Mặc dù Tổng thống đắc cử Hoa Kỳ Joe Biden không tham gia tuần hội nghị APEC và G20 vào tuần qua, vị cựu Phó Tổng thống vẫn là tâm điểm gây chú ý. Việc ông Biden được chọn là người lãnh đạo nước Mỹ giúp thắp lên hy vọng về tương lai hợp tác quốc tế được khôi phục – vốn đã dần biến mất khi ông Donald Trump tiếp quản Nhà Trắng vào năm 2016 – nhất là vào thời điểm làm việc cùng nhau đang trở thành yếu tố căn bản để đối phó hàng loạt thách thức toàn cầu: từ dịch COVID-19, phục hồi kinh tế sau dịch đến giải quyết hậu quả lâu dài từ biến đổi khí hậu và cải cách thể chế toàn cầu.
Đây là thời điểm để châu Á bắt đầu thiết kế các chương trình nghị sự trên.
Cố vấn trưởng về kinh tế của Tổng thống đắc cử Biden, ông Larry Summers đề xuất Mỹ sẽ chủ trì hội nghị thương đỉnh các nhà lãnh đạo khối G20 tại Washington vào đầu năm 2021 nhằm tái khẳng định cam kết của chính quyền mới về hợp tác kinh tế. Ngài cựu Phó Tổng thống cũng hứa hẹn khôi phục niềm tin và sự tôn trọng dành cho xứ cờ hoa. Một hội nghị thượng đỉnh G20 đặc biệt nhằm điều phối cơ chế quốc tế phản ứng trước đại dịch COVID-19 và phục hồi sau dịch là cơ hội tốt để thực hiện mục tiêu đã nêu.
Một số ý kiến cho rằng hội nghị thượng định tuần qua sẽ không mấy ý nghĩa do sự vắng mặt của ông Biden cũng như sự xuất hiện duy nhất của một quan chức thuộc chính quyền Trump. Họ đã sai lầm. Sự kiện vừa qua là cơ hội lịch sử cho các nền kinh tế châu Á củng thảo luận để thiết lập một chương trình nghị tham vọng, theo đó, chính quyền mới của Hoa Kỳ có thể cùng tham gia hoàn thiện và phối hợp thực thi sau này.
Vậy những ưu tiên là gì? Ông David Vines sẽ tóm tắt những nội dung chính của chương trình nghị sự chính của hội nghị lần này.
Ưu tiên đầu tiên chính là đảm bảo các quốc gia đang phát triển tại châu Á có đủ nguồn lực về tài chính. Tăng đầu tư công đóng vai trò thiết yếu trong việc giải quyết thách thức từ đại dịch, đồng thời thúc đẩy phục hồi kinh tế; tuy vậy, hệ thống tài chính yếu kém, thị trường vốn hạn hẹp và nguy cơ tăng vay nợ nước ngoài khiến việc đẩy mạnh chi tiêu gặp nhiều khó khăn. Kết quả là hồi phục kinh tế chậm chạp và cuộc khủng hoảng y tế lan rộng toàn châu Á và cả thế giới.
Theo ông Vines, “Hợp tác toàn cầu vô cùng cần thiết để hỗ trợ những nền kinh tế đang phát triển. Tại hội nghị thượng đỉnh G20 (diễn ra ngày 20-21/11), lãnh đạo các nước cần đồng thuận cho phép thâm hụt ngân sách tăng 5% hoặc hơn”. Ông Vines cũng nhận định “Tại những nước có sự hỗ trợ mạnh về tài chính, GDP có thể tăng 2%, còn tăng trưởng việc làm có thể đạt 5%, qua đó giúp sản lượng toàn cầu tăng 1%, kết quả cuối cùng là lợi ích lớn hơn cho tất cả quốc gia trên thế giới”.
Cách thức nào để khối G20 tăng nguồn tài chính hỗ trợ các quốc gia đang phát triển? Tất cả những biện pháp thiết yếu đều có liên hệ đến những thiết chế tiền tệ lớn. Số liệu mới nhất từ Ngân hàng phát triển châu Á cho thấy 39% nguồn tiền ứng phó với dịch COVID-19 tại những nền kinh tế đang phát triển ở Á châu đến từ các tổ chức quốc tế, đặc biệt là Ngân hàng Thế giới, Ngân hàng phát triển châu Á và Ngân hàng Đầu tư hạ tầng châu Á. Điều này nhấn mạnh đến tầm quan trọng của những tổ chức đã nêu đối với khu vực. Thúc đẩy nguồn lực và đảm bảo những thiết chế này phục vụ tốt nhu cầu của tất cả thành viên chính là giải pháp hữu hiệu để G20 tăng cường năng lực tài chính.
Vấn đề không chỉ liên quan đến hoạt động cung ứng tài chính trực tiếp. Đẩy mạnh ổn định tài khóa tại các nền kinh tế đang phát triển thuộc châu Á là biện pháp quan trọng nhằm tăng tiềm lực ngân sách tại những nước này. G20 có thể đạt được mục tiêu nêu trên thông qua hoán đổi tiền tệ, giãn nợ, thiết lập các khoản vay song phương, đồng thời thời nâng cao nguồn lực của IMF cùng ngân hàng phát triển tại hàng loạt quốc gia. Những biện pháp vừa nêu đều có chung mục đích đó là giúp các nền kinh tế đang phát triển tiếp tục nhận khoản vay từ nước ngoài. Bằng việc trấn an các nhà đầu tư, G20 có thể giải tỏa những áp lực vĩ mô về kinh tế - nguyên nhân khiến hàng loạt chính phủ chậm giải ngân những khoản chi quan trọng nhằm ứng phó dịch bệnh và hỗ trợ phát triển kinh tế.
Một ưu tiên quan trọng khác là thương mại. Giao thương vốn là chủ đề gây chia rẽ trong cuộc bầu cử tại Hoa Kỳ. Căng thẳng giữa Mỹ và Trung Quốc tác động xấu đến toàn châu Á. Tuy vậy, hàng loạt bất đồng giữa hai cường quốc đều xuất phát từ nguyên nhân chung: hệ thống thương mại toàn cầu đã lỗi thời. WTO đang cần đổi mới khẩn cấp trong bối cảnh những quy định giao thương quốc tế hiện tại bất lực trước hàng loạt vấn nạn như trợ cấp, doanh nghiệp nhà nước, công nghệ, kinh tế số cùng hàng loạt thách thức khác đang làm trầm trọng thêm những bất đồng – theo đó, hệ thống quy định này cũng cần thay đổi toàn diện.
Chính quyền Mỹ kế nhiệm có thể nhấn mạnh đến yêu cầu cần phải tạo dựng hệ thống quy định chặt chẽ về thương mại quốc tế. Điều này có thể gửi một thông điệp mạnh mẽ đến các cử tri trong nước rằng Nhà Trắng sẽ tiếp tục cứng rắn về chủ đề giao thương quốc tế đồng thời góp phần sửa chữa những khiếm khuyết nền tảng trong hệ thống quản trị toàn cầu. Các nền kinh tế châu Á có thể bắt đầu thiết lập chương trình nghị sự về chủ đề đã nêu. “Đề xuất của Indonesia về cải cách WTO là nội dung quan trọng trong những họp đa phương”, ông Vines cho biết. “Cụ thể, các đề xuất nhằm cải cách quy trình giải quyết tranh chấp” là rất quan trọng.
Các nền kinh tế Á châu cần tận dụng hội nghị khu vực tổ chức vào tuần này để đạt thỏa thuận về chiến lược thực thi đề xuất của Indonesia, trong đó nhấn mạnh đến việc khôi phục lại cơ chế giải quyết tranh chấp, triển khai khoản thuận thương mại cấp khu vực, Hiệp định Đối tác kinh tế khu vực. Cải cách WTO được coi là một trong những nội dung chính trong chương trình nghị sự từ hội nghị thượng đỉnh tại Argentina vào năm 2018. Đây là thời điểm để đề ra bước đi nhằm thực hiện hóa những cam kết trước đây.
Chủ đề quan trọng cuối cùng là biến đổi khí hậu. Đây không chỉ là ưu tiên quan trọng đối với chính quyền của Tổng thống đắc cử Biden mà còn là mối quan tâm chung của toàn châu Á trong đó có Trung Quốc – theo đó hợp tác đa phương cần là trọng tâm của chính sách. “Các kế hoạch lớn phục vụ việc đầu tư vào công nghệ xanh và phát triển năng lượng tái tạo tại Hoa Kỳ hay tại bất kỳ địa điểm nào khác trên thế giới đều đã thành hình nhằm định hướng sự phục hồi toàn cầu sau dịch COVID-19” – ông Vines nhận định. Ông cũng cho biết thêm “Việc chính quyền Biden cam kết Hoa Kỳ tái gia nhập Thỏa thuận Paris về biến đổi khí hậu và hội nghị COP-26 tại Glasgow vào tháng 11/2021 là cơ hội quan trọng để thực thi những nội dung đã cam kết trong Hiệp định”.
Tuần lễ hội nghị APEC và G20 là một cơ hội để hồi sinh hoạt động hợp tác toàn cầu – điều thế giới từng chứng kiến sau cuộc khủng hoảng tài chính. Quan trọng hơn, đây là điều kiện tuyệt vời cho các nền kinh tế Á châu tiếp tục phát triển, đảm lãnh vị trí lãnh đạo và thúc đẩy lợi ích khu vực. Cơ hội là quá lớn cho những tham vọng nhỏ.
Nguồn: East Asia Forum
Từ khóa: APEC, G20, Hoa Kỳ, Trung Quốc
