New Zealand đã ký kết 12 hiệp định thương mại tự do, bao gồm các hiệp định song phương với Trung Quốc và Malaysia, cũng như với các khối thương mại lớn hơn như Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN). FTA với Vương quốc Anh và EU đã được ký nhưng đang chờ phê chuẩn. Các cuộc đàm phán FTA với Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) và Ấn Độ hiện đang được tiến hành.
Trong phần này, chúng tôi nghiên cứu sâu một số FTA mà New Zealand đã có và so sánh/ đối chiếu những FTA này với FTA giữa Vương quốc Anh- New Zealand.
Hiệp định FTA New Zealand- Trung Quốc có hiệu lực từ năm 2008. Trung Quốc là đối tác thương mại quan trọng nhất của New Zealand. Xét về sản phẩm nông sản, các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của New Zealand sang Trung Quốc là các sản phẩm từ sữa, thịt và chế phẩm ngũ cốc, bột mì và tinh bột.
Hiện tại, hàng hóa của New Zealand được miễn 97% thuế khi xuất khẩu sang Trung Quốc. Đối với sản phẩm từ sữa, một số loại đang phải chịu thuế quan cũng như các biện pháp tự vệ thì sẽ được loại bỏ dần vào năm 2024.
Thời điểm FTA được đàm phán, sản phẩm sữa là mặt hàng xuất khẩu hàng đầu của New Zealand sang Trung Quốc với 363 triệu đô la NZ trong giai đoạn 2006- 2008.
Là một phần của FTA, Trung Quốc đã tiếp cận biện pháp tự vệ tạm thời đối với sản phẩm từ sữa, áp dụng trong giai đoạn xóa bỏ thuế quan (2008- 2018) và trong 5 năm tiếp theo sau khi thuế quan được xóa bỏ (như đã đề cập ở trên). Điều khoản hiệp định cho phép Trung Quốc áp đặt thuế tối huệ quốc (MFN) của Tổ chức Thương mại Quốc tế (WTO) đối với sản phẩm từ sữa của New Zealand nếu sản phẩm từ sữa của nước này sang Trung Quốc vượt quá số lượng nhất định. Các mức độ áp dụng sẽ bằng hoặc cao hơn doanh thu nhập khẩu hiện tại.
Sữa bột là mặt hàng xuất khẩu chủ lực của New Zealand cũng bị áp thuế theo biện pháp tự vệ cho đến khi được xóa bỏ vào ngày 1/1/2024. Khi FTA giữa New Zealand- Trung Quốc được đàm phán, New Zealand đã không kỳ vọng rằng nhu cầu sữa bột của Trung Quốc sẽ tăng lên nhiều như hiện nay; kết quả nếu thuế sữa bột của Trung Quốc được loại bỏ sớm, NZ sẽ thu được một khoản doanh thu xuất khẩu lớn.
Hiện tại, New Zealand và Trung Quốc đã kết thúc các cuộc đàm phán để ‘nâng cấp’ FTA ban đầu, bổ sung thêm lĩnh vực thương mại điện tử và giảm bớt các rào cản thương mại.
Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP)
New Zealand là một phần của khối thương mại CPTPP cũng bao gồm cả Australia, Brunei, Canada, Chi Lê, Nhật Bản, Malaysia, Peru, Singapore và Việt Nam. New Zealand cũng có các FTA song phương với Australia, Malaysia và Singapore.
Đối với thịt bò xuất khẩu, là một thành viên của CPTPP, New Zealand có thể hưởng lợi từ:
- Giảm thuế nhập khẩu vào thị trường Nhật Bản từ 38.5% xuống 9% trong 16 năm
- Xóa bỏ thuế quan và hạn ngạch của Canada trong 6 năm
- Xóa bỏ thuế nhập khẩu thịt bò vào Mexico và Peru lần lượt trong 10 năm và 11 năm
Đối với thịt cừu, phần lớn thuế quan nhập khẩu đối với các thành viên CPTPP đã được xóa bỏ khi FTA có hiệu lực. Mức độ ưu đãi dành cho Canada là trong 8 năm, nhưng sau đó thịt cừu đã được tự do hóa thương mại hoàn toàn.
Thuế quan đối với nội tạng và thịt chế biến của New Zealand vào Nhật Bản sẽ được xóa bỏ trong 13 năm (từ khi hiệp định có hiệu lực) sau khi đã giảm 50% thuế quan ngay lập tức.
Là một thành viên của CPTPP, các lợi ích chính đối với sản phẩm từ sữa xuất khẩu của New Zealand là:
- Xóa bỏ thuế quan đối với phần lớn các loại phô mai xuất khẩu sang Nhật Bản trong 16 năm từ khi FTA có hiệu lực
- Xóa bỏ thuế xuất khẩu ngay lập tức đối với sữa bột sang Canada và Mexico
- Xóa bỏ thuế quan đối với sữa nước xuất khẩu sang Malaysia trong 16 năm từ khi FTA có hiệu lực. Ngoài ra, còn có hạn ngạch miễn thuế (TRQ) với hai triệu lít sữa dành cho các thành viên của CPTPP đối với hàng xuất khẩu sang Malaysia. Điều khoản này bổ sung cho các TRQ khác mà New Zealand cũng tham gia xuất khẩu sữa lỏng sang thị trường Malaysia, cụ thể là các TRQ trong FTA song phương giữa New Zealand và Malaysia.
Ngoài ra, còn có các lợi ích về Quy tắc xuất xứ (RoO), điển hình nếu New Zealand xuất khẩu một sản phẩm bao gồm các thành phần có xuất xứ từ các nước CPTPP khác, chúng sẽ được tính là có xuất xứ tại New Zealand.
FTA giữa Vương quốc Anh- New Zealand: Hiệp định về nguyên tắc (AIP)
Các cuộc đàm phán thương mại giữa Vương quốc Anh- New Zealand đã ký kết và hiện đang chờ phê chuẩn trước khi thỏa thuận có hiệu lực vào cuối năm 2023. Sau khi có hiệu lực, thuế nhập khẩu đối với 99.5% hàng hóa của New Zealand vào Vương quốc Anh (như rượu, trái kiwi, mật ong và một loạt các sản phẩm từ sữa) sẽ bị xóa bỏ. Đối với thịt bò và thịt cừu, phô mai, bơ và táo, thuế quan sẽ bị xóa bỏ trong một giai đoạn dài hơn.
Thịt cừu
Thuế quan đối với thịt cừu của NZ nhập khẩu vào Vương quốc Anh sẽ được xóa bỏ trong 15 năm sau khi hiệp định giữa Vương quốc Anh- NZ có hiệu lực. Cho đến lúc đó, sẽ có những hạn ngạch chuyển tiếp cụ thể được áp dụng, theo đó hàng nhập khẩu sẽ được miễn thuế nếu hàng hóa vào Anh theo hạn ngạch nhưng sẽ phải đối mặt với mức thuế theo WTO nếu chúng vượt quá hạn ngạch cho phép:
- Năm 1- 4: 35,000 tấn
- Năm 5- 15: 50,000 tấn
Những hạn ngạch bổ sung theo WTO của New Zealand cho phép 114,205 tấn thịt cừu được miễn thuế vào Anh. Như đã lưu ý trong phần thương mại và sản xuất của New Zealand, hạn ngạch này đã không được tận dụng 100% kể từ năm 2008 và chỉ được sử dụng trung bình ở mức khoảng 40% (2017- 2021). Những hạn ngạch FTA giữa Vương quốc Anh- NZ chỉ có thể được áp dụng trong một năm nhất định, nếu hạn ngạch theo WTO của New Zealand cho năm đó đã sử dụng 90%. Do đó, dựa trên mức độ thương mại hiện tại, không chắc rằng khối lượng hạn ngạch được nêu trong FTA sẽ được sử dụng gần như 100%..
Thịt bò
Thịt bò New Zealand sẽ có thể được miễn thuế của Anh trong 10 năm sau khi FTA giữa Vương quốc Anh- NZ có hiệu lực. Tuy nhiên, không giống như đối với thịt cừu, khối lượng hạn ngạch sẽ tăng theo từng đợt từ 12,000 tấn trong Năm 1 lên 38,820 tấn trong năm thứ 10 (Hình 1). Ngoài ra, biên pháp tự vệ sẽ áp dụng từ Năm 11 – Năm 15; nếu khối lượng cho phép trong năm đó vượt mức đã đàm phán, mức thuế 20% sẽ được áp dụng. Biện pháp tự vệ này sẽ được xóa bỏ sau Năm 15 và cho phép tự do hóa hoàn toàn thương mại.
Nói một cách dễ hiểu, thịt bò Anh nhập khẩu từ New Zealand hiện dưới 1,000 tấn (trung bình từ năm 2017- 2021), vì vậy so với thịt cừu, hạn ngạch có vẻ rộng rãi hơn. Tuy nhiên, với mức hạn ngạch có sẵn, nó không có nghĩa là hạn ngạch sẽ được tận dụng hết mức tối đa. Có nhiều yếu tố chi phối thương mại quốc tế, như được đề cập trong các mục khác về phân tích FTA giữa Vương quốc Anh- NZ, như yếu tố cung và cầu, các biện pháp phi thuế và các thị trường sinh lợi hiện có. Quyền miễn thuế cho một thị trường cụ thể, riêng biệt, không phải là tín hiệu cho một quốc gia xuất khẩu tất cả sản phẩm của mình. Tuy nhiên, giá trị hàng hóa xuất khẩu có thể có ảnh hưởng nhiều hơn là số lượng. Ví dụ, nếu New Zealand đã xuất khẩu nhiều thịt bò có giá trị cao hơn sang Anh nhờ FTA, thì điều đó có thể tạo ra ảnh hưởng đáng kể đối với nhu cầu thịt bò trong nước được sử dụng.
Sản phẩm từ sữa
Thuế quan cho bơ và phô mai nhập khẩu sẽ được xóa bỏ trong 6 năm sau khi FTA Vương quốc Anh- NZ có hiệu lực. Trong các năm từ 1- 5, hạn ngạch chuyển tiếp sẽ được áp dụng, bắt đầu từ 7,000 tấn cho bơ và 24,000 tấn cho phô mai (H21 và H2b).
Vương quốc Anh hiện nhập khoảng 500 tấn bơ từ New Zealand (trung bình giai đoạn 2017- 2021) và ít hơn 200 tấn phô mai. Như được thảo luận ở trên, thoạt nhìn, hạn ngạch chuyển tiếp báo hiệu thương mại được tự do hóa từ Năm 1 của FTA, nhưng vẫn có những yếu tố khác cần xem xét.
Chúng tôi đã mô hình hóa tác động của FTA giữa Vương quốc Anh- NZ cho sản phẩm từ sữa cũng như, thịt cừu, thịt bò và thịt heo. Những kết quả sẽ sớm có trong trung tâm phân tích thương mại.
So sánh FTA giữa Vương quốc Anh- Australia
Nhìn chung, FTA giữa Anh- New Zealand tương tự như FTA giữa Anh- Australia, trong đó, các hạn ngạch chuyển tiếp được áp dụng trước khi hoàn toàn tự do hóa thương mại đối với thịt cừu, thịt bò và sản phẩm từ sữa. Tuy nhiên, như được đề cập trong mục phúc lợi động vật, có sự khác biệt vì văn bản về phúc lợi động vật đã được thỏa thuận giữa hai nước vượt ra ngoài văn bản tiêu chuẩn của WTO sử dụng trong các thỏa thuận thương mại, đặc biệt là FTA giữa Anh- Australia. Thực tế, đây là thỏa thuận thương mại đầu tiên trong đó New Zealand đã nhất chí một chương liên quan đến phúc lợi động vật. Anh và New Zealand đã cam kết tăng cường hợp tác về các tiêu chuẩn phúc lợi động vật và không làm tổn hại đến phúc lợi động vật vì mục đích buôn bán.
So sánh FTA giữa EU- New Zealand
New Zealand cũng đã ký kết đàm phán với EU. Không giống như FTA giữa Anh- New Zealand, hiệp định không có tự do hóa thương mại nhưng nhiều sản phẩm của New Zealand vào EU được miễn thuế và giảm thuế quan:
- Thịt cừu- Hạn ngạch thuế quan (TRQ) cho 38,000 tấn theo từng giai đoạn trong hơn 7 năm sau khi FTA có hiệu lực. Khối lượng xuất khẩu trong hạn ngạch sẽ được miễn thuế
- Thịt bò- TRQ cho 10,000 tấn theo từng giai đoạn trong hơn 7 năm sau khi FTA có hiệu lực, trong đó nhập khẩu trong hạn ngạch sẽ được giảm 7.5% thuế
- Phô mai- TRQ cho 25,000 tấn theo từng giai đoạn trong hơn 7 năm sau khi FTA có hiệu lực, được miễn thuế theo khối lượng trong hạn ngạch.
EU cũng cung cấp cho New Zealand một số nhượng bộ đối với các TRQ dành cho mặt hàng phô mai và bơ bằng cách giảm thuế theo hạn ngạch.
Tuy nhiên, công bằng mà nói, xét về khối lượng và mức thuế được đàm phán, New Zealand đã có được một thỏa thuận tốt hơn cho các mặt hàng được đề cập ở trên trong FTA giữa Vương quốc Anh- NZ so với FTA giữa NZ- EU.
Bức tranh lớn hơn
Nhìn vào một số FTA khác của New Zealand đã thực hiện hoặc đàm phán, điều quan trọng là đạt được quyền miễn thuế đối với sản phẩm thịt đỏ và sản phẩm từ sữa. Tất nhiên, mức độ đạt được điều này phụ thuộc vào đối tác thương mại của NZ. FTA giữa Anh- NZ cung cấp phạm vi rộng lớn cho New Zealand để vốn hóa quyền tiếp cận miễn thuế cho các sản phẩm của mình, nhưng như đã đề cập ở trên, thương mại quốc tế không đơn giản như thế.
Hiệp định giữa Anh- New Zealand (và Anh- Úc) được xem là ‘bước đệm’ để Vương quốc Anh tham gia hiệp định CPTPP- một hiệp định lớn tạo cơ hội tốt hơn cho nông sản của Anh tại các thị trưởng đang phát triển ở châu Á- Thái Bình Dương. Thời gian sẽ trả lời liệu việc tự do hóa thương mại với New Zealand và Úc có mang lại kết quả tốt hơn hay không. Trong thời gian chờ đợi, chúng tôi đã hợp tác với Đại học Harper Adams để mô hình hóa tác động của FTA giữa Vương quốc Anh- New Zealand, kết quả sẽ sớm có ở trung tâm phân tích thương mại.
Nguồn: AHDB
Từ khóa: hiệp định thương mại tự do, New Zealand
