quan quản lý hải quan từ 11 nước Mỹ Latinh đã gặp gỡ thảo luận về các vấn đề liên quan đến hoạt động quản lý biên giới trong khu vực, cuối cùng cho ra đời Tuyên bố Sao Paulo về tăng cường hợp tác. Ngày 18/5/2022, các nước gặp lại nhau để ký một thỏa thuận công nhận lẫn nhau trong khu vực về các chương trình AEO. Các nước tham gia bao gồm Brazil, Argentina, Bolivia, Colombia, Chi Lê, Costa Rica, Guatemala, Paraguay, Peru, Cộng hòa Dominica và Uruguay.
Thỏa thuận là một bước quan trọng trong việc cải thiện mức độ hội nhập trong khu vực. Sự hài hòa của chương trình AEO trên 11 quốc gia được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động tiếp cận thị trường của nhau bằng cách loại bỏ các giấy chứng nhận và yêu cầu trùng lặp. Việc này sẽ giúp giảm thủ tục kiểm tra hàng hóa nhờ các biện pháp quản trị rủi ro và tăng tốc thông quan hàng hóa. Thỏa thuận cũng ưu tiên các biện pháp ứng phó với tình trạng gián đoạn dòng thương mại do các mức độ cảnh báo an ninh gia tăng, lệnh đóng cửa biên giới và/ hoặc thiên tai, các tình trạng khẩn cấp nguy hiểm và các sự cố nghiêm trọng khác.
Mặc dù việc ký kết hiệp định công nhận khu vực là một bước quan trọng để tiến tới hội nhập khu vực chặt chẽ hơn, song vẫn còn nhiều việc phải làm nhằm đảm bảo và tạo thuận lợi thương mại hơn. Để đạt được hiệu năng tốt nhất, các nước vẫn cần mở rộng khả năng tiếp cận chương trình AEO đến các doanh nghiệp nhỏ và vừa; đồng thời, phát triển một chương trình AEO riêng cho chính phủ, trong đó ưu tiên tập trung các hoạt động kiểm soát biên giới của các cơ quan y tế và ngành nông nghiệp- các lĩnh vực vốn không được hỗ trợ đầy đủ. Các quốc gia cũng nên thực hiện một mô hình giám sát để theo dõi lợi ích trong khuôn khổ thỏa thuận. Việc cải thiện hội nhập khu vực và thương mại là rất quan trọng đối với chương trình nghị sự tăng trưởng và phát triển đối với Brazil và khu vực.
Nguồn: Modern Diplomat
Từ khóa: Brazil, thương mại, hội nhập, hợp tác khu vực, Chương trình Doanh nghiệp ưu tiên đặc biệt (AEO)
