Với nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú cùng các điểm du lịch nổi tiếng thế giới, châu Phi có tiềm năng chuyển đổi từ một khu vực nghèo nhất trên thế giới thành một cường quốc kinh tế lớn. Tuy nhiên, tiềm năng không thôi là không đủ để thúc đẩy sự chuyển đổi của lục địa này. Châu Phi cần những gì để chuyển đổi từ tiềm năng sang thịnh vượng?
Trong hai thập kỷ qua, quan hệ đối tác Trung Quốc - Châu Phi đã đạt được những thành tựu đáng kể trên con đường phát triển bền vững và cải thiện điều kiện sống của người dân Châu Phi. Trong nhiều lĩnh vực, bao gồm cả hợp tác kinh tế và chính trị, mối quan hệ đối tác này đã mang lại những kết quả cụ thể có lợi cho cả châu Phi và Trung Quốc. Là một đối tác phát triển, không quốc gia nào khác có cam kết sâu rộng Trung Quốc đối với châu Phi, quốc gia này đã tài trợ và phát triển (và đang vận hành) hơn hai chục cảng lớn và hàng nghìn dặm đường bộ và đường sắt tại lục địa đen này.
Theo Văn phòng Thông tin Quốc vụ viện của Trung Quốc, tính đến năm 2010, hơn 4 thập kỷ sau khi xây dựng tuyến đường sắt Tanzania-Zambia, Trung Quốc đã hỗ trợ xây dựng hơn 500 dự án cơ sở hạ tầng ở châu Phi. Trong hai thập kỷ qua, các doanh nghiệp Trung Quốc đã đầu tư rất lớn để xây dựng và nâng cấp hơn 10.000 km đường sắt, gần 100.000 km đường bộ, gần 1.000 cây cầu và khoảng 100 bến cảng, 66.000 km mạng lưới truyền tải và phân phối điện.
Trong những năm gần đây, nhờ Sáng kiến Vành đai và Con đường, số lượng các dự án cải thiện kết nối giữa Trung Quốc và châu Phi đã tăng lên. Mặt khác, đối với các nước châu Phi muốn công nghiệp hóa nhưng không đủ điện để phát triển và vẫn giàu tiềm năng năng lượng tái tạo, Thỏa thuận Xanh mới của Trung Quốc trong khuôn khổ Vành đai và Con đường mang đến cơ hội thiết lập tính bền vững, hợp tác đôi bên cùng có lợi với Trung Quốc để đạt được mục tiêu, vì thỏa thuận này hỗ trợ quá trình công nghiệp hóa của các nước châu Phi.
Rất nhiều vốn đầu tư của Trung Quốc được phân bổ vào lĩnh vực cơ sở hạ tầng, vì đây là một trong những khu vực mà châu Phi có nhiều tài sản chưa được khai phá với nhu cầu vốn đầu tư khổng lồ mà các thị trường vốn trong nước nhỏ không thể đáp ứng được. Hầu hết các dự án cơ sở hạ tầng của Trung Quốc ở châu Phi giải quyết nhu cầu lớn về đường bộ, đường sắt, cảng và năng lượng, nên những đóng góp của Trung Quốc cho sự phát triển của nhiều nước châu Phi đã trở thành một khía cạnh trọng tâm trong các chính sách phát triển tại đây.
Ngoài ra, đầu tư vào cơ sở hạ tầng của Trung Quốc cũng làm gia tăng năng lực sản xuất chung của các nền kinh tế châu Phi. Ví dụ, đầu tư cơ sở hạ tầng của Trung Quốc có thể giúp các nước châu Phi hội nhập tốt hơn với Khu vực mậu dịch tự do lục địa châu Phi (AfCFTA), bằng cách cải thiện kết nối trong thương mại tự do và chế biến nông sản. Khi đó các sản phẩm chế biến có thể được bày bán ở các thị trường AfCFTA hoặc các thị trường mới nổi khác, bao gồm cả trong Khu vực Đối tác Kinh tế Toàn diện và Trung Quốc.
Trên thực tế, các sản phẩm nông sản chế biến của châu Phi đang được xuất khẩu sang Trung Quốc. Hơn 350 sản phẩm nông nghiệp từ châu Phi đã được cấp phép tiếp cận thị trường Trung Quốc. Trong ba năm qua, nhập khẩu nông sản của Trung Quốc từ châu Phi đã tăng với tốc độ trung bình 14% một năm, đưa Trung Quốc trở thành nhà nhập khẩu nông sản lớn thứ hai của châu Phi.
Ngoài ra, Mùa quảng cáo trực tuyến sản phẩm châu Phi kéo dài ba tháng, ra mắt vào tháng 9 năm 2021, được hỗ trợ bởi Taobao, nền tảng mua sắm trực tuyến lớn nhất ở Trung Quốc, phù hợp với chương trình đổi mới kỹ thuật số do Chủ tịch Tập Cận Bình đề xuất, trong Hội nghị thượng đỉnh bất thường Trung Quốc – châu Phi về đoàn kết chống COVID-19 nhằm thúc đẩy thương mại điện tử giúp các nhà xuất khẩu Trung Quốc và châu Phi khai thác thị trường của nhau.
Đây là một trong những yếu tố đã giúp tăng thương mại Trung Quốc - châu Phi lên 20 lần trong hai thập kỷ qua. Năm 2021, thương mại Trung Quốc – châu Phi tăng 35% đạt 254 tỷ USD, chủ yếu do xuất khẩu của Trung Quốc sang châu Phi tăng. Và theo Báo cáo thường niên về Quan hệ Kinh tế và Thương mại Trung Quốc - châu Phi năm 2021, Trung Quốc vẫn là đối tác thương mại lớn nhất của Châu Phi. Đáng chú ý, thương mại Trung Quốc - châu Phi gia tăng bất chấp sự gián đoạn trong chuỗi cung ứng toàn cầu do đại dịch COVID-19.
Tuy nhiên, mục tiêu chính của Trung Quốc và châu Phi là tiếp tục trao đổi công nghệ trong các lĩnh vực bao gồm các ngành công nghiệp xanh và carbon thấp, năng lượng sạch và nền kinh tế kỹ thuật số, nhằm đạt được hợp tác thương mại Trung Quốc - châu Phi bền vững, cùng có lợi.
Về đầu tư, Trung Quốc có thể tạo ra các cơ hội hợp tác sản xuất mới, tiếp cận với nhiều nguồn tài nguyên thiên nhiên và lao động giá rẻ, thực hiện chuyển dịch các ngành công nghiệp cận biên, nâng cấp cơ cấu kinh tế và thúc đẩy phát triển chất lượng cao bằng cách tăng cường đầu tư vào châu Phi. Và từ quan điểm của châu Phi, đầu tư trực tiếp của Trung Quốc sẽ tạo động lực mới cho sự phát triển kinh tế của châu lục này.
Không có gì ngạc nhiên khi quan hệ Trung Quốc - châu Phi được củng cố, bất chấp những tác động gây tê liệt của đại dịch đối với nền kinh tế toàn cầu. Trong khi đó, đầu tư của Trung Quốc vào châu Phi tăng 2,96 tỷ USD vào năm 2020, tăng 9,5% so với cùng kỳ năm ngoái. Đến cuối năm 2020, đầu tư trực tiếp của Trung Quốc vào châu Phi đã vượt quá 47,4 tỷ USD, với hơn 90% đến từ khu vực tư nhân.
Về vấn đề tạo việc làm, theo Văn phòng Thông tin Quốc vụ viện Trung Quốc, các khoản đầu tư của các doanh nghiệp Trung Quốc vào châu Phi đã tạo ra nhiều việc làm và hơn 80% nhân viên của các doanh nghiệp Trung Quốc hoạt động ở châu Phi là người địa phương.
Do sự năng động này, giới tinh hoa châu Phi nói chung hoan nghênh thương mại và đầu tư của Trung Quốc, vì họ thấy chúng có lợi cho các nước châu Phi. Nhờ sự can dự kinh tế của Trung Quốc ở châu Phi, người dân châu Phi được cho là đã chứng kiến sự phát triển quan trọng nhất trên lục địa này kể từ khi Chiến tranh Lạnh kết thúc.
Tác giả là phó giáo sư, đồng thời là người sáng lập và giám đốc điều hành của Trung tâm Nghiên cứu Nigeria tại Viện Nghiên cứu Châu Phi, Đại học Sư phạm Chiết Giang.
Nguồn: China Daily
Từ khóa: AfCFTA, châu Phi, tăng trưởng, thương mại đầu tư, năng lực sản xuất
