Gây chiến với đối tác thương mại có vẻ là một ý tưởng tồi, nhưng chủ trương ấy cũng không hẳn là hoàn toàn vô lý. Theo lý thuyết trò chơi - một bộ môn toán học dùng cho hoạch định chiến lược, thì việc thăm dò những nhược điểm của đối phương cũng có thể là cách hiệu quả để đạt được những thỏa thuận thương mại có lợi hơn.
Ethan Harris, người đứng đầu bộ phận nghiên cứu kinh tế toàn cầu thuộc ngân hàng Bank of America Merrill Lynch nhận xét rằng, đôi lúc cũng là hợp lý nếu các quốc gia muốn “kiểm tra thái độ phản ứng của đối phương”. Ông Harris nói: “động thái áp thuế sẽ giúp bạn nắm được một số thông tin về tình trạng của đối thủ”, đặc biệt là về mức độ sẵn sàng trả đũa của họ. Mỹ đã từng thành công khi đe dọa Hàn Quốc bằng thuế nhôm và thép nhập khẩu; Người Hàn đã nhanh chóng nhượng bộ để tránh những mức thuế này.
Vấn đề của trò chơi ăn miếng trả miếng này không phải là sự không hợp lý, mà là rủi ro nếu tính toán sai lầm. Nếu một quốc gia kỳ vọng quá đà về ưu thế của mình, và phía đối tác không chịu nhượng bộ, thì hệ quả sẽ là những hàng rào thuế tăng cao và hoạt động giao thương giữa hai nước bị cắt giảm, khiến cho cả hai bên cùng rơi vào tình trạng tồi tệ hơn. Đây là rủi ro mà Mỹ và Trung Quốc đang đối mặt.
Trò chơi ăn miếng trả miếng của Mỹ và Trung Quốc đang diễn ra như sau:
Mỹ đe dọa: Ngày 15/6, Tổng thống Trump tuyên bố Mỹ sẽ bắt đầu áp thuế đối với 50 tỷ USD hàng nhập khẩu từ Trung Quốc, để trả đũa cho hành động mà ông gọi là đánh cắp tài sản trí tuệ của Mỹ trong nhiều thập kỷ. Ông Trump cũng ra hiệu cho thấy ông đang muốn làm giảm mức thâm hụt 376 tỷ USD của Mỹ trong quan hệ thương mại hàng hóa với Trung Quốc.
Trung Quốc phản ứng: Bộ trưởng Bộ Thương mại Trung Quốc ngay lập tức phản hồi bằng một tuyên bố rằng nước này sẽ trả đũa Trump bằng những biện pháp với “cùng quy mô và mức độ”. Bắc Kinh sẽ nhắm vào các sản phẩm như đậu nành, ngô, lúa mì, gạo, bo bo, thịt bò, thịt heo, gia cầm, cá, các sản phẩm từ sữa, các loại hạt và rau quả, và xe ô tô, cùng với nhiều sản phẩm khác.
Mỹ đe dọa: Không hài lòng với phản ứng của Trung Quốc, ngày 18/6, ông Trump đã yêu cầu trợ lý của mình xây dựng một danh sách hàng nhập khẩu từ Trung Quốc với trị giá 200 tỷ USD để áp thuế trừng phạt.
Trung Quốc phản ứng: Nước này nói rằng “Nếu Mỹ không chịu cân nhắc kỹ lưỡng mà quyết tâm ban hành một danh sách như vậy, Trung Quốc buộc phải áp dụng những biện pháp trả đũa toàn diện cả về mặt số lượng lẫn chất lượng.”
Khi được khảo sát bởi tờ Bloomberg News, các chuyên gia đã vẽ ra 4 kết quả có thể có cho tranh chấp thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc: Cả hai bên sẽ cùng nhượng bộ, và điều này là khó xảy ra trong ngắn hạn; Trung Quốc sẽ nhượng bộ trước; Mỹ sẽ nhượng bộ trước; hoặc cả hai cùng tiếp tục leo thang.
Viễn cảnh “Trung Quốc nhượng bộ trước” giả định rằng Chủ tịch Tập Cận Bình sẽ không muốn kéo dài tình trạng đi xuống trong nền kinh tế Trung Quốc, vốn đang có những dấu hiệu sa sút từ tháng 5 vừa qua. Viễn cảnh “Mỹ sẽ nhượng bộ trước” thì giả định rằng Trung Quốc không tin vào những lời đe dọa của Trump, vì hiểu rằng ông cần duy trì nền kinh tế Mỹ vững mạnh, thị trường chứng khoán tăng trưởng, và Trump cần duy trì tỷ lệ ủng hộ ở những bang nông nghiệp mà Trung Quốc có thể nhắm tới.
Viễn cảnh thứ tư, khi mà cả hai đều không nhượng bộ, là viễn cảnh mà thiệt hại gây ra cao nhất. “Điều đó vẫn chưa xảy ra, nhưng nó thật đáng sợ, bởi vì có vẻ như chúng ta đang trên còn đường tiến đến một cuộc tranh chấp toàn diện, và rất khó để tìm thấy lối ra” – bình luận bởi Michael Smart, giám đốc điều hành tại Công ty Rock Creek Global Advisors LLC có trụ sở ở Washington, ông cũng từng là giám đốc thương mại quốc tế tại Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ.
Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) từng được tạo ra nhằm ngăn chặn những kiểu chính sách đe dọa và đối đầu leo thang như thế này. “Các hiệp định thương mại là một cách để thoát khỏi “thế lưỡng nan của người tù”, khi mà mỗi quốc gia đều có thể đơn phương tạo ra tác động xấu lên đối thủ, nhưng họ sẽ không thể cùng thoát khỏi tình hình tồi tệ trừ khi có được một thỏa thuận chung” – nhận xét bởi Robert Staiger, một nhà kinh tế học tại trường Cao Đẳng Dartmouth.
Ông Trump đang tự tin cho rằng mình có thể làm tốt hơn. Cho đến hiện tại, thị trường chứng khoán Mỹ đang tăng trưởng khá ổn định, càng làm cho ông có cớ để mạnh tay hơn. Tuy nhiên, điều này có thể sẽ không kéo dài. Paul Krugman, một nhà kinh tế học từng đoạt giải Nobel chia sẻ trên Twitter vào ngày 19/6 rằng: “Tôi ngạc nhiên về cách mà thị trường vẫn tự tin tăng trưởng trong khi Trump đang kích động chiến tranh thương mại. Thị trường chứng khoán Trung Quốc đã bắt đầu chìm xuống: Chỉ số Shanghai Composite Index đã giảm gần 4%, đến mức thấp nhất trong hai năm gần đây, vào ngày 19/6. Nó đã tăng nhẹ trở lại vào ngày hôm sau, sau khi Thống đốc Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc Yi Gang đưa ra một tuyên bố trấn an. Ông Hao Hong, chiến lược gia cấp cao của công ty Bocom International Holdings Co. tại Hồng Kông nhận xét: “Mọi chuyện có thể trở nên tồi tệ hơn nếu chiến tranh thương mại leo thang và Trung Quốc trả đũa bằng những biện pháp phi truyền thống”.
Ethan Harris cho biết: “Vẫn chưa có bên nào chịu dừng lại. Trung Quốc nghĩ rằng họ có thể trụ được lâu hơn. Trump thì nghĩ rằng ông ta có thể tấn công mạnh hơn. Cả hai bên đều đang gồng mình đấu nhau không phải vì thể diện đơn thuần. Mỗi bên đều tin rằng họ có lợi thế, và họ có thể sẽ nhận ra một cách muộn màn rằng họ chẳng có lợi thế gì hết”.
Nguồn: Bloomberg - HN
Từ khóa: Chiến tranh thương mại, toàn cầu hóa, chủ nghĩa bảo hộ, thuế nhôm thép nhập khẩu, rào cản thương mại
