Một ví dụ để đảm bảo sự kết nối thương mại nội khối mạnh mẽ hơn trong một thế giới nhiều thay đổi
Mỹ La-tinh có những cơ hội khác
Những vấn đề khiến Mỹ La-tinh phải đứng bên lề của hoạt động kinh tế trong giai đoạn đầu của quá trình toàn cầu hóa đang có những chuyển động đáng quan tâm. Tự động hóa khiến nhân công giá rẻ không còn là điểm thu hút quá nổi bật, bên cạnh đó, tình trạng dân số già tại Trung Quốc cũng như hàng loạt quốc gia châu Á khác cũng đang khiến mức lương nhân công gia tăng. Đại dịch Covid-19 cũng cho thấy sự rủi ro của việc thiết lập các chuỗi cung ứng liên châu lục trong bối cảnh chi phí logistics cùng tình trạng giao hàng trễ trở thành một hiện tượng không thể tránh khỏi. Ngoài ra, biến đổi khí hậu với hàng loạt bất thường tự nhiên về cường độ cũng như số lượng vụ việc cũng đã và đang gây rối loạn các hệ thống vận chuyển. Những cam kết quốc tế về khí hậu đang khiến cộng đồng doanh chủ suy nghĩ lại về mô thức kinh doanh khi các chuỗi cung ứng liên lục địa sẽ khiến hoạt động phát thải gia tăng, ảnh hưởng đến mục tiêu của họ về trung hòa các-bon trong hoạt động sản xuất. Mong muốn của khách hàng về cải thiện thời gian giao nhận cũng khiến vài tuần tắc nghẽn vận chuyển trên đại dương trở thành cơn đau đầu về phụ trội chi phí đối với doanh nghiệp. Covid-19 và sự rệu rã của chuỗi logistics trong suốt đại dịch đã đẩy nhanh tiến trình chuyển hướng đầu tư về chính quốc – hiện tượng đang dần xuất hiện trong suốt thập kỷ qua.
Cũng tương tự như hàng loạt vấn đề đã phân tích, căng thẳng địa chính trị đang đe dọa hệ thống sản xuất và thương mại hiện hữu. Cụ thể, chia rẽ Mỹ-Trung đã mở ra nhiều cơ hội cho các quốc gia đang phát triển giành thị phần sản xuất trong thời điểm hàng loạt doanh nghiệp đa quốc gia tìm kiếm nguồn cung thay thế “công xưởng” Trung Quốc. Xung đột Nga-Ukraine cũng như các biện pháp trừng phạt tài chính áp lên xứ bạch dương đã ngay lập tức gây ra sự gián đoán trao đổi thương mại, buộc nhiều công ty phải chuyển hướng nguồn cung.
Rộng hơn, toàn cầu hóa chỉ là sự lựa chọn và nhiều quốc gia đang chối bỏ mô thức này. Hàng loạt chính trị gia, đặc biệt là tại Hoa Kỳ đang từ bỏ thị trường tự do, hướng đến thiết lập cấu trúc kinh tế trên nền tảng kết hợp chính sách về thuế quan, kiểm soát xuất khẩu và trợ cấp cho những ngành kinh tế trọng yếu. Khi đối mặt với tình trạng thiếu hụt năng lực sản xuất nội địa, nhiều nền kinh tế và doanh nghiệp lại chuyển hướng tìm kiếm sự trợ giúp từ các đồng minh thay vì mở rộng sản xuất tại đa dạng các quốc gia như trước.
Khi doanh nghiệp tìm kiếm những cơ hội thương mại mới, Mỹ La-tinh có lợi thế để chuyển đổi thành một thỏi nam châm đối với hoạt động đầu tư, thương mại quốc tế. Có vị trí địa lý gần Hoa Kỳ, khu vực này là một lựa chọ hoàn hảo đối với những nhà cung ứng đang mệt mỏi với hệ thống sản xuất liên lục địa. Phương châm của các doanh nghiệp lúc này là không quá gần cũng không quá xa.
Một điểm nữa cũng đáng lưu ý là Mỹ không tham gia nhiều các hiệp định thương mại tự do, phần lớn những thỏa thuận mà xứ cờ hoa đã ký kết là với những nền kinh tế ở Tây bán cầu. 13 quốc gia châu Mỹ, thông qua hiệp định thương mại với Hoa Kỳ đang hưởng lợi thế về thuế quan, hệ thống quy định hoàn chỉnh, tương thích về sở hữu trí tuệ cùng cơ chế giải quyết tranh chấp hữu hiệu – những nhân tố thu hút đối với các doanh nghiệp quốc tế.
Nếu những lợi thế đã nêu vẫn chưa đủ thuyết phục, hãy nhìn vào tình hình nhân khẩu học tại Mỹ La-tinh hiện nay. Tại Trung Quốc, số lượng người gia nhập thị trường lao động đang thấp hơn lượng người nghỉ hưu, tình hình suy giảm cũng đang có dấu hiệu trầm trọng hơn; chính phủ quốc gia hơn 1 tỷ dân ước tính lực lượng lao động nước này sẽ giảm 100 triệu người vào năm 2035. Mặc dù Argentina, Brazil hay Chile cũng đang phải gia tăng chi tiêu phúc lợi do sự thay đổi nhân khẩu học khi lực lượng lao động của các quốc gia này đang trên đà giảm, tình hình của họ có vẻ không bi đát như những gì đang xảy ra tại Á châu. Ở thái cực khác, những nền kinh tế như Mexico, Peru, Colombia, Bolivia và các nước vùng Trung Mỹ lại đang chứng kiến thị trường lao động tăng trưởng đều hàng năm.
Bên cạnh đó, Mỹ La-tinh cũng đang có xuất phát điểm rất tốt trong quá trình chuyển đổi xanh. Hơn 50% lượng điện sản xuất tại khu vực này đến từ những nguồn năng lượng sạch, với nhiều quốc gia có nguồn lợi về ánh nắng mặt trời, gió và địa nhiệt rất đáng kể. Tương lai sắp tới của hoạt động sản xuất sẽ nằm ở những sản phẩm công nghệ cao, do vậy, những quốc gia Mỹ La-tinh với nguồn tài nguyên dồi dào về lithium, đồng, graphite, cobalt, nickel, mangan và hàng loạt nguyên liệu quan trọng các sẽ là địa điểm thu hút đối với dòng vốn quốc tế. Ngoài ra, với tiềm năng hiện hữu, Mỹ Latinh sẽ là ngôi sao trong mắt những tập đoàn đa quốc gia với cam kết rõ ràng về chống biển đổi khí hậu và giảm phát thải các-bon.
Tuy nhiên, khu vực đã nêu còn nhiều việc cần làm trước khi có thể chuyển hóa tiềm năng thành thực tiễn lợi ích. Ở giai đoạn đầu, các chính phủ cần thay đổi nhận thức. Điều đó đồng nghĩa với việc từ bỏ chủ nghĩa dân tộc về tài nguyên, đồng thời hướng đến chuyển dổi xanh. Ngoài ra, các quốc gia cũng cần cải tổ các ngành công nghiệp truyền thống, cải thiện mối liên kết công nghiệp nhằm thúc đẩy chuyển đổi, áp dụng công nghệ và tăng cường đổi mới. Tựu chung lại, các nước Tây bán cầu cần từ bỏ chủ nghĩa bảo hộ, và mở cửa với thế giới, đồng thời tăng cường kết nối thương mại và kinh doanh trong vùng.
Các quốc gia Mỹ La-tinh cũng nên bắt đầu thiết lập và duy trì chiến lược năng lượng sạch. Tại thời điểm này, hai nền kinh tế lớn nhất khu vực đang có những động thái đi ngược lại sách lược xanh hóa môi trường. Khác biệt với phần còn lại của thế giới bao gồm nhóm OPEC, Mexico đang tăng cường sản xuất điện từ nguyên liệu hóa thạch khiến hoạt động sản xuất và tiêu dùng trở nên kém sạch sẽ và bền vững hơn. Về phần Brazil, chính sách phá rừng đang biến nước này thành một quốc gia thất bại về mặt thúc đẩy bảo vệ môi trường, khiến nhiều nhà đầu tư ngừng cung ứng tài chính, xây dựng cơ sở thương mại cũng như cản trở nguồn đầu tư từ nước ngoài. Để thu hút doanh nghiệp, tất những điều vừa nêu cần phải thay đổi.
Về cơ sở vật chất tại các văn phòng hoặc kho hàng hóa, các quốc gia trong khu vực cần tăng cường tự động hóa. Trong bối cảnh cơ khí hóa là xu hướng chính trên toàn cầu, các cơ sở chế tạo tại Mỹ La-tinh cũng cần thay đổi. Đây là điểm khiến nhiều nước Tây bán cầu tụt lại phía sau: tại Mexico, Argentina, và Brazil, chỉ có khoảng 10,000 robot đang hoạt động, hầu hết trong ngành công nghiệp ô tô và chế tạo máy trong khi đó con số này lớn gấp hàng chục lần tại nhiều nền kinh tế Á, Âu. Tại Hàn Quốc và Singapore, robot hiện tại chiếm đến 5% tổng lượng lao động tại mỗi nước.
Hoạt động giáo dục cũng cần thay đổi nhằm đáp ứng những đòi hỏi về nhân lực trong thế kỷ 21. Mặc dù có nhiều bước lùi trong suốt thời gian đại dịch bùng phát, trong hơn 30 năm qua, Mỹ La-tinh đã thành công trong việc phổ cập giáo dục và giúp nâng cao thời gian học tâp của học sinh. Tuy nhiên, vẫn còn hàng loạt thách thức liên quan đến chất lượng giáo dục tại khu vực. Các bài kiểm tra toàn càu như Chương trình đánh giá học sinh quốc tế (PISA) do OECD tổ chức cho thấy học sinh tại Mỹ La -tinh thua kém các bạn học của họ tại châu Á, Đông Âu, và Trung đông về khả năng toán, khoa học, đọc hiểu.
Khảo sát từ Ngân hàng thế giới cũng cho thấy khoảng cách giữa mong muốn của chủ sử dụng lao động và năng lực người lao động tại Mỹ La tinh; khu vực này hiện đang xếp thứ hạng thấp trên thế giới về kỹ năng nhân công do thiếu hụt một lượng lớn kỹ sư, kỹ thuật viên, cũng như nhân sự trong hoạt động bán hàng và thương mại. Nhiều doanh nghiệp đa quốc gia đang vật lộn để tìm kiếm nhân sự trong vùng nhằm phục vụ yêu cầu chuyển dịch dây chuyền sản xuất. Các công ty địa phương cũng đang hối hả tuyển dụng nhân công với kỹ năng cao nhằm sản xuất những cấu phần phức tạp hơn phục vụ cho dây chuyền liên kết ở cấp độ quốc tế. Thiếu nhân sự giỏi sẽ hạn chế khả năng doanh nghiệp nước ngoài chuyển dây chuyền sản xuất đến Mỹ La-tinh.
Tăng cường kết nối khu vực
Nhìn chung, các chính phủ cần khuyến khích thương mại. Nhiều nghiên cứu của Ngân hàng thế giới và Quỹ tiền tệ quốc tế đã đưa ra cùng nhận xét cho rằng thúc đẩy giao thương quốc tế có thể giúp tăng trưởng kinh tế. Đối với những nền kinh tế có chính sách bảo hộ gay gắt như Brazil và Argentina, nếu họ chịu mở cửa kinh tế, GDP có thể tăng ít nhất 1 điểm %/năm.
Chỉ khoảng 24,000 trong tổng số doanh nghiệp hợp pháp tại Brazil có khả năng xuất khẩu hàng hóa, dịch vụ ra nước ngoài. Tình hình tại các quốc gia khác tại Nam Mỹ cũng không mấy khả quan. Về phần Mexico, chỉ số có vẻ tốt hơn với gần 1% tổng số doanh nghiệp nước này có khả năng kết nối quốc tế.
Các công ty tham gia hoạt động xuất khẩu có xu hướng trả lương cao hơn cho người lao động, thời gian hoạt động dài hơn và năng suất hơn – chất lượng kinh tế và thương mại vẫn còn nhiều tiềm năng tại khu vực Mỹ La -tinh. Các nước Tây bán cầu có nhiều lĩnh vực đặc thù có thể khai thác tốt bao gồm chế biến khoáng sản, nguyên liệu, sản xuất thực phẩm hữu cơ và chế biến, cung cấp thép, các loại hợp kim. Nhiều nước Mỹ La-tinh còn có thế mạnh về công nghiệp hóa chất, dược phẩm, phần mềm, qua đó tạo đà vũng chắc cho sự phát triển.
Khi các nền kinh tế Mỹ La-tinh nhìn về tương lai, họ không nên chỉ chuyên tâm hướng đến hoạt động xuất khẩu. Hiện tại nhiều nước trong vùng đang chịu thiệt hại từ hệ thống kết nối sản xuất, cung ứng dịch vụ và logistics yếu kém. Tuy nhiên, thông qua giao thương lẫn nhau, cộng đồng doanh chủ Mỹ La-tinh có thể đảm bảo sự tăng trưởng ổn định về sản xuất và việc làm thay vì dựa giẫm vào nguồn cung từ những châu luc khác. Kết nối vùng cũng giúp tăng cường thích ứng, áp dụng công nghệ, chuyên biệt hóa lực lượng lao động, thúc đẩy sáng tạo, cải biến hoạt động công nghiệp và đa dạng hóa kinh tế. Khu vực hóa đã giúp nhiều nền kinh tế châu Á và Đông Âu tiến đến những nấc thang cao hơn trong hệ thống kinh tế - xã hội quốc tế; mô thức này cũng có thể giúp khu vực Mỹ La-tinh đạt được những thành tựu tương tự như vậy.
Tại diễn đàn kinh tế cấp cao tại Panama, hầu hết diễn giả đều nhận đình dòng chảy cung ứng và sản xuất toàn cầu đã mở ra cho các nền kinh tế Tây bán cầu cơ hội cải cách, hồi phục và phát triển. Tuy nhiên, họ cũng nhận định rằng khu vực Mỹ La-tinh vẫn còn chưa nỗ lực đủ dể nắm bắt cơ hội. Nếu không kịp thời đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng, nâng cao kỹ năng lao động, tăng cường tự động hóa, chuyển đổi năng lượng sạch và thúc đẩy kết nối vùng, Mỹ La-tinh có thể một lần nữa bỏ lỡ cơ hội do biến đổi toàn cầu mang lại.
Nguồn: Americas Quarterly
Từ khóa: giáo dục, hạ tầng, Mỹ La-tinh, kết nối
