Liệu một khu vực phức tạp và thay đổi nhanh chóng như Châu Á có thể đề ra và thực hiện một kế hoạch phát triển toàn diện không? Viện Nghiên cứu Kinh tế ASEAN và Đông Á có trụ sở tại Jakarta, vừa công bố Kế hoạch Phát triển Toàn diện Châu Á lần thứ ba cho biết.
Kế hoạch này đang được xem xét nghiêm túc. Dựa trên nghiên cứu và hiểu biết sâu sắc của các chuyên gia từ Hiệp hội Ban Thư ký các quốc gia Đông Nam Á và các viện nghiên cứu từ 16 quốc gia, bao gồm Úc, New Zealand và các quốc gia Đông Á đã vạch ra cách mà châu Á có thể hội nhập kinh tế khu vực sâu rộng hơn, thu hẹp khoảng cách phát triển và tiến tới phát triển bền vững.
Kế hoạch Phát triển Toàn diện Châu Á lần thứ ba thể hiện một bước tiến lớn so với các kế hoạch trước đây. Trong đó, kế hoạch đầu tiên, được công bố vào năm 2010, tập trung phần lớn vào cơ sở hạ tầng giao thông, từ đường bộ đến sân bay. Kế hoạch thứ hai, được phát hành vào năm 2015, thừa nhận rằng việc kết nối thực sự là điều cần thiết để hội nhập khu vực, cũng như sự phụ thuộc vào công nghệ thông tin và truyền thông. Kế hoạch thứ ba đưa vấn đề đi xa hơn với xem xét vai trò của số hóa trong việc hỗ trợ tích hợp, đổi mới, bao trùm và bền vững.
Trình tự này phản ánh "ba phần tách rời" mà nhà kinh tế học Richard Baldwin đã mô tả, mỗi phần xác định một giai đoạn của toàn cầu hóa. Phần thứ nhất - sự tách biệt giữa sản xuất và tiêu dùng, xảy ra khi những tiến bộ trong vận tải đã làm giảm đáng kể chi phí vận chuyển hàng hóa. Phần thứ hai - sự tách biệt các cấu phần khác nhau của quy trình sản xuất, phát sinh khi công nghệ thông tin và truyền thông giảm chi phí chuyển ý tưởng, cho phép phối hợp xuyên suốt mọi khoảng cách.
Phần tách rời thứ ba là sự tách biệt giữa việc cung cấp và sử dụng dịch vụ. Từ hội nghị viễn thông đến điều khiển từ xa, công nghệ ngày càng có thể cho phép mọi người cung cấp dịch vụ mà không cần phải đi đến. Điều này có nghĩa là nhân viên dịch vụ ở các nước đang phát triển ngày càng có thể làm công việc tri thức cho khách hàng ở các nước tiên tiến, nhưng với chi phí thấp hơn nhiều. Như Baldwin đã chỉ ra, mức lương trong lĩnh vực dịch vụ đại diện cho "cơ hội kinh doanh chênh lệch giá toàn cầu lớn nhất còn lại". Đồng thời, các chuyên gia ở các nền kinh tế tiên tiến cũng có thể cung cấp dịch vụ cho khách hàng là các nước đang phát triển với tỷ lệ cao.
Kế hoạch Phát triển Toàn diện Châu Á lần thứ ba là tìm cách nắm bắt các cơ hội mà phần tách rời thứ ba tạo ra. Kêu gọi các quốc gia ở Đông Á và Đông Nam Á đầu tư vào trí tuệ nhân tạo và robot công nghiệp, mở rộng mạng băng thông rộng 5G và xây dựng trên cơ sở Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực để cải thiện các tiêu chuẩn dữ liệu và quy tắc kỹ thuật số. Cuối cùng, Đông Á và Đông Nam Á sẽ tạo ra một thị trường kỹ thuật số duy nhất, được củng cố bởi cơ sở hạ tầng dữ liệu được chia sẻ và các quy tắc và tiêu chuẩn chung.
Rất khó để tranh luận một cách logic đằng sau tầm nhìn này. Nhưng ở một khu vực đa dạng như châu Á, việc biến điều này thành hiện thực sẽ rất khó, đặc biệt là vào thời điểm mà rạn nứt về hệ tư tưởng và địa chính trị ngày càng sâu sắc.
Rào cản chính dẫn đến thành công không phải là công nghệ hay tài chính. Mà thay vào đó là năng lực thực hiện của các tổ chức địa phương, quốc gia và quốc tế.
Kế hoạch Phát triển Toàn diện Châu Á 3.0 là một chiến lược rộng lớn nhằm thúc đẩy đồng thời một số lượng lớn các mục tiêu phức tạp và liên kết với nhau trong các lĩnh vực từ tỉ lệ nghèo đói ở nông thôn và dân số già đến an toàn và ô nhiễm nguồn nước. Mức độ phối hợp thực địa mà kế hoạch đòi hỏi có thể nằm ngoài khả năng của hầu hết các cơ quan hành chính của các nước đang phát triển, đặc biệt là do cấu trúc của các nước này.
Về phần mình, các ngân hàng phát triển đa phương và các tổ chức tài trợ được trang bị tốt để xử lý các dự án và chương trình quy với mô lớn. Nhưng họ có những điểm yếu đáng kể trong hoạt động khi phải quản lý số lượng lớn các dự án liên quan đến các doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa đa dạng.
Bất kể một kế hoạch phát triển từ trên xuống cho châu Á có đẹp đẽ và hấp dẫn đến đâu, thì cũng khó có thể được thực hiện. Thay vào đó, chúng ta phải áp dụng cách tiếp cận từ dưới lên.
Công nghệ kỹ thuật số nên đóng một vai trò trung tâm trong cách tiếp cận như thế này. Ví dụ, họ có thể cung cấp dữ liệu và sức mạnh xử lý (thông qua AI) để cung cấp phản hồi từ dưới lên và tạo điều kiện phối hợp. Ngoài ra, các trung tâm kết nối - từ các trung tâm tài chính khu vực như Singapore và Hồng Kông đến các nền tảng công nghệ mới - có thể cải thiện việc phân bổ nguồn vốn và bí quyết. Sự tham gia trực tiếp và xây dựng sự đồng thuận sẽ là điều cần thiết để tránh các bẫy hành động tập thể.
Các kế hoạch từ trên xuống thường thiếu sức hấp dẫn đối với cảm xúc và thiện cảm cần thiết để thay đổi hành vi của con người. Nhưng những nỗ lực từ dưới lên phản ánh ý tưởng và nguyện vọng của mọi người. Điều này hỗ trợ việc tạo ra những câu chuyện có khả năng truyền cảm hứng và trao quyền cho các phong trào xã hội và tạo nên một số lượng lớn các thay đổi nhỏ, do đó sẽ tạo ra sự thay đổi mang tính hệ thống.
Tốc độ hội nhập tương đối chậm của ASEAN có lẽ sẽ khiến những người tin rằng một kế hoạch rõ ràng là chìa khóa để đạt được tiến bộ là điều khó có thể. Nhưng hội nhập không bao giờ có thể là một quá trình gọn gàng và hiệu quả trong một khu vực bao gồm các quốc gia rất đa dạng ở các giai đoạn phát triển rất khác nhau. Các tác nhân cần thời gian để học hỏi làm việc với nhau, xây dựng sự đồng thuận của địa phương và khu vực, đồng thời phát triển khả năng thiết kế, thực hiện và giám sát cần thiết.
Phát triển là một quá trình thích ứng phức tạp, và chúng ta đang sống trong thời kỳ có những thay đổi sâu sắc về địa chính trị, công nghệ và môi trường. Các kế hoạch hấp dẫn từ trên xuống như Kế hoạch Phát triển Toàn diện Châu Á 3.0, chúng không thể cung cấp những gì mà hội nhập Châu Á yêu cầu: các tổ chức từ dưới lên đưa ra những câu chuyện hấp dẫn và có thể phản hồi nhanh chóng với những thông tin và mệnh lệnh mới.
Tác giả: Andrew Sheng and Xiao Geng
Andrew Sheng là thành viên của Viện Châu Á Toàn cầu thuộc Đại học Hồng Kông và là thành viên của Hội đồng Cố vấn UNEP về Tài chính Bền vững.
Xiao Geng là chủ tịch của Viện Tài chính Quốc tế Hồng Kông và là giám đốc của Học viện Chính sách và Thực hành tại Đại học Trung Quốc Hồng Kông, Thâm Quyến.
Nguồn: China Daily
Từ khóa: phát triển châu Á, tách rời, hội nhập, ASEAN, hiệu quả, khu vực
