Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) đã tập hợp 15 quốc gia chiếm gần một phần ba nền kinh tế toàn cầu với tổng GDP là 26 nghìn tỷ đô la.
Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) là một thỏa thuận lịch sử quy tụ 15 quốc gia khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, tạo ra gần một phần ba nền kinh tế toàn cầu với hơn 2,2 tỷ dân và tổng sản phẩm quốc nội (GDP) đạt 26 nghìn tỷ đô la. Các thành viên của RCEP bao gồm 10 quốc gia thuộc Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) cùng với 5 quốc gia khác là Brunei, Campuchia, Indonesia, Lào, Malaysia, Myanmar, Philippines, Singapore, Thái Lan, Việt Nam, Trung Quốc, Australia, New Zealand, Hàn Quốc và Nhật Bản.
Hiệp định RCEP được đề xuất vào năm 2011 tại Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 19 sau 10 năm đàm phán. Hiệp định chính thức có hiệu lực vào ngày 01 tháng 01 năm 2022.
Hiệp định RCEP khá chi tiết và trải dài trên 20 chương. Một số chương quan trọng của hiệp định là Thương mại hàng hóa; Quy tắc xuất xứ; Thủ tục hải quan và tạo thuận lợi thương mại; Các biện pháp vệ sinh thực phẩm và kiểm dịch động thực vật; Tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và quy trình đánh giá sự phù hợp; Phòng vệ thương mại; Đầu tư; Sở hữu trí tuệ; Thương mại điện tử; C; Doanh nghiệp vừa và nhỏ; Hợp tác kinh tế và kỹ thuật và Mua sắm công.
Hiệp định RCEP nhằm giảm thuế quan, thống nhất các quy tắc thương mại và tăng cường chuỗi cung ứng giữa các quốc gia thành viên. Theo hiệp định RCEP, các thủ tục thương mại và hải quan đã được đơn giản hóa với chứng nhận thuận tiện giúp giảm thời gian thông quan. Ví dụ, Nhật Bản và Hàn Quốc không có thỏa thuận thương mại, nhưng theo RCEP, họ được tự do tiếp cận thị trường của nhau. Đây cũng là hiệp định thương mại chung đầu tiên giữa Hàn Quốc, Nhật Bản và Trung Quốc. Tình trạng này cũng tương tự đối với các quốc gia thành viên còn lại. Nó cho thấy RCEP có tiềm năng to lớn để tạo ra những lợi ích hữu hình cho tất cả các thành viên.
Chương “Quy tắc xuất xứ” của RCEP là một trong những phần quan trọng nhất của thỏa thuận.Ví dụ như rượu sake, chúng ta hãy sử dụng các thuật ngữ Quốc gia A, Quốc gia B và Quốc gia C. Quốc gia A sử dụng nguyên liệu từ Quốc gia B để sản xuất bán thành phẩm để sử dụng tại Quốc gia C. Trong trường hợp này, sản phẩm có thể được phân loại là có xuất xứ cuối cùng nước sản xuất. Ví dụ này chứng minh rằng RCEP cũng được kỳ vọng sẽ giảm chi phí sản xuất mà không cần phải nhập khẩu thiết bị và nguyên vật liệu trong RCEP kèm theo thuế và các chi phí bổ sung khác. Hơn nữa, các quốc gia như Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc sẽ được hưởng những lợi ích tương tự khi tham gia vào các dự án cơ sở hạ tầng của họ trên toàn khu vực. Tại thời điểm này, lợi thế của Trung Quốc sẽ là Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) và hỗ trợ tài chính cho các dự án theo BRI.
Theo dữ liệu của Ngân hàng Phát triển Châu Á, RCEP sẽ tăng thu nhập của các thành viên lên 0,6%, thêm 245 tỷ USD hàng năm vào thu nhập khu vực. Nó cũng dự kiến sẽ tạo ra gần 3 triệu việc làm vào năm 2030. Dân số của khu vực là dân số trẻ và là các quốc gia có tiềm năng rất lớn cho các doanh nghiệp khởi nghiệp và doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME). Vì vậy, việc tiếp cận thị trường kinh tế lớn hơn là rất quan trọng đối với các doanh nghiệp và công ty khởi nghiệp.
Trung Quốc, với tư cách là nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, đóng vai trò hàng đầu trong hiệp định RCEP. Do đó, tương lai của hiệp định chủ yếu phụ thuộc vào các chính sách kinh tế của Trung Quốc đối với 14 quốc gia còn lại.
RCEP và Trung Quốc
RCEP là một hiệp định rất quan trọng, sẽ giúp thiết lập hội nhập kinh tế ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương. Trong bối cảnh này, hiệp định sẽ giúp Trung Quốc có quan hệ kinh tế hội nhập hơn với khu vực.
ASEAN trở thành đối tác thương mại lớn nhất của Trung Quốc vào năm 2020. Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của ASEAN kể từ năm 2009. Tổng thương mại của Trung Quốc đạt 1,35 nghìn tỷ nhân dân tệ (tương đương 212 tỷ USD) trong quý đầu tiên của năm 2022, tăng 8,4% so với khối ASEAN. Thương mại của Trung Quốc với các nước RCEP đã tăng 6,9% lên 2,86 nghìn tỷ nhân dân tệ trong quý đầu tiên của năm nay. Con số này bằng 30,4% tổng thương mại nước ngoài của Trung Quốc.
Trung Quốc với tư cách là một quốc gia châu Á đang ưu tiên khu vực của mình. Trung Quốc được biết đến với việc chỉ theo đuổi các thỏa thuận thương mại song phương, nhưng nước này đã ký thỏa thuận thương mại khu vực đa phương đầu tiên với RCEP. Các mối quan hệ thân thiết của Trung Quốc đã cho thấy tầm quan trọng của nó đối với khu vực. Hơn nữa, 11 trong số 18 hiệp định thương mại tự do (FTA) là với các nước và khu vực châu Á, và đây cũng cho thấy mối quan hệ kinh tế quan trọng giữa Trung Quốc và khu vực.
Hiệp định RCEP là một thắng lợi của “chủ nghĩa đa phương” đối với khu vực châu Á nói chung và đối với Trung Quốc nói riêng. Đây được cho là sẽ có tác động tích cực đến nền kinh tế Trung Quốc. Trung Quốc là trung tâm của chuỗi cung ứng toàn cầu và hiệp định RCEP cũng là một thỏa thuận định hướng chuỗi cung ứng. Liên quan đến vấn đề này, vai trò của Trung Quốc là rất quan trọng. Hơn nữa, Trung Quốc, với tư cách là một trong những nước xây dựng các dự án cơ sở hạ tầng lớn nhất trên thế giới, sẽ tận hưởng tiềm năng thị trường theo nhiều nghĩa, đặc biệt là trong khu vực ASEAN. Theo “quy tắc xuất xứ”, chi phí xây dựng sẽ ít hơn trước. Điều này sẽ mang lại cho Trung Quốc lợi thế cạnh tranh so với các công ty của các quốc gia không phải là thành viên RCEP. Tuy nhiên, tình hình này có thể làm gia tăng sự cạnh tranh giữa các công ty ký hợp đồng của Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản.
Trung Quốc, với tư cách là nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, có thế mạnh về sản xuất, đổi mới và quan trọng hơn là tiêu dùng. Một mặt, Trung Quốc có thế mạnh về lĩnh vực công nghệ cao nên các sản phẩm công nghệ cao của nước này sẽ có thể tiếp cận thị trường khu vực với mức giá cạnh tranh.Ngoài ra, Trung Quốc sẽ quảng bá các thương hiệu và khả năng sản xuất của Trung Quốc trên toàn khu vực. Mặt khác, mức tiêu thụ cao của Trung Quốc là một lợi thế cho các nhà sản xuất của khu vực RCEP. Điều quan trọng cần lưu ý là một ví dụ rằng hai trang web mua sắm trực tuyến lớn của Trung Quốc đã đạt doanh thu khoảng 139 tỷ đô la trong dịp lễ và lễ hội mua sắm không chính thức được gọi là Lễ hội mua sắm toàn cầu Double 11 (năm 2018) hoặc Ngày lễ độc thân 11 tháng 11. Tiếp cận một thị trường như vậy có ý nghĩa quan trọng đối với các quốc gia RCEP. Hơn nữa, RCEP cũng cung cấp một nền tảng hợp tác thương mại điện tử. Thế mạnh của Trung Quốc về cơ sở hạ tầng kỹ thuật số thương mại điện tử là cơ hội để các nước trong khu vực bắt kịp các xu hướng chuyển đổi kỹ thuật số mới nhất. Điều này có thể giúp Trung Quốc dẫn đầu mạng lưới thương mại điện tử của các nước RCEP. Cuối cùng, các chính sách quốc tế hóa đồng nhân dân tệ có thể củng cố tăng trưởng của đồng nhân dân tệ trong khu vực.
Thách thức địa chính trị
Tổng giá trị của Hiệp định RCEP lớn hơn Hiệp định Mỹ-Mexico-Canada (USMCA) và Liên minh châu Âu. Vai trò của Trung Quốc trong RCEP là rất quan trọng. Nhiều nhà hoạch định chính sách, nhà kinh tế và các chuyên gia đã tập trung vào mức độ định hình và liên kết địa chính trị trong tương lai.Hiệp định RCEP bao gồm nền kinh tế lớn thứ hai thế giới (Trung Quốc), không bao gồm nền kinh tế hàng đầu (Mỹ). Do đó, tác động kinh tế của hiệp định vượt ra ngoài khu vực; hiệp định cũng có thể gây ra sự thay đổi địa chính trị.
Do những lo ngại về kinh tế, Ấn Độ đã không tham gia hiệp định RCEP. Hơn nữa, thái độ của Ấn Độ rất quan trọng đối với địa chính trị khu vực. Nếu Mỹ quay trở lại Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), điều đó có thể gây ra xung đột lợi ích ở một mức độ nào đó với RCEP. Mặc dù Trung Quốc đã nộp đơn chính thức gia nhập CPTPP vào năm 2021 nhưng vẫn chưa có kết quả.
Hiện tại, Mỹ đang cố gắng bảo vệ lợi ích quốc gia của mình và định hình Trung Quốc theo chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương mới của Tổng thống Joe Biden. Khuôn khổ Kinh tế Ấn Độ - Thái Bình Dương vì sự thịnh vượng (IPEF) không phải là một hiệp định thương mại tự do cũng như không cung cấp khả năng tiếp cận thị trường tự do mà không có thuế quan như RCEP.Do đó, nó không phải là một giải pháp thay thế cho RCEP. Trong bối cảnh “chiến tranh thương mại” giữa Mỹ và Trung Quốc hiện nay, Washington có thể gây áp lực lên một số nước thành viên để nối lại quan hệ với Bắc Kinh, đặc biệt là khi NATO và “châu Á” đang được đề cập cùng nhau. Bản thân hiệp định RCEP đã là một chiến thắng địa chính trị cho Trung Quốc cũng như cho khu vực châu Á, liên quan đến cán cân quyền lực.
Cuối cùng, ASEAN và các nước Đông Nam Á cho thấy nhiều hứa hẹn trong các lĩnh vực phát triển và kinh tế. Việc nhận ra tiềm năng này chỉ có thể thực hiện được với một thỏa thuận như hiệp định RCEP. Hiệp định RCEP sẽ thúc đẩy các quốc gia thực hiện các cải cách trong nước như cải thiện về sở hữu trí tuệ và cơ sở hạ tầng thương mại điện tử của họ. Ngoài ra, hiệp định mong muốn gắn kết các thành viên hơn về cả kinh tế và chính trị vì họ sẽ có quan hệ đối tác chặt chẽ hơn và tạo ra thị trường cho nhau. Mạng lưới miễn thuế mang lại nhiều kết nối hơn cho ASEAN cũng như khu vực châu Á. Tuy nhiên, thành công của RCEP chủ yếu phụ thuộc vào Trung Quốc. Do vai trò hàng đầu của Trung Quốc trong RCEP, nên vai trò lãnh đạo khu vực của Trung Quốc là rất quan trọng.
Nguồn: Daily Sarah
Từ khóa: RCEP, Trung Quốc, ASEAN
