Nguồn lợi thủy sản trên toàn cầu đang đối mặt với cuộc khủng hoảng, vì gần như tất cả các loài thủy sản bị khai thác hết, khai thác quá mức hoặc cạn kiệt đáng kể. Trung Quốc là nước khai thác nhiều nhất vì là nước dẫn đầu thế giới cả về kim ngạch xuất khẩu và nhập khẩu thủy sản. Đồng thời, Trung Quốc chịu trách nhiệm cho 15% tổng lượng cá đánh bắt toàn cầu và 1/3 sản lượng cá tiêu thụ trên toàn thế giới.
Đội tàu đánh cá khổng lồ của Trung Quốc thường bị cáo buộc đánh bắt quá mức, vượt xa lãnh hải của nước này. Nghiên cứu cho thấy rằng các đội tàu đánh cá của Trung Quốc đã xâm phạm vào vùng biển của hơn 90 quốc gia và làm cạn kiệt nguồn cá.
Với căng thẳng địa chính trị ngày càng gia tăng giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc, vấn đề đáng quan tâm còn tập trung vào hoạt động đánh bắt bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) của các tàu cá Trung Quốc ở Châu Á Thái Bình Dương.
Vào tháng 5 năm 2022, bộ tứ Quad đã công bố sáng kiến hàng hải mới nhằm hạn chế hoạt động đánh bắt cá trái phép của Trung Quốc ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
Vào tháng 01 năm 2022, Bộ Nông nghiệp Trung Quốc đã công bố Kế hoạch 5 năm (FYP) lần thứ 14 về Phát triển Nghề cá (2021–2025). Thông điệp chính của kế hoạch là Trung Quốc sẽ tiếp tục thúc đẩy tái cơ cấu ngành thủy sản.
Kể từ năm 1978, sự phát triển của ngành thủy sản Trung Quốc chịu ảnh hưởng nặng nề của chính sách của chính quyền trung ương và có thể chia thành 4 giai đoạn. Trong giai đoạn đầu từ năm 1979 đến giữa những năm 1990, ngành thủy sản tập trung tăng sản lượng để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng đối với các sản phẩm thủy sản.
Trong giai đoạn thứ hai, từ năm 1995 đến năm 2010, đánh bắt thủy sản quá mức, việc khai thác đất và ô nhiễm công nghiệp đã làm cạn kiệt nghiêm trọng nguồn lợi tại các ngư trường truyền thống của Trung Quốc. Chính quyền trung ương có chính sách hạn chế việc đánh bắt thủy sản quá mức và tập trung vào tăng trưởng nuôi trồng thủy sản.
Từ giữa những năm 1990, Trung Quốc đã đưa ra nhiều loại thủ tục và giấy phép đánh bắt để giảm quy mô đội tàu đánh cá. Nhưng vào năm 2006, việc trợ cấp nhiên liệu đánh cá đã khiến ngành đóng tàu đánh cá bùng nổ. Do nguồn khai thác ven biển của Trung Quốc bị cạn kiệt cùng với số lượng tàu cá được đóng mới ngày càng tăng đã khuyến khích các hoạt động đánh bắt xa bờ ngày càng tăng.
Trong giai đoạn thứ ba từ năm 2011 đến năm 2015, chính phủ trung ương chuyển đổi chính sách tập trung vào đánh bắt nhiều hơn và mở rộng hơn nữa sản xuất nuôi trồng thủy sản. Sự hỗ trợ gia tăng từ các chính quyền trung ương và địa phương đối với việc mở rộng khai thác xa bờ, làm quan hệ ngoại giao với các nước láng giềng của Trung Quốc gia tăng căng thẳng.
Từ năm 2016 trở đi, Trung Quốc tìm cách giảm đánh bắt thủy sản vùng hải đảo và vùng biển đồng thời mở rộng nuôi trồng thủy sản. Kế hoạch 5 năm (FYP) về Phát triển Nghề cá lần thứ 13 của Trung Quốc với mục tiêu là giảm đội tàu đánh cá và tổng sản lượng đánh bắt vào năm 2020, đồng thời mong muốn giảm tai tiếng và căng thẳng với láng giềng. Trong giai đoạn này, Trung Quốc bắt đầu thử nghiệm các hệ thống xác định tổng sản lượng đánh bắt cho phép và sự phân bổ các đội tàu phù hợp.
FYP lần thứ 14 phần lớn là sự tiếp nối của các nỗ lực tái cơ cấu ngành thủy sản kể từ năm 2017. Quy định về giới hạn đối với sản lượng đánh bắt hải sản ở các vùng biển ven bờ Trung Quốc còn ở mức 10 triệu tấn và giảm hơn nữa số lượng tàu cá cỡ lớn và vừa. Trung Quốc cũng đặt mục tiêu ổn định tổng sản lượng từ đánh bắt xa bờ ở mức 2,3 triệu tấn đồng thời kiểm soát chặt chẽ quy mô đội tàu đánh bắt xa bờ.
Năm 2022, Trung Quốc chấm dứt việc trợ cấp nhiên liệu đánh bắt và thành lập trợ cấp quản lý nghề cá. Nhưng nhu cầu đối với các sản phẩm thủy sản tăng cao và vai trò quan trọng của ngành đánh bắt trong chiến lược an ninh lương thực của Trung Quốc dẫn đến tổng sản lượng thủy sản hàng năm có thể tăng thêm từ 65,47 triệu tấn vào năm 2020 lên 69 triệu tấn vào năm 2025. Sản lượng gia tăng được kỳ vọng nhờ vào các trang trại nuôi thủy sản ven biển.
Vì sản lượng khai thác ở vùng biển nội địa bị hạn chế, nhu cầu ngày càng tăng đối với các sản phẩm thủy sản chất lượng cao phải được đáp ứng thông qua nhập khẩu. Trung Quốc gần đây đã nới lỏng kiểm soát đối với nhập khẩu thủy sản và lưu lượng thủy sản nhập khẩu đang tăng.
Gần đây, những nỗ lực trong việc kiểm soát nghề cá vùng biển của Trung Quốc dường như đang phát huy tác dụng. Tuy nhiên, quy mô đội tàu đánh cá của Trung Quốc và Chủ nghĩa bảo hộ địa phương đối với tổng sản lượng đánh bắt vẫn là vấn đề nan giải; cũng như các chính quyền địa phương thường không tuân thủ các chính sách của chính quyền trung ương; họ chủ yếu quan tâm nhiều hơn đến việc làm và tăng trưởng kinh tế.
Những thay đổi về cơ cấu ngành thủy sản của Trung Quốc có thể làm giảm hoạt động đánh bắt IUU, giảm xung đột đánh bắt ở các vùng biển tranh chấp, và giúp khôi phục nguồn cá đã cạn kiệt. Quyết định của Trung Quốc trong việc thay thế trợ cấp nhiên liệu đánh cá bằng trợ cấp quản lý nghề cá cũng đóng vai trò then chốt đối với sự thành công của các cuộc đàm phán WTO về trợ cấp nghề cá. Tuy nhiên, sự mở rộng nhanh chóng của lĩnh vực nuôi trồng thủy sản của Trung Quốc sẽ phụ thuộc vào sản lượng bột cá và cá tạp để làm thức ăn chăn nuôi. Điều này có thể tiếp tục làm suy yếu bản chất của hoạt động đánh bắt cả trong nước và quốc tế.
Nguồn: East Asia Forum
Từ khóa: Trung Quốc, tai cơ cấu ngành thủy sản, khai thác quá mức
