Mặc dù có một số khó khăn tiềm ẩn, Việt Nam có vị trí tốt để tận dụng lợi thế kinh tế trước sự cạnh tranh Mỹ - Trung ngày càng gia tăng.
Gần đây, Quỹ Tiền tệ Quốc tế đã thay đổi dự báo tăng trưởng kinh tế của Việt Nam cho năm 2022, điều chỉnh tăng từ 6% lên 7%. Đây là lần điều chỉnh tăng đáng kể duy nhất giữa các nền kinh tế châu Á và cao hơn so với các nền kinh tế khu vực lớn khác như Ấn Độ, Nhật Bản và Trung Quốc, khi các dự báo cho các nước này đều giảm từ 0,7% đến 1,1%. Trong tuần này, Ngân hàng Thế giới cũng điều chỉnh tương tự dự báo tăng trưởng kinh tế của Việt Nam từ 5,3% lên 7,2%, con số cao nhất đối với bất kỳ quốc gia nào tại Đông Á và Đông Nam Á.
Mặc dù có thể gây ngạc nhiên cho nhiều người, nhưng điều này có thể thấy trước đối với những ai đã theo dõi sát sao Việt Nam trong vài thập kỷ qua. Một cách lặng lẽ, Việt Nam đã chuyển từ một trong những nền kinh tế nghèo nhất toàn cầu sang một trong những nền kinh tế phát triển nhanh nhất, trong khi sự cạnh tranh ngày càng mạnh mẽ giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ chỉ hỗ trợ cho sự tăng trưởng gần đây của nước này.
Sau khi quân đội Hoa Kỳ rút khỏi Việt Nam vào năm 1975, nền kinh tế của đất nước đã trải qua những vấn đề phát triển nghiêm trọng do sự kém hiệu quả của nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung do tác động của chiến tranh còn sót lại và tỷ lệ năng suất thấp khiến đất nước phụ thuộc vào nhập khẩu.
Những thiếu hụt kinh tế và căng thẳng toàn cầu đã khiến nền kinh tế Việt Nam trở thành một trong những nền kinh tế nghèo nhất ở châu Á, với tốc độ tăng trưởng GDP là 2,8% vào năm 1985 và tỷ lệ lạm phát 378% vào năm 1986.
Tuy nhiên, vào năm 1986, Đảng Cộng sản Việt Nam (ĐCSVN) bắt đầu chuyển đổi nền kinh tế từ mô hình kế hoạch hóa tập trung sang mô hình sử dụng các lực lượng thị trường để phân bổ nguồn lực. Các cải cách, được gọi là đổi mới, khuyến khích công nghiệp tư nhân, công nhận quyền tư hữu về ruộng đất và xóa bỏ canh tác tập thể. Những thay đổi này, đã đưa đất nước tiến tới một trong những giai đoạn phát triển kinh tế nhanh nhất và ấn tượng nhất trong lịch sử thế giới.
Khi Đảng Cộng sản lần đầu tiên thực hiện cải cách, Việt Nam là một trong những quốc gia nghèo nhất trong khu vực, với tỷ lệ nghèo trên 70%. Đến năm 2020, tỷ lệ này đã giảm xuống còn 5% và hơn 10 triệu người đã thoát khỏi đói nghèo chỉ trong những năm 2010. GDP bình quân đầu người của đất nước cũng tăng gần gấp 10 lần từ mức dưới 300 USD vào những năm 1980 lên mức 2.800 USD vào năm 2020.
Khi nền kinh tế phát triển nhanh chóng, và do tiêu chuẩn lao động vẫn ở mức thấp, Việt Nam đã trở thành một nơi hấp dẫn hơn để đầu tư. Đất nước này cũng trở thành một phần quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu đối với hàng dệt may, giày dép và sản xuất điện tử, với kim ngạch xuất khẩu hàng dệt may và giày dép chiếm 18% trong năm 2018, trong khi hàng điện tử và thiết bị điện chiếm 40%. Các công ty lớn như Adidas, Nike và Samsung, trong số nhiều công ty khác, hiện đã có sự hiện diện sản xuất tại đây. Không có gì ngạc nhiên khi đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) của Việt Nam đã tăng hơn 200 lần kể từ năm 1986, từ 40.000 USD năm 1986 lên khoảng 15,8 tỷ USD vào năm 2018. Trong khi đó, xuất khẩu của Việt Nam tăng 19% trong giai đoạn 2020 – 2021.
Gần đây, Việt Nam là nước được hưởng lợi từ cuộc cạnh giữa hai cường quốc là Hoa Kỳ và Trung Quốc vì liên quan đến FDI. Khi căng thẳng giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc gia tăng, Trung Quốc đã những hoạt động ít thân thiện hơn với doanh nghiệp, và chính sách COVID-19 của nước này trở nên hà khắc và các doanh nghiệp đã bắt đầu tìm cách đa dạng hóa chuỗi cung ứng của mình để giảm thiểu sự gián đoạn. Chỉ tính riêng trong năm 2021, ít nhất 11.000 công ty nước ngoài đã hủy đăng ký thành lập công ty của họ tại Trung Quốc, trái ngược hoàn toàn với mức tăng ròng 8.000 công ty nước ngoài đăng ký vào năm 2020. Trong số này, các công ty như Apple, Samsung và Hasbro, những công ty có nền sản xuất lâu đời và hoạt động đáng kể tại Trung Quốc, đã quyết định giảm hoạt động của họ tại đây.
Việt Nam đã được hưởng lợi khi các công ty lớn dịch chuyển sản xuất sang quốc gia này để tận dụng lợi thế của chi phí thấp, cơ sở hạ tầng phát triển, môi trường kinh doanh hỗ trợ và thành công trong việc giảm thiểu tác động kinh tế bởi COVID-19. Ví dụ, Foxconn, nhà sản xuất điện tử nổi tiếng có hợp đồng với tất cả các công ty công nghệ lớn, bao gồm cả gã khổng lồ Apple, tuyên bố sẽ đầu tư 300 triệu USD vào một nhà máy mới ở miền Bắc Việt Nam. Gần đây, Google đã thông báo rằng họ có kế hoạch chuyển một nửa sản lượng điện thoại Pixel sang Việt Nam, trong khi Microsoft đã sử dụng Việt Nam cho một số sản xuất Xbox. Một vài năm trước, các tập đoàn này đã độc quyền sản xuất những mặt hàng này ở Trung Quốc. Nhìn chung, FDI của Việt Nam tăng 8,9% trong giai đoạn từ tháng 1 – 6 năm 2022 so với cùng kỳ năm 2021.
Tuy nhiên, Việt Nam phải đối mặt với những trở ngại nghiêm trọng đối với tăng trưởng trong tương lai. Yếu tố hạn chế nhất là quy mô dân số của đất nước, sẽ không bao giờ vượt quá một phần nhỏ của Trung Quốc. Tương tự, lực lượng lao động có kỹ năng của Việt Nam tương đối thấp, nguồn cung năng lượng đang gặp khó khăn trong việc đáp ứng nhu cầu và mặc dù quốc gia này đã đạt được những tiến bộ đáng kể trong phát triển cơ sở hạ tầng, nhưng vẫn đứng thứ 47 trong số 160 quốc gia về lĩnh vực này.
Việt Nam đã đạt được những thành tựu kinh tế đáng kinh ngạc trong 40 năm qua, điều này khiến đất nước trở thành một điểm đến hấp dẫn FDI. Hơn nữa, do việc chia rẽ ngày càng tăng giữa Trung Quốc và Mỹ đã ảnh hưởng tiêu cực đến việc mua hàng hóa của cả hai và do Việt Nam đóng vai trò là một điểm đến hấp dẫn đầu tư đối với Trung Quốc, chúng ta nên kỳ vọng dự báo kinh tế của đất nước sẽ có xu hướng ngày càng tích cực trong những năm tới.
Nguồn: The Diplomat
Từ khóa: thành tựu kinh tế, dự báo, tăng trưởng, dịch chuyển sản xuất
