Trên khắp khu vực châu Á - Thái Bình Dương, chính quyền của Tổng thống Mỹ Joe Biden đã và đang tạo ra các cơ cấu và khuôn khổ mới để giúp đảm bảo rằng Washington vẫn không thể thiếu ở một khu vực trên thế giới nơi Trung Quốc được hưởng những lợi thế vốn có.
Tuy nhiên, Mỹ lại đang bỏ qua một chiến lược đã thành công trong 20 năm: các hiệp định thương mại tự do (FTA) với các đối tác châu Á-Thái Bình Dương.
Thương mại là chiến lược và các FTA gắn kết địa chính trị và kinh tế với nhau. Các FTA của Washington với Australia ở phía nam Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương,Singapore ở trung tâm và Hàn Quốc ở phía bắc, đã mang lại cho Mỹ lợi thế quan trọng trong cuộc cạnh tranh với Trung Quốc. Điều này giúp Mỹ duy trì thế mạnh của mình trên khắp khu vực và thực hiện đàm phán với Bắc Kinh từ vị thế có sức mạnh.
Phù hợp với chính sách đối ngoại truyền thống của Mỹ, chính quyền Biden đã nhận ra tầm quan trọng của việc hợp tác với các đối tác và đồng minh, thể hiện qua một loạt sáng kiến ấn tượng đang được triển khai, bao gồm Khuôn khổ Kinh tế Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương vì Thịnh vượng (IPEF), Bộ Tứ (Quad), AUKUS, Sáng kiến Mỹ-Ấn Độ về Công nghệ then chốt và Mới nổi và Quan hệ đối tác Chuyển đổi Năng lượng Công bằng với Indonesia và Việt Nam.
Tuy nhiên, không có gì diễn ra như các FTA mới ở châu Á.
Đến khi Mỹ và Singapore kỷ niệm 20 năm FTA, một thành công vượt trội.
Năm 2003, mức thương mại hàng hóa và dịch vụ hai chiều hàng năm giữa Mỹ và Singapore đạt gần 40 tỷ USD. Hai thập kỷ sau, khối lượng hàng năm đã tăng gấp ba lần lên hơn 122 tỷ USD, trong đó Mỹ hiện có thặng dư thương mại với Singapore hơn 38 tỷ USD.
Ngoài thương mại, Bộ trưởng Công nghiệp và Thương mại Singapore- Gan Kim Yong nhấn mạnh vào tháng 4 rằng chính phủ Singapore và Mỹ đã mở rộng hợp tác sang các lĩnh vực mới như quan hệ đối tác về khí hậu và Quan hệ đối tác vì tăng trưởng và đổi mới, một nền tảng để thúc đẩy tăng trưởng toàn diện.
FTA Mỹ - Singapore cũng cho thấy tầm quan trọng địa chiến lược của các FTA trong việc thúc đẩy lợi ích quốc gia và chiến lược. FTA này, cùng với các FTA của Mỹ với Hàn Quốc và Australia, đã tăng cường mối quan hệ giữa Mỹ với các đối tác trên khắp Thái Bình Dương và hỗ trợ vị thế của Washington trong cuộc cạnh tranh chiến lược với Trung Quốc.
Trong khi đó, Trung Quốc đang thúc đẩy chương trình nghị sự của riêng mình trong khu vực, thông qua các cơ hội như trở thành thành viên của Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực gồm 15 quốc gia.
Đáng ngạc nhiên, một khảo sát thường niên gần đây về quan điểm của giới tinh hoa do Viện Nghiên cứu Đông Nam Á - Yusof Ishak (ISEAS) ở Singapore thực hiện cho thấy phần lớn ý kiến (ít hơn 50%) cho rằng họ sẽ ưu tiên liên kết với Bắc Kinh hơn Washington nếu buộc phải lựa chọn.
Vì vậy, việc Mỹ hội nhập sâu vào khu vực là rất quan trọng. Trong cuộc khảo sát của ISEAS, người Singapore tỏ ra ưa chuộng Mỹ hơn Trung Quốc. Hai thập kỷ tăng cường hợp tác kinh tế, cùng với các mối quan hệ quân sự và ngoại giao chặt chẽ, đã giúp Mỹ trở nên giàu có hơn.
Phải thừa nhận rằng Mỹ đã từng gặp phải những mặt hạn chế từ thương mại và toàn cầu hóa, đặc biệt là liên quan đến Trung Quốc, điều này đã biến thương mại thành một vấn đề nhạy cảm trong chính trị nội bộ. Tuy nhiên, những mặt hạn chế đó không đến từ các FTA của Washington với Australia, Hàn Quốc và Singapore.
Nếu không có ba FTA này, Mỹ sẽ gặp bất lợi hơn trong cuộc cạnh tranh chiến lược với Trung Quốc cũng như vị thế của mình trong khu vực.
Các nước trong khu vực, ngay cả những đồng minh trung thành nhất của Washington, đều phải giao thương với Trung Quốc. Nhưng họ cũng muốn giao thương với Mỹ và tăng cường sự tham gia của Washington với khu vực.
Dưới thời Biden và Donald Trump, nền chính trị trong nước của Mỹ đã thúc đẩy chính sách đối ngoại ở một mức độ lớn hơn so với chuẩn mực lịch sử.
Dưới thời chính quyền Trump, chính sách đối ngoại của Mỹ trở nên mang tính giao dịch nhiều hơn. Cách tiếp cận này đã được giảm nhẹ dưới thời Biden và Mỹ hiện đã chính thức thúc đẩy “mạng lưới hợp tác tự củng cố” để thúc đẩy lợi ích quốc gia của mình, theo lời của Cố vấn An ninh Quốc gia Jake Sullivan.
Việc tạo ra mạng lưới địa chính trị mạnh mẽ nhất không chỉ đòi hỏi sự đan xen của các mối quan hệ ngoại giao, quốc phòng và phát triển mà còn cả các mối quan hệ thương mại. Các FTA được thực hiện đúng cách có thể tăng cường nỗ lực này.
Mỹ và Trung Quốc đang mắc kẹt trong một cuộc cạnh tranh kéo dài hàng thập kỷ. Trong khi Mỹ có nhiều lợi thế so với Trung Quốc nhờ quy mô, sự gần gũi và sức mạnh kinh tế của mình, Bắc Kinh sẽ luôn có ảnh hưởng đáng kể ở châu Á, đặc biệt là về mặt kinh tế.
Mỹ đang gặp khó khăn trong việc tiếp tục là đối tác kinh tế song phương quan trọng đối với hầu hết các nước Đông Nam Á. Quả thực, điều này đúng với hầu hết khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
Khi chúng ta hướng tới nhiệm kỳ tổng thống thứ hai cho Biden hoặc Trump, chúng ta nên nhớ rằng trong khi Trump rút khỏi Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương, ông ấy đã đàm phán lại FTA của Washington với Hàn Quốc, thay vì là hủy bỏ nó. Điều này minh họa cho cách tiếp cận song phương ưa thích của ông đối với chính sách đối ngoại.
Trong khi Biden nhận ra lợi ích của việc tham gia đa phương với các đối tác và đồng minh, cách tiếp cận này vẫn chưa mở rộng sang các FTA. Ngay cả với IPEF, sáng kiến kinh tế châu Á-Thái Bình Dương đặc trưng của ông, chính quyền của ông đã rút lui khỏi thỏa thuận về các vấn đề thương mại-- vốn rất cần một FTA để bắt đầu -- vào phút cuối, ngay trước hội nghị thượng đỉnh Hợp tác Kinh tế Châu Á-Thái Bình Dương vào tháng 11 tại San Francisco.
Bất chấp những khó khăn chính trị trong nước và những khó khăn kéo dài, những ai muốn thấy Mỹ cạnh tranh với Trung Quốc từ vị thế hùng mạnh nên thúc đẩy chính quyền tiếp theo ở Washington coi việc mở các cuộc đàm phán FTA với các đối tác và đồng minh mới trong khu vực là ưu tiên hàng đầu. Khi Mỹ có lập trường ngày càng hạn chế đối với thương mại với Trung Quốc, nước này không nên từ bỏ cách tiếp cận đã và đang hợp tác với các đối tác trong khu vực.
Bilahari Kausikan là cựu thư ký thường trực và đại sứ lưu động của Bộ Ngoại giao Singapore. Steven Okun là giám đốc điều hành của ESG và công ty tư vấn về phát triển bền vững APAC Advisors, đồng thời là cố vấn cấp cao của công ty tư vấn địa chiến lược McLarty Associates. Trước đây ông từng giữ chức chủ tịch Phòng Thương mại Mỹ tại Singapore.
Nguồn: Nikkei Asia
Từ khóa: Mỹ - Trung Quốc, chiến lược cạnh tranh, FTA, châu Á – Thái Bình Dương
