Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) có hiệu lực từ ngày 01 tháng 01 năm 2022. Việc thực thi hiệp định sẽ ảnh hưởng như thế nào đến cơ cấu xuất khẩu của Trung Quốc? Những chuỗi công nghiệp nào sẽ được hưởng lợi từ hiệp định để phát triển hơn nữa? Hiệp định RCEP sẽ có lợi hay ảnh hưởng tiêu cực đến xuất khẩu của Trung Quốc, và Trung Quốc nên tận dụng hiệp định này như thế nào để thúc đẩy xuất khẩu và cải thiện chất lượng thương mại?
Việc thực thi hiệp định RCEP đã tạo điều kiện cho tăng trưởng xuất khẩu của Trung Quốc sang các nước thành viên khác của hiệp định này.
Trong sáu tháng đầu năm 2022, xuất nhập khẩu giữa Trung Quốc và các nước RCEP khác đạt 939,3 tỷ USD, chiếm khoảng 32% tổng kim ngạch thương mại của Trung Quốc. Trong đó, xuất khẩu của Trung Quốc đạt giá trị khoảng 468,5 tỷ USD, tăng 14,7% so với cùng kỳ năm ngoái, cao hơn 2,3 điểm % so với tốc độ tăng trưởng trung bình hàng năm của xuất khẩu của Trung Quốc sang các nước thành viên RCEP trong 20 năm qua.
Xuất khẩu của Trung Quốc sang các nước thành viên RCEP gia tăng đáng kể trong nửa đầu năm nay, ngoại trừ Việt Nam và Nhật Bản. Đóng góp của các nước RCEP vào xuất khẩu của Trung Quốc cũng tăng lên trong giai đoạn này và tỷ trọng của các nước không phải thành viên RCEP trong các chuyến hàng xuất đi của Trung Quốc đã giảm 1,11 điểm % so với một năm trước đó. Ngoài ra, thị phần của hầu hết các nước RCEP trong xuất khẩu của Trung Quốc đều tăng, ngoại trừ Nhật Bản, Việt Nam và New Zealand.
Chiếm tỉ trọng thấp của Nhật Bản trong tổng xuất khẩu của Trung Quốc chủ yếu là do đồng yên Nhật giảm giá mạnh kể từ cuối tháng 5 năm 2022, điều này đã làm suy yếu khả năng nhập khẩu của Nhật Bản. Trong bốn tháng đầu tiên trước khi đồng yên giảm giá mạnh, xuất khẩu của Trung Quốc sang Nhật Bản chiếm 4,97% tổng xuất khẩu của Trung Quốc, cao hơn so với cùng kỳ năm ngoái.
Sự sụt giảm thị phần của Việt Nam có lẽ do hai yếu tố. Một là do sự cạnh tranh giữa Trung Quốc và Việt Nam trong các ngành sản xuất máy móc và dệt may.
Các ưu đãi thuế quan của Việt Nam đối với nhiều mặt hàng Trung Quốc vẫn chưa được áp dụng đầy đủ. Ngoài ra, xuất khẩu của Trung Quốc sang Việt Nam chủ yếu tập trung vào các sản phẩm cơ khí và thượng nguồn, và nhu cầu của Việt Nam đối với các sản phẩm này giảm trong năm nay do nước này tập trung vào việc đẩy mạnh sản xuất các sản phẩm cuối cùng (hàng hóa và dịch vụ) để đáp ứng nhu cầu ở nước ngoài.
Hiệp định RCEP đã tạo điều kiện thuận lợi cho xuất khẩu của Trung Quốc sang Nhật Bản và Hàn Quốc. Việc thực thi hiệp định thương mại đã lần đầu tiên thiết lập quan hệ thương mại tự do trực tiếp giữa Trung Quốc và Nhật Bản, và sau cùng Nhật Bản sẽ xóa bỏ 88% thuế quan đối với hàng hóa nhập khẩu của Trung Quốc. Hiệp định RCEP cũng là hiệp định thương mại tự do đầu tiên có sự tham gia của Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc, giúp hội nhập kinh tế ở Đông Bắc Á.
Những ảnh hưởng của Hiệp định RCEP đối với cơ cấu hàng xuất khẩu của Trung Quốc, có ba khía cạnh cần xem xét.
So với các sản phẩm từ các nước RCEP khác, các sản phẩm liên quan của Trung Quốc có cạnh tranh hơn không? Có khả năng cạnh tranh cao với mức thuế thấp hơn không? Hay những sản phẩm như vậy phải đối mặt với sự cạnh tranh từ các nước RCEP khác?
Các sản phẩm không có lợi thế xuất khẩu hoặc không có lợi thế cạnh tranh so với các sản phẩm từ các thành viên RCEP khác không thúc đẩy đáng kể hoạt động xuất khẩu của Trung Quốc và hiệp định RCEP sẽ hạn chế các hoạt động xuất khẩu đó.
Đối với các mặt hàng xuất khẩu của Trung Quốc chỉ có khả năng cạnh tranh so với các sản phẩm từ các nước RCEP, những lợi thế đó có thể không tồn tại lâu. Ví dụ, do trọng lượng cồng kềnh hoặc thời hạn sử dụng ngắn, các sản phẩm như thuốc lá và giấy chỉ có lợi thế xuất khẩu so với các nước RCEP lân cận. Các hợp đồng cung cấp năng lượng toàn cầu và giá lương thực tăng nhanh cũng có thể nhanh chóng thay đổi lợi thế cạnh tranh cho hàng xuất khẩu của Trung Quốc.
Các sản phẩm của Trung Quốc có khả năng cạnh tranh nhất định và có lợi thế xuất khẩu đáng kể trong khu vực RCEP thường sẽ được hưởng các ưu đãi thuế quan ở mức cao, và sức mạnh xuất khẩu của các sản phẩm này khó có thể giảm đi trong ngắn hạn.
Các sản phẩm của Trung Quốc có sức cạnh tranh mạnh trên thị trường toàn cầu nhưng lợi thế vừa phải trong khu vực RCEP sẽ được hưởng nhiều dư địa xuất khẩu hơn ở các thị trường cao cấp, nhưng phải chú ý đến sự cạnh tranh từ các nước RCEP khác.
Nhờ ưu đãi thuế quan trong thời gian dài, khả năng cạnh tranh của một số sản phẩm Trung Quốc, chẳng hạn như mạch tích hợp, thiết bị xử lý dữ liệu tự động và phụ tùng ô tô, sẽ vẫn mạnh mẽ.
Các sản phẩm như hàng hóa sản xuất trung gian, bao gồm các bộ phận máy cơ điện và thiết bị lưu trữ, không phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt trong khu vực, đồng thời được hưởng mức thuế bảo hộ theo hiệp định RCEP. Khi các dây chuyền công nghiệp trong nước nâng cấp, sản lượng và giá trị xuất khẩu của các sản phẩm này dự kiến sẽ tăng lên.
Tuy nhiên, đối với các sản phẩm truyền thống sử dụng nhiều lao động, chẳng hạn như sản phẩm lông thú, vali, quần áo, đồ gia dụng và đồ chơi sẽ có nhiều khả năng bị thay thế bởi các sản phẩm của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), mặc dù việc áp dụng thuế quan theo Hiệp định RCEP có thể mở rộng cơ hội xuất khẩu. Do các quy định về bảo vệ môi trường của Trung Quốc thắt chặt và chi phí lao động tăng, các nước thành viên ASEAN đã và đang dần nhận được sự chuyển giao năng lực từ Trung Quốc, đặc biệt là trong các ngành dệt may, nhờ vào nguồn lao động dồi dào, chi phí thấp và các ưu đãi đầu tư nước ngoài.
Hiệp định RCEP sẽ giảm bớt hàng rào thuế quan và phi thuế quan giữa các nước thành viên, do đó thúc đẩy thương mại, hay còn được biết đến như là là hiệu ứng tạo lập thương mại. Đồng thời, Trung Quốc và các thành viên RCEP khác có hệ thống công nghiệp và nguồn tài nguyên tương tự, và do đó phải đối mặt với sự cạnh tranh nhất định trên thị trường xuất khẩu. Do đó, việc thực thi hiệp định RCEP sẽ có tác động “thay thế” đối với xuất khẩu của Trung Quốc.
Tuy nhiên, hiệu ứng tạo ra ảnh hưởng nhiều hơn là tác động thay thế.
Do sự bùng phát trở lại của dịch Covid-19 ở Trung Quốc, khả năng ASEAN thay thế Trung Quốc trên các thị trường xuất khẩu toàn cầu tạm thời tăng lên.
Thị phần sản phẩm dệt may của Trung Quốc trên thị trường xuất khẩu toàn cầu đã bị thay thế một phần bởi ASEAN, nhưng đó là kết quả của quá trình chuyển đổi và nâng cấp ngành sản xuất của Trung Quốc và việc di dời các chuỗi công nghiệp tương đối thấp.
Ngành công nghiệp dệt may của Trung Quốc đã gia tăng chuỗi giá trị dựa trên ý tưởng và hoạt động tiếp thị nhằm nâng cao giá trị hàng hóa.
ASEAN đã có tác động thay thế tương đối mạnh mẽ đối với xuất khẩu sản phẩm dệt may của Trung Quốc, nhưng tác động thay thế xuất khẩu đối với các sản phẩm cơ điện của Trung Quốc còn rất hạn chế. Các ngành thâm dụng vốn và công nghệ của Trung Quốc trong lĩnh vực cơ điện cung cấp cho ASEAN những sản phẩm thượng nguồn và sản phẩm trung gian cao cấp, những sản phẩm này khó bị thay thế bởi ASEAN.
Bất kể về ngắn hạn hay dài hạn, hiệp định RCEP sẽ đóng một vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ tăng trưởng xuất khẩu của Trung Quốc.
Một số nghiên cứu dự báo từ năm 2020 đến năm 2035, hiệp định RCEP sẽ nâng xuất khẩu của Trung Quốc lên khoảng 7,6% so với kịch bản cơ sở. Với sự phục hồi và mở rộng năng lực sản xuất của ASEAN, việc triển khai sâu rộng hiệp định RCEP và sự phục hồi của chuỗi cung ứng của Trung Quốc, chuỗi giá trị trong khu vực RCEP sẽ trở thành trụ cột trong xuất khẩu của Trung Quốc.
Trung Quốc và ASEAN là đối tác thương mại lớn nhất của nhau. Trong ngắn hạn, vai trò của Trung Quốc trong hoạt động của các chuỗi giá trị và công nghiệp khu vực là rất vững chắc, đặc biệt là của ASEAN.
Có một điều là ASEAN cần nguồn cung cấp hàng hóa trung gian của Trung Quốc để sản xuất các sản phẩm cuối cùng. Hầu hết nền tảng công nghiệp và cơ sở hỗ trợ cho các nước ASEAN còn yếu. Đầu tư nước ngoài đã giúp gia tăng việc mua máy móc và xây dựng nhà máy của ASEAN, và nhập khẩu máy móc thiết bị trung cấp và cao cấp cũng tăng lên. Việc thực hiện hiệp định RCEP thúc đẩy xuất khẩu thiết bị cơ điện và các sản phẩm hóa chất của Trung Quốc.
Ngoài ra, khu vực sản xuất ASEAN ngày càng phụ thuộc vào thị trường Trung Quốc. Trung Quốc đã trở thành thị trường lớn nhất cho các sản phẩm sản xuất từ ASEAN, chiếm hơn 30% hàng hóa và dịch vụ từ các nhà sản xuất ASEAN.
Để thúc đẩy tác động tích cực của hiệp định RCEP đối với xuất khẩu của Trung Quốc đồng thời giảm bớt các tác dụng phụ, một số khuyến nghị mang tính giải pháp được đưa ra.
Đầu tiên là sử dụng đầy đủ các quy tắc cộng gộp xuất xứ của RCEP. Nguyên liệu thô có nguồn gốc trong khu vực có thể được coi là một phần của các sản phẩm giá trị gia tăng từ khu vực để được hưởng ưu đãi thuế quan, giúp giảm chi phí cho doanh nghiệp. Các doanh nghiệp Trung Quốc nên tăng tốc thích ứng với các quy tắc đó và tận dụng chúng tốt hơn.
Trung Quốc cũng nên thúc đẩy chuyển đổi kỹ thuật số và nâng cấp để nắm bắt các cơ hội mới do thương mại kỹ thuật số mang lại vì hiệp định RCEP yêu cầu các nước thành viên có thái độ cởi mở hơn đối với thương mại kỹ thuật số.
Trung Quốc cũng nên thúc đẩy nâng cao sản xuất và thiết kế sản phẩm để đối mặt với cạnh tranh một cách hợp lý, đồng thời tăng cường hợp tác chuỗi giá trị khu vực và tối ưu hóa chính sách trong nước.
Ngoài ra, Trung Quốc cũng được khuyến nghị nên cung cấp các dịch vụ đào tạo liên quan và hỗ trợ chuyên môn cho các doanh nghiệp, cải thiện cơ sở hạ tầng và hỗ trợ tài chính cho các thị trường ngoại hối, nâng cao môi trường kinh doanh, thúc đẩy giao thương và hợp tác đa phương và dựa trên cơ chế với các thành viên RCEP khác.
Nguồn: China Daily
Từ khóa: Trung Quốc; RCEP; dệt may; cạnh tranh; hàng hóa; tích cực; xuất khẩu.
