Sự nhất quán và độ tin cậy của các đối tác ở khu vực châu Á trong việc mua dầu mỏ, LNG và than đá của Nga là yếu tố quan trọng nhất tạo ra không gian chiến lược cho Moscow trước chiến lược linh động của phương Tây.
Vào tháng 9, Diễn đàn Kinh tế Phương Đông (EEF) tại Vladivostok (Nga) và Hội nghị thượng đỉnh Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO) tại Samarkand (Uzbekistan) một lần nữa cho thấy quyết tâm về nỗ lực của Nga trong việc thoát khỏi sự phụ thuộc quá nhiều vào phương Tây. Chiến lược “xoay trục” của Nga sang châu Á, mà Điện Kremlin vẫn chưa đạt được đã được thúc đẩy bởi các sáng kiến trong các diễn đàn này.
Đối với Tổng thống Nga Vladimir Putin, “Các quốc gia ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương đã trở thành những trung tâm mới của tăng trưởng kinh tế và công nghệ”, và Nga cần hướng đến khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, tạo xung lực kinh tế mới trong nước và giải pháp thay thế cho sự phụ thuộc của Nga đối với châu Âu và Mỹ trong một số lĩnh vực. Đồng thời, châu Á đã trở thành “trung tâm quyền lực mới” trên thế giới nơi mà Moscow tìm kiếm sự tôn trọng dành cho chủ quyền, các giá trị quốc gia và lợi ích quốc gia.
Các nguồn năng lượng của Nga đóng một vai trò rất quan trọng trong việc chuyển đổi hoàn toàn quốc gia này thành cường quốc Âu- Á và hỗ trợ các mục tiêu chiến lược hiện tại của Moscow.
Các lệnh trừng phạt có làm ảnh hưởng đến nền kinh tế Nga
Nga phải chịu những thất bại chiến lược nghiêm trọng sau hơn 7 tháng tiến hành cuộc chiến tranh hao tốn ở Ukraine. Những điều này đã khiến Điện Kremlin vội vàng tuyên bố lệnh “huy động cục bộ” để bảo vệ các vùng lãnh thổ họ kiểm soát ở Ukraine. Moscow cũng tổ chức “trưng cầu dân ý” về việc sáp nhập. Điều này đánh dấu một sự leo thang lớn của cuộc xung đột, có thể nhanh chóng dẫn đến một tuyên bố chiến tranh chính thức chống lại Ukraine. Những diễn biến này khiến Nga tăng cường quan hệ hơn nữa với châu Á.
Chuyển hướng sang phía Đông không phải là một chiến lược mới. Trong những năm cuối cùng của sự tồn tại của Liên Xô và sự lãnh đạo của Gorbachev đã nhen nhóm ý tưởng này. Nhưng quan hệ của Nga với phương Tây ngày càng xấu, nổi bật là cuộc xâm lược Ukraine, là tâm điểm đẩy nhanh sự chiến lược chuyển hướng sang phương Đông vào thời điểm hiện nay.
Mặc dù chiến lược trừng phạt của phương Tây dường như không làm suy yếu quyết tâm của Điện Kremlin ở Ukraine, nhưng nó đã bắt đầu làm tê liệt thặng dư ngân sách Nga do giá năng lượng cao.
Ngay cả khi Putin đả kích kịch liệt “chiếc lược blitzrieg về kinh tế” của phương Tây như một sự thất bại, các nhà chức trách yêu cầu duy trì sự ổn định nội bộ bằng cách hỗ trợ hoạt động của nền kinh tế. Hiện tại, điều này thậm chí còn cấp bách hơn, khi có nhiều cuộc biểu tình phản đối việc “huy động cục bộ”, thanh niên trốn khỏi đất nước để tránh tham gia chiến sự hiện tại, và sự cực đoan hóa xã hội Nga nhanh chóng cùng với những chia rẽ hiện có. Tất cả đều là các vấn đề quan trọng cần được quản lý – trong hiện tại và sắp tới là cuộc bầu cử tổng thống năm 2024.
Trong bối cảnh đó, ngành năng lượng được kỳ vọng sẽ đóng vai trò quan trọng hàng đầu trong việc ổn định nền kinh tế Nga. Cho đến nay, lĩnh vực hydrocacbon chiếm từ 30% đến 40% ngân sách của Nga, các lĩnh vực khác đang gặp khó khăn trong giai đoạn bị trừng phạt.
Mặc dù thặng dư thương mại đã lập nhiều kỷ lục kể từ tháng 3 năm 2022, nhưng biên độ có thể giảm vào mùa hè này. Vào tháng 8, doanh thu từ hydrocacbon được ghi nhận là hoạt động kém nhất trong 14 tháng. Kết quả tiêu cực này cũng do bị ảnh hưởng bởi các quy tắc tài khóa của Nga và ngày càng trở nên khó khăn hơn trong bối cảnh hạn chế nguồn tài chính hiện có của Điện Kremlin.
Chính phủ Nga đang có kế hoạch áp dụng các loại thuế mới đối với sản xuất và xuất khẩu dầu khí. Mục tiêu là để thu 1,4 nghìn tỷ rúp (khoảng 23 tỷ USD) từ các nhà xuất khẩu hàng hóa vào năm 2023, trong đó có một khoản thuế năng lượng mà các tập đoàn năng lượng lớn của Nga phải trả để tài trợ chiến tranh.
Sự chuyển hướng năng lượng của Nga sang châu Á
Một điểm tích cực là Moscow có thể giảm chiết khấu áp dụng cho dầu thô Urals so với Brent từ 30 - 40 USD trong mùa xuân năm 2022 xuống còn khoảng 18 - 25 USD. Đây là một yếu tố quan trọng để cắt xuất khẩu dầu của Nga từ châu Âu trước khi một lệnh cấm vận khắc nghiệt được áp đặt trong những tháng tới với những ảnh hưởng khó lường.
Hiện tại, sự chắc chắn và tin cậy của các khách hàng châu Á trong việc mua dầu mỏ, LNG và than của Nga là yếu tố quan trọng nhất cho phép Moscow có không gian chiến lược trước sức ép của phương Tây.
Trung Quốc và Ấn Độ là những đối tác tốt nhất của Nga và rõ ràng là các quốc gia này đang đảm bảo dòng chảy doanh thu liên tục do phụ thuộc vào các nguồn năng lượng nhập khẩu rất thuận tiện của Nga.
Năng lượng là chủ đề trọng tâm trong hội nghị thượng đỉnh SCO tại Samarkand. Tổng thống Putin hứa sẽ giúp đỡ các thành viên SCO xử lý “Các vấn đề về năng lượng và dinh dưỡng” do những sai lầm của “các nền kinh tế hàng đầu thế giới”.
Ngay cả khi giá năng lượng tăng nhanh đã ảnh hưởng lớn đến cán cân thương mại của Ấn Độ, nhưng Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi vẫn công khai phàn nàn với tổng thống Putin rằng: “Thời đại ngày nay không phải là thời đại chiến tranh”. Nói rõ hơn, đây không phải là thời điểm cho một cuộc chiến năng lượng nguy hiểm ở châu Á.
Mặc dù Ấn Độ ngày càng trở nên quan trọng nhưng Trung Quốc vẫn là đối tác quan trọng của Nga trong nỗ lực chuyển hướng về phía Đông về mặt năng lượng.
Kể từ đầu năm 2022, Bắc Kinh đã đảm bảo với Moscow liên tục mua dầu, khí đốt, than và điện với tổng trị giá 43,68 tỷ USD. Nhập khẩu dầu, khí đốt và than đá của Trung Quốc lần lượt tăng 17%, 52% và 6% trong khoảng thời gian từ tháng 4 đến tháng 6 năm 2022 so với cùng kỳ năm ngoái. Tăng trưởng thậm chí còn có thể lớn hơn do các chủ hàng Nga có thể chuyển thể tích năng lượng sang châu Á bằng dịch vụ chuyển từ tàu này sang tàu khác để che giấu nguồn gốc của hàng hóa và do đó ngăn chặn khả năng bị trừng phạt thứ cấp đối với các bên liên quan đến thương mại dầu và các sản phẩm dầu mỏ của Siberia.
Vấn đề buôn bán khí đốt đã được bàn luận nhiều trong những tháng gần đây, và chúng tôi muốn làm rõ hơn về vấn đề chính trị quan trọng có liên quan. Nga hiện là nhà cung cấp khí đốt lớn thứ hai cho Trung Quốc và trong năm 2022, tổng lượng xuất khẩu dự kiến đạt 17 tỷ mét khối (bcm), tăng 60% so với năm ngoái. Khí đốt được thông qua đường ống của dự án Sức mạnh Siberia được đưa vào hoạt động vào năm 2019, đặc biệt là sau khi Gazprom và CNPC đồng ý giải quyết các khoản thanh toán cho các lô hàng dự án Sức mạnh Siberia bằng đồng rúp và đồng nhân dân tệ trong thời gian diễn ra EEF.
Chỉ vài tuần trước khi tiến hành cuộc chiến ở Ukraine và trong Thế vận hội Mùa đông ở Bắc Kinh, tổng thống Putin và chủ tịch Tập đã ký hợp đồng cung cấp 10 tỷ mét khối khí đốt mỗi năm để cung cấp khí đốt trong 30 năm từ vùng Viễn Đông của Nga đến các tỉnh đông bắc của Trung Quốc thông qua việc xây dựng một đường ống dẫn khí đốt mới, gọi là Tuyến đường Viễn Đông.
Tại Vladivostok, tổng thống Putin thông báo rằng Gazprom của Nga và CNPC của Trung Quốc đã đạt được thỏa thuận “tất cả các thông số chính” liên kết với dự án Sức mạnh Siberia 2 với công suất 50 tỷ mét khối/năm, sẽ vận chuyển qua Mông Cổ để tiếp cận thị trường khí đốt lớn của Trung Quốc. Khí đốt sẽ được lấy từ chính các mỏ mà Gazprom đã phát triển để duy trì xuất khẩu khí đốt sang EU trong những thập kỷ tới, và khối lượng đến Trung Quốc gần bằng 1/3 sản lượng Gazprom xuất khẩu sang châu Âu vào năm 2021.
Cuộc Chiến tranh Năng lượng toàn diện có sắp diễn ra không?
Cuộc chiến năng lượng hiện tại giữa Nga và châu Âu chắc chắn đã thúc đẩy những xu hướng này. Như đã từng xảy ra trong quá khứ, với cuộc xâm lược Crimea và cuộc chiến thương mại giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ, bất ổn địa chính trị gắn liền với một loạt các thông báo liên quan đến sự phụ thuộc lẫn nhau về khí đốt giữa Trung-Nga. Tuy nhiên, vẫn còn một số hoài nghi về vấn đề này.
Sự chậm trễ trong việc phát triển các mỏ khí đốt ngoài khơi Sakhalin, điều cần thiết để hiện thực hóa Tuyến đường Viễn Đông, đang đè nặng lên khả năng cung cấp 50 tỷ mét khối khí đốt của Nga cho Trung Quốc vào năm 2025.
Trong khi đó, việc thiếu thỏa thuận thương mại giữa Gazprom và CNPC khiến dự án Sức mạnh của Siberia 2 vẫn chỉ là tham vọng hơn là hiện thực trong việc xoay trục của Nga sang châu Á.
Tại Samarkand, tổng thống Putin, chủ tịch Tập và Tổng thống Mông Cổ Khurelsukh Ukhnaa đã đồng ý chuyển cho Mông Cổ một phần của dự án, nhưng không có thỏa thuận nào khác được ký kết. Việc xây dựng đường ống Sức mạnh Siberia 2 phải diễn ra trong thời gian dài, nguồn lực kinh tế và tài chính to lớn và do đó sẽ cần sự hỗ trợ chính trị không ngừng của tất cả các bên.
Cuối cùng, hoạt động chính trị hóa thương mại khí đốt tự nhiên nổi bật trong địa chính trị toàn cầu ngày nay đang gây ra những hậu quả không đáng kể đối với chiến lược và chính sách của các nhà nhập khẩu khí đốt lớn.
Nhập khẩu LNG của Trung Quốc đang sụt giảm phần lớn là do giá cao. Điều này có thể ảnh hưởng đến chiến lược khí đốt dài hạn của Trung Quốc như thế nào còn phải được phân tích thêm.
Thời gian không còn nhiều khi mùa đông ở Bắc bán cầu đến gần và các chính phủ phải gồng mình gánh chịu tác động của cuộc chiến năng lượng giữa Nga và phương Tây.
Ông Putin đã nói trực tiếp với những nhà hoạch định chính sách đang cân nhắc mức giá trần bằng cách tuyên bố rằng trong trường hợp các quyết định chính trị mâu thuẫn với các hợp đồng hiện có, Moscow “không cung cấp bất cứ thứ gì”, đây là một dấu hiệu khác cho thấy sự chuyển hướng xuất khẩu năng lượng sang châu Á.
Mặc dù giới hạn giá nhập khẩu khí đốt của Nga ở châu Âu không được nhắc tới, tuy nhiên cuộc thảo luận về giới hạn nhập khẩu dầu đang được tiến hành và quyết định sẽ được đưa ra trước khi bắt đầu lệnh cấm vận tháng 12.
Để tối đa hóa sức ép lên Moscow, Trung Quốc và Ấn Độ phải là một phần của kế hoạch, nhưng sự tham gia của họ thì không chắc chắn. Tại sao Bắc Kinh và New Delhi phải tham gia vào một kế hoạch đã thấy trước mức chiết khấu lớn đối với dầu của Nga nhưng với khối lượng hạn chế khi dầu thô Urals trở thành mặt hàng rẻ nhất trong một thị trường đầy bất ổn?
Nga đang dựa vào sự biến động thị trường và sự bất ổn chính trị hiện tại để Điện Kremlin có nhiều phương án tác động đến việc sắp xếp lại trật tự năng lượng toàn cầu. Có thể Nga sẽ chọn chỉ phân bổ khối lượng hạn chế cho những “quốc gia thân thiện” và các công ty sẵn sàng trả giá cao thể hiện qua mức chiết khấu so với giá trên thị trường thế giới không có dầu của Nga và không có đủ công suất dự phòng để cân bằng nhu cầu.
Mặt khác, liên minh OPEC+ với Ả-rập Xê-út mang lại cho Moscow những động lực chính trị lớn để phối hợp lựa chọn chính sách của mình với các nhà sản xuất khác.
Việc phàn nàn chính quyền Biden và cắt giảm sản lượng dầu trong tháng 10 để duy trì giá cao hơn, liên minh đã thể hiện sự thống nhất chính trị rõ ràng, mà phương Tây nên giải quyết nếu nghiêm túc thực hiện giới hạn về giá dầu. Nếu không, một quyết định đơn phương của phương Tây sẽ làm tăng giá dầu trên phạm vi toàn cầu.
Hậu quả của một cuộc chiến tranh năng lượng phần lớn là không thể đoán trước. Việc mở rộng ranh giới của cuộc chiến kinh tế giữa phương Tây và Liên bang Nga có thể sẽ liên quan đến các quốc gia khác, bao gồm cả những quốc gia ở châu Á quan tâm đến việc xoay trục của Nga. Ở giai đoạn đó, nhiều nước không thể làm lơ được, buộc họ phải chọn bên nào phù hợp hơn với hoàn cảnh của mình.
Nguồn: The Diplomat
Từ khóa: Nga, cuộc chiến năng lượng, chiến lược xoay trục sang châu Á
