Tính minh bạch và trải nghiệm thực tiễn tốt thường không nhận được sự chú ý như các cam kế tiếp cận thị trường ràng buộc về mặt pháp lý. Nhưng trong ASEAN, những thành tựu như vậy có thể mang lại sự chắc chắn chính sách hơn giữa các quốc gia thành viên. Hiệp định DEFA xây dựng một cấu trúc mạch lạc nhằm quản lý các quy tắc kỹ thuật số trong khu vực, có thể giúp ASEAN tận dụng tốt nhất các cơ hội thương mại kỹ thuật số sắp tới.
Mười thành viên của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) đang nỗ lực đàm phán vấn đề về Hiệp định khung về kinh tế số ASEAN (DEFA). Dự kiến có thể ký kết hiệp định này trong năm tới.
Tiến độ của đàm phán hiện đang chậm. Các thành viên ASEAN (Brunei, Cambodia, Indonesia, Lào, Malaysia, Myanmar, Philippines, Singapore, Thái Lan và Việt Nam) đã cùng nhau thực hiện nhiều công việc liên quan đến các chính sách kỹ thuật số. Bao gồm Hiệp định Thương mại kỹ thuật số năm 2018 của ASEAN, các cam kết thương mại điện tử trong Hiệp định Đối tác Toàn diện Khu vực (RCEP) có hiệu lực với tất các thành viên ASEAN vào năm 2022 và một bộ quy tắc thương mại kỹ thuật số được nâng cấp trong Hiệp định Thương mại tự do ASEAN- Australia- New Zealand được ký kết năm 20231.
Do các cam kết chồng chéo giữa ASEAN và các nước thành viên, vấn đề hợp tác giữa các bên ngày càng trở thành một thách thức. Các nghĩa vụ kỹ thuật số, cam kết hợp tác và đánh giá quy định được dàn trải ở phần lớn các cơ quan chuyên môn hoặc ủy ban công tác của ASEAN, theo đó gây khó khăn cho công tác quản lý các chương trình nghị sự phức tạp. Hiệp định DEFA có nhiệm vụ cung cấp một khuôn khổ chung để làm rõ các yếu tố kỹ thuật số trong các hoạt động đang và sắp diễn ra tại ASEAN, đồng thời vạch ra quyền sở hữu về các vấn đề và kết quả rõ ràng hơn cho các cơ quan chuyên môn.
Để hiểu rõ thách thức, cần xem xét Hiệp định Thương mại điện tử năm 2018. Hiệp định do Ủy ban Điều phối về Thương mại điện tử ASEAN (ACCEC) quản lý. Nhưng các cơ quan chuyên môn ASEAN lại tuyên bố đảm nhận nhiều khía cạnh khác nhau trong chương trình nghị sự ASEAN mà lẽ ra ACCEC phải là đơn vị giám sát. Kế hoạch thực thi hiệp định nhấn mạnh một loạt các hành dộng đã được lên kế hoạch sẽ được các ủy ban ASEAN và các quốc gia thành viên ASEAN thực hiện từ giai đoạn 2020- 20252. Kế hoạch nhấn mạnh việc gia tăng thách thức trong ASEAN, bởi vì các yếu tố của chương trình nghị sự số có thể được tìm thấy trong gần như tất cả các hoạt động của ủy ban kinh tế.
Phần lớn các thành viên ASEAN bị hạn chế nguồn lực trong công tác giám sát các hoạt động kỹ thuật số hiện tại và tương lai và gặp khó khăn khi thực thi các cam kết cũ. Nhìn chung, khả năng thực thi là điểm yếu của ASEAN. Hoạt động thương mại điện tử và thương mại kỹ thuật số được quản lý bởi một ủy ban điều phối thay vì một cơ quan chuyên trách chưa thực sự hiệu quả.
Do vậy ASEAN đưa ra một sáng kiến về cơ cấu mới cho các cam kết thương mại số trong DEFA3. Mặc dù phần lớn lời bình luận là về các cam kết sẽ được đưa ra trong việc đàm phán DEFA, nhưng lợi ích thực sự chỉ có thể được tìm thấy trong một cơ cấu tổ chức tiến bộ để quản lý thương mại số cho khu vực. Sơ đồ tổ chức mới không được quan tâm như các quy tắc về trí tuệ nhân tạo (AI) hay nhận diện kỹ thuật số, nhưng nó có hể mang lại lợi ích lớn hơn cho việc triển khai DEFA hiệu quả.
ASEAN hoạt động theo cách độc đáo. Bất kỳ cam kết nào đã được đồng thuận tại ASEAN đều không đồng nghĩa được tất cả các thành viên thực hiện cùng lúc. Tính linh hoạt được xây dựng trong các quy trình của ASEAN cho phép các thành viên thực hiện với tốc độ và thời gian phù hợp nhất với nước mình. Mặc dù chính sách này gây trở ngại cho các doanh nghiệp, nhưng đây cũng là một trong các lý do khiến các nước thành viên tiếp tục ủng hộ và tham gia vào khối.
Cuối cùng, DEFA nhằm mục đích giúp cơ quan quản lý kỹ thuật số tốt hơn. Bằng cách xác định rõ ràng hơn ủy ban ngành nào chịu trách nhiệm về những sáng kiến mới nào, ASEAN nên đóng vai trò tốt hơn trong việc giải quyết danh sách những cơ hội và thách thức ngày càng nhiều khi đưa kỹ thuật số vào mọi khía cạnh của thương mại xuyên biên giới.
Vấn đề thật sự của DEFA là cam kết xây dựng một cơ cấu mạch lạc và tạo môi trường cho các cuộc thảo luận thường xuyên diễn ra về các chủ đề quan trọng. Các ủy ban chuyên trách với vai trò được xác định rõ ràng trong DEFA có thể cung cấp cơ chế để ASEAN và các nước thành viên đưa ra các sáng kiến trong tương lai và hợp tác hành động tốt hơn ở cấp trong nước. Tất cả các ủy ban DEFA phải có sự cam kết thường xuyên với cộng đồng doanh nghiệp và xã hội trong phạm vi công việc của họ để hỗ trợ thực thi và phát triển các hoạt động tương lai.
Một cơ cấu thể chế vững chắc cũng mở ra nhiều cơ hội cho ASEAN xem xét các cách tiếp cận sáng tạo khác để giải quyết vấn đề về thương mại xuyên biên giới. Ví dụ, một vấn đề cụ thể mà các doanh nghiệp nhỏ hơn phải đối mặt là de minimis4. Đây là ngưỡng nhằm hỗ trợ việc bán hàng thương mại điện tử của các công ty nhỏ hơn bằng cách cho phép họ gửi hàng mà không yêu cầu trả thuế hải quan và chỉ cần hoàn thành đầy đủ giấy tờ hải quan. Bởi thực tế cho thấy rằng thuế quan thu được từ các công ty bán một chiếc áo sơ mi hay hai cây nến là không đáng và phần lớn chỉ tạo gánh nặng về chi phí tuân thủ cho công ty.
De minimis ở tất cả các nền kinh tế không giống nhau. Tại ASEAN, ngưỡng này dao động từ 40 USD- 298 USD5. Nói cách khác, các công ty vận chuyển hàng hóa thương mại điện tử ở Việt nam năm 2021 nếu đơn hàng có giá trị hơn 40 USD sẽ phải trả thuế cho hàng hóa đủ điều kiện trong khi cùng một công ty gửi hàng đến Brunei sẽ được miễn thuế cho đến khi giá trị hàng hóa trên 296 USD.
Mặc dù, các thành viên ASEAN có thể thống nhất mức de minimis trong DEFA nhưng điều này rất khó xảy ra. Tuy nhiên, hiệp định DEFA chắc chắn có thể thúc đẩy tính minh bạch cao hơn về mức de minimis và hỗ trợ đối thoại giữa các thành viên về vấn đề này một cách nhất quán hơn. Điều này sẽ là một đóng góp giá trị cho hàng triệu công ty nhỏ hơn khắp ASEAN sử dụng thương mại như con đường hướng tới tăng trưởng.
Tính minh bạch và trải nghiệm các thực tiễn tốt thường không nhận được sự chú ý như các cam kết tiếp cận thị trường mang tính ràng buộc về mặt pháp lý. Nhưng trong ASEAN, các thành tựu như vậy có thể thúc đẩy sự gắn kết và mang lại sự chắc chắn chính sách hơn giữa các nước thành viên. Một khuôn khổ pháp lý tốt ở mức độ khu vực ASEAN có thể hỗ trợ hội nhập kinh tế khu vực tương lai bằng cách mang lại một nền tảng cho các cơ quan quản lý gặp gỡ thường xuyên. Việc khai thác các cơ hội trong DEFA sẽ giúp ASEAN nâng cao các cơ hội thương mại kỹ thuật số sắp tới cho tăng trưởng và phát triển.
***
[1] See ASEAN’s internal commitments at: https://asean.org/our-communities/economic-community/asean-e-commerce/ . RCEP’s e-commerce chapter can be found at: http://fta.mofcom.gov.cn/rcep/rceppdf/d12z_en.pdf For the upgraded AANZFTA chapter, see: https://www.dfat.gov.au/trade/agreements/in-force/aanzfta/official-documents/agreement-establishing-asean-australia-new-zealand-free-trade-area-aanzfta/chapter-10-electronic-commerce
[2] https://asean.org/book/work-plan-on-the-implementation-of-asean-agreement-on-electronic-commerce/
[3] See the overview document at: https://asean.org/wp-content/uploads/2023/10/ASEAN-Digital-Economy-Framework-Agreement-Public-Summary_Final-published-version-1.pdf
[4] https://www.hinrichfoundation.com/research/article/trade-policy/killing-msme-access-to-global-trade/
[5] For a global table from November 2021 see https://global-express.org/assets/files/GEA%20De%20Minimis%20Country%20information_4%20November%202021.pdf
Nguồn: Hinrich Foundation
Từ khóa: DFTA, ASEAN, kỹ thuật số, chính sách, tiếp cận thị trường
