Sự ổn định của khu vực, khả năng phục hồi kinh tế và sự thịnh vượng chung - điều gì cần thiết ở một khu kinh tế xuyên biên giới?
Hồi tháng 7, Tổng thống Indonesia - Joko Widodo đã tiếp đón Tổng thống Đông Timor - José Ramos-Horta cho chuyến thăm cấp nhà nước đầu tiên trong nhiệm kỳ của nhà lãnh đạo Đông Timor. Cả hai bên đều đưa ra các đề xuất nhằm làm sâu sắc hơn quan hệ kinh tế và thúc đẩy thành lập một khu kinh tế xuyên biên giới. Đây là một chiến lược mang tính đột phá vì nó cho phép cả hai quốc gia thử nghiệm và phát triển các chính sách mới trong nỗ lực xây dựng một nền kinh tế hiệu suất cao. Những chính sách như này thường thấy ở các quốc gia Đông và Đông Nam Á có nền kinh tế tiên tiến phát triển thành công.
Cả Đông Timor và Indonesia sẽ cần phải đưa ra các lựa chọn về chính sách một cách dứt khoát, đặc biệt là trong việc thiết lập khu vực với mục tiêu phát triển kinh tế hiệu quả. Đối với Đông Timor, đất nước này có thể học hỏi từ nhiều quốc gia châu Á đã phát triển trước đó, nếu quốc gia này muốn tiếp tục thực hiện mục tiêu trên.
Có nhiều yếu tố quan trọng góp phần vào sự phát triển kinh tế thành công của Châu Á, như vai trò của các khoản đầu tư vào giáo dục, phát triển năng lực và tích lũy kiến thức và công nghệ, cũng như chú trọng vào việc bồi dưỡng năng lực cho các doanh nghiệp và lực lượng lao động, tạo ra hệ thống sản xuất và đổi mới mạnh mẽ quốc gia. Các khu kinh tế đã được sử dụng trong các giai đoạn phát triển khác nhau, chuyển đổi từ khu vực sản xuất bao phủ sang các trung tâm kinh tế đa hoạt động, công nghệ cao, hội nhập hoàn toàn vào môi trường kinh tế và đô thị. Các khu kinh tế vẫn đang được tạo ra và tiếp tục phát triển.
Theo một nghiên cứu của Liên hiệp quốc, hơn 4.000 đặc khu kinh tế hiện đang tồn tại ở châu Á (chiếm khoảng 75% tổng số đặc khu kinh tế thế giới), với hơn 1.000 khu kinh tế thuộc Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN). Các báo cáo từ Đại học Zurich, Hội nghị Liên hiệp quốc về Thương mại và Phát triển và các nghiên cứu liên quan của Ngân hàng Phát triển Châu Á đã chỉ ra rằng ở Thái Lan, ước tính sự phát triển của các khu kinh tế sẽ thúc đẩy tăng trưởng GDP 5% một năm. Ở Malaysia, khoảng 200 khu kinh tế chiếm 60,5% sản xuất quốc gia và các bang đóng góp 40,2% GDP quốc gia. Ở Trung Quốc, từ năm 1988 đến năm 2010, các khu kinh tế gần biển và gần các đối tác thương mại đã góp phần tăng mức GDP thường xuyên 12% cho hơn 250 thành phố, và mức tăng đó được dự đoán sẽ đạt 20% trong dài hạn.
Dự kiến, Chính phủ các quốc gia trong khu vực sẽ tiếp tục tạo ra các khu kinh tế trong bối cảnh môi trường kinh tế hiện nay tăng trưởng chậm, lạm phát tăng cao và kéo dài, kèm theo những bất ổn kinh tế gia tăng. Các yếu tố này đều có ảnh hưởng đáng kể ở khu vực Đông và Nam Á theo bản tóm tắt Triển vọng và Tình hình Kinh tế Thế giới gần đây nhất của Liên hiệp quốc, được công bố hồi tháng 9 năm 2022.
Khu kinh tế xuyên biên giới giữa Đông Timor và Indonesia bắt buộc phải đạt được các mục tiêu phát triển công nghiệp với việc đề ra một chiến lược cẩn thận nhằm tạo ra việc làm, gia tăng giá trị xuất khẩu và lợi ích quốc gia. Đối với nền kinh tế mới nổi của Đông Timor, điều cực kỳ quan trọng là các chính sách của quốc gia này được thiết kế tập trung vào mục tiêu giải quyết các vấn đề quan trọng (như khoảng cách năng lực, sự thất bại trong việc phối hợp giữa các công ty và nhà cung cấp và/hoặc các đối tác chuỗi cung ứng, gián đoạn chuỗi cung ứng, cơ sở hạ tầng thương mại yếu), đồng thời thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và đạt được các mục tiêu kinh tế và xã hội cụ thể theo hướng phát triển bền vững và công bằng hơn.
Với giai đoạn phát triển kinh tế hiện tại của Đông Timor và việc tham gia muộn vào chuỗi giá trị quốc tế, một khu kinh tế xuyên biên giới sẽ là một trụ cột thiết yếu trong việc xây dựng năng lực sản xuất và đạt được sự hội nhập của nền kinh tế trong nước vào chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt là trong việc phát triển các phân khúc thị trường hoặc thị trường ngách cho nền kinh tế non trẻ của Đông Timor. Việc Đông Timor tham gia vào các chuỗi giá trị toàn cầu sẽ đem lại khả năng tiếp cận với một lượng lớn công nghệ đổi mới, cũng như tiếp cận các kỹ năng và vốn là điều cần thiết, đồng thời sẽ nâng cao năng suất trong khu vực kinh tế tư nhân. Đông Timor cần tận dụng lợi thế về vị trí của mình là gần Indonesia và các thị trường trong khu vực Asean. Các ngành công nghiệp và dịch vụ xuyên biên giới có thể tận dụng lợi thế về địa lý và đưa quốc gia này trở thành điểm đến hấp dẫn hơn đối với đầu tư nước ngoài, thúc đẩy thương mại và tham gia vào chuỗi giá trị khu vực, đồng thời tạo ra lợi thế cạnh tranh.
Từ quan điểm phát triển, chúng ta không thể phủ nhận rằng cách tiếp cận khu kinh tế xuyên biên giới có thể thúc đẩy các cơ hội kinh tế lớn hơn cho Đông Timor và Indonesia. Có bằng chứng cho thấy khu kinh tế xuyên biên giới có thể đóng một vai trò quan trọng trong việc hình thành các thành phố tương lai toàn cầu ở các khu vực biên giới, đóng vai trò là trung tâm phát triển kinh tế, nâng cao định hướng hội nhập của nền kinh tế và tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Các khu vực này thậm chí có thể giúp phát triển đô thị/xã hội/công nghệ đẳng cấp thế giới và phát triển thành một chiến lược tổng hợp tạo ra cơ sở hạ tầng chất lượng cao cho thương mại và các nhu cầu xã hội khác.
Trong khi một khu kinh tế có thể giúp hình thành một khu vực biên giới sáng tạo và cạnh tranh ở cả hai quốc gia, nhiều yếu tố khác cuối cùng sẽ cần được phát triển để tạo ra và duy trì các lợi thế khác biệt qua biên giới, như kinh nghiệm của các quốc gia châu Á. Các yếu tố này bao gồm cơ sở hạ tầng giao thông và logistics, công nghệ kỹ thuật số, đầu tư vào giáo dục, các cụm đổi mới, quy định hiệu quả, môi trường đầu tư thuận lợi, các thể chế quản lý có thẩm quyền, phát triển đô thị, dịch vụ chất lượng, …
Mặc dù các nền kinh tế láng giềng bị ngăn cách bởi một ranh giới quốc tế, với tỉnh Đông Nusa Tenggara của Indonesia ở phía tây và Đông Timor ở phía đông, việc thúc đẩy khu kinh tế xuyên biên giới mới tạo cơ sở cho sự tăng trưởng thay thế.
Các cân nhắc về kinh tế cũng có thể hỗ trợ các mục tiêu chiến lược và các mục tiêu khác có liên quan đến sự thành công của một khu vực tiềm năng mới giữa cả hai quốc gia. Liên quan đến vấn đề này, các khu kinh tế cũng cần yêu cầu về các hình thức phối hợp mới trong chính sách quốc tế ở cấp độ song phương, và các nhà hoạch định chính sách sẽ cần phải để ý tới nhiều mục tiêu khác nhau. Các khu kinh tế này như một nền tảng quan trọng nhằm làm sâu sắc hơn mối quan hệ song phương, nơi lợi ích vượt xa thương mại và đầu tư.
Cả hai quốc gia cần có sự xem xét để đạt được lợi ích của cả hai bên. Trong khuôn khổ khu vực, các chính sách mới có thể củng cố mối quan hệ hài hòa và hợp tác chính trị chặt chẽ hơn cho các mục tiêu đối ngoại, mang lại ý nghĩa ngày càng quan trọng đối với sự ổn định và thịnh vượng của khu vực. Mối quan hệ đối tác thương mại mới có thể mở ra một kỷ nguyên mới cho quan hệ hữu nghị, nơi mỗi quốc gia cùng hợp tác và phát triển mạnh mẽ hơn.
Nguồn: The Interpreter
Từ khóa: Đông Timor; Indonesia; khu kinh tế tự do; xuyên biên giới.
