Washington đang bị bỏ lại phía sau, trong khi Trung Quốc đã vượt lên dẫn đầu.
Khi chính quyền mới tiếp quản ở Washington, các quốc gia ở châu Á luôn theo dõi chặt chẽ xem liệu Mỹ có thể ổn định các thể chế dân chủ của mình, ngăn chặn tình hình dịch COVID-19 và duy trì sự tham gia và cạnh tranh trên vũ đài toàn cầu hay không.
Mỹ từ lâu đã vun đắp và duy trì trật tự an ninh khu vực thông qua sự kết nối chặt chẽ của mạng lưới liên minh và các đối tác, nhưng Trung Quốc đang thách thức trật tự này, lôi kéo các đồng minh của Mỹ như Thái Lan và Philippines thông qua các sáng kiến kinh tế cấp nhà nước như Sáng kiến Vành đai và Con đường.
Tình hình đại dịch COVID-19 cũng làm gia tăng các thách thức về chính sách đối với Washington khi Trung Quốc đã phục hồi nhanh hơn sau đại dịch, củng cố vị thế kinh tế, nhờ đó thúc đẩy các mục tiêu chiến lược của mình.
Để duy trì sức mạnh và ảnh hưởng của Mỹ ở khu vực châu Á, chính quyền Biden cần tăng cường tham gia vào phát triển kinh tế đối với khu vực - đặc biệt là ở Đông Nam Á, nơi đã trở thành điểm nóng của sự cạnh tranh chiến lược giữa Bắc Kinh và Washington.
Gần 42.000 công ty Mỹ xuất khẩu sang ASEAN, đã tạo khoảng 600.000 việc làm cho người Mỹ, nhưng vị thế kinh tế của Mỹ ở khu vực này đang ngày càng gặp nhiều rủi ro. Một cách tiếp cận mới sẽ củng cố triển vọng địa chính trị của Mỹ ở châu Á và hỗ trợ tầng lớp trung lưu của nước này.
Vào năm 2020, ASEAN vượt cả Liên minh châu Âu và Mỹ để trở thành đối tác thương mại lớn nhất của Trung Quốc, đồng thời ký kết Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) bao gồm Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia và New Zealand – một hiệp định kết nối khoảng 30% dân số thế giới và đẩy nhanh hội nhập nội khối châu Á xung quanh Trung Quốc và Nhật Bản. Thêm vào đó, Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) đầy tham vọng cũng đã bao gồm 3 quốc gia thành viên của khối ASEAN. Tóm lại, hiện có 02 Hiệp định thương mại lớn ở châu Á mà Mỹ không tham gia.
Thay vào đó, Washington đã tiến hành một cuộc chiến thương mại nhằm vào Trung Quốc và gây ảnh hưởng đến nhiều đối tác của Mỹ. Thực tế, thuế quan không chỉ làm giảm nhập khẩu, mà còn làm giảm kim ngạch xuất khẩu của Mỹ khi các nước khác thực hiện việc trả đũa. Trong 4 năm qua, thâm hụt thương mại của Mỹ đã thực sự tăng từ 50 tỷ USD/tháng lên thành 65 tỷ USD/tháng. Hơn nữa, chính sách “nước Mỹ trên hết” nỗ lực chuyển hướng thương mại – bằng cách buộc Trung Quốc phải mua hàng hóa của Mỹ thay vì những sản phẩm xuất khẩu của nước khác - đã làm giảm thêm vai trò của Mỹ trong nền kinh tế châu Á.
Đã đến lúc Mỹ cần thay đổi những chính sách thương mại, gia nhập lại Hiệp định CPTPP và thúc đẩy thêm nhiều nền kinh tế châu Á cùng tham gia. Hiệp định CPTPP có các tiêu chuẩn có thể giải quyết được nhiều lo ngại hợp lý của Mỹ đối với Trung Quốc trong vấn đề thương mại, và việc Mỹ và các quốc gia châu Á khác tham gia thêm vào hiệp định sẽ tạo ra đòn bẩy trong các cuộc đàm phán trong tương lai với Bắc Kinh.
Mặc dù tham gia CPTPP có thể đối mặt nhiều khó khăn về mặt chính trị bởi người Mỹ theo chủ nghĩa hoài nghi về toàn cầu hóa và các thỏa thuận thương mại tự do, nhưng Hiệp định cần được nghiên cứu dần để xác định các lĩnh vực có thể để đàm phán lại, bao gồm cả các vấn đề về lao động và môi trường. Washington cũng có thể thúc đẩy một thỏa thuận dữ liệu mở giữa các quốc gia có cùng chí hướng, thúc đẩy loại hình đổi mới sáng tạo giữa những bên tham gia, yếu tố rất quan trọng để duy trì những lĩnh vực đòi hỏi năng suất và mang lại thu nhập cao ở Mỹ.
Cho đến nay, Trung Quốc và Nhật Bản hỗ trợ vốn đầu tư cơ sở hạ tầng nhiều nhất cho các nước thành viên ASEAN, nguồn vốn đầu tư vào cơ sở hạ tầng mỗi năm là 210 tỷ USD chỉ để duy trì sự tăng trưởng kinh tế tích cực.
Về phía Trung Quốc tích cực thúc đẩy phát triển cơ sở hạ tầng trong khuôn khổ BRI - các dự án bao gồm đập thủy điện, đường ống dẫn dầu và khí đốt và cuối cùng là mạng lưới đường sắt rộng khắp – những nỗ lực của Mỹ quy cho sáng kiến đó là chính sách ngoại giao bẫy nợ đã không gây được tiếng vang với các nước Đông Nam Á.
Theo chiến lược ‘Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở’, chính sách của chính quyền Trump đã mở rộng các chiến lược về phát triển cơ sở hạ tầng. Mỹ đã cùng với Nhật Bản và Úc thành lập Đối tác ba bên về đầu tư cơ sở hạ tầng ở Ấn Độ-Thái Bình Dương nhằm thúc đẩy phát triển cơ sở hạ tầng bền vững dựa trên các tiêu chuẩn quản trị cao. Mỹ cũng hợp tác với Tokyo để khởi động Quan hệ Đối tác Năng lượng khu vực Mekong của Mỹ-Nhật Bản, với cam kết đầu tư ban đầu của Mỹ là 29,5 triệu đô la.
Tuy nhiên, có rất ít dự án cụ thể đạt được kết quả từ những sáng kiến này. Chính quyền Biden nên biến những nền tảng này thành hiện thực, thúc đẩy đầu tư và cho vay, đặc biệt là ở khu vực sông Mekong.
Mỹ không nên bỏ lỡ cơ hội này để cạnh tranh với Trung Quốc, tạo ra lợi ích cho các nhà đầu tư Mỹ và thể hiện các tiêu chuẩn cao trong sự hợp tác với các đối tác trong khu vực. Ví dụ, Washington có thể bổ nhiệm một đại diện ngoại giao phụ trách về cơ sở hạ tầng để điều hành một trung tâm khu vực hiện đại đặt tại đại sứ quán Mỹ ở Singapore, tập trung vào cam kết kinh tế chiến lược và cải thiện sự phối hợp giữa các cơ quan tài chính và phát triển của Mỹ.
Chắc chắn là các lo ngại về vấn đề an ninh vẫn quan trọng đối với các nước châu Á, nhưng nhiều nước ưu tiên phát triển kinh tế vì đó là những khó khăn tác động trực tiếp đối với hầu hết các nước này. Với BRI và hiện tại là RCEP, vai trò kinh tế của Trung Quốc đang làm lu mờ vai trò của Mỹ. Trung Quốc đã ký 02 Hiệp định kinh tế lớn kể từ cuộc bầu cử của Biden, gần đây nhất là Hiệp định đầu tư với EU, vì vậy Mỹ ngày càng có nguy cơ bị bỏ lại.
Bằng cách thực hiện nhiều chương trình để giúp ASEAN giải quyết nhu cầu về phát triển cơ sở hạ tầng, Mỹ cũng có thể tạo ra chiến thắng của mình. Hỗ trợ đầu tư cơ sở hạ tầng ở các nước đang phát triển có thể gắn với chương trình nghị sự xanh về nghiên cứu và tăng cường phát triển các nguồn năng lượng mới và tiết kiệm năng lượng - theo cách vừa mang lại lợi ích cho khu vực vừa tạo ra nhiều việc làm hữu ích cho người Mỹ.
Nguồn: Brookings
Từ khóa: Mỹ, khẩn trương suy nghĩ, chính sách, châu Á
