Việc chính quyền Biden khởi động các cuộc đàm phán trong Khuôn khổ Kinh tế Ấn Độ - Thái Bình Dương (IPEF) báo hiệu sự tham gia kinh tế mới của Hoa Kỳ trong khu vực. Khuôn khổ mới sẽ bổ sung cho trọng tâm an ninh của Hoa Kỳ và tìm cách thiết lập lại vai trò lãnh đạo của Hoa Kỳ trong việc định hình các quy tắc thương mại.
Được công bố trong chuyến công du của Tổng thống Joe Biden đến Đông Á vào tháng 5 năm 2022, các cuộc đàm phán IPEF đã nhận được sự ủng hộ ngay lập tức từ Hàn Quốc và Nhật Bản, những quốc gia có cùng tầm nhìn về việc mở rộng các quy tắc tự do xung quanh các cam kết về kinh tế, kỹ thuật số và thương mại.
Thách thức hiện nay của các nước đang phát triển trong khu vực là tham gia vào một khuôn khổ mà đòi hỏi nhiều trong khi đổi lại được nhận rất ít. May mắn thay cho Hoa Kỳ, các cuộc họp Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á Thái Bình Dương (APEC) năm 2022 bao gồm một số lĩnh vực ưu tiên phù hợp với tham vọng của chính quyền Biden, bao gồm đổi mới và nền kinh tế kỹ thuật số, tăng trưởng đồng đều và bền vững cũng như các mục tiêu chung về năng lượng sạch và tái tạo. Các cuộc họp sẽ tạo cơ hội quan trọng để Hoa Kỳ thu hút sự tham gia của các thành viên APEC về những vấn đề này và xây dựng sự hỗ trợ cho IPEF.
Trong 5 năm kể từ khi Hoa Kỳ rút khỏi Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương, vai trò lãnh đạo của Hoa Kỳ trong các vấn đề kinh tế và thương mại đã giảm sút và bản chất của thương mại trong khu vực đã có những thay đổi mạnh mẽ. Quá trình số hóa nhanh chóng trong suốt đại dịch COVID-19, tư duy chiến lược mới về vai trò của khả năng phục hồi của chuỗi cung ứng đối với an ninh quốc gia và các vấn đề về xung quanh nhu cầu giải quyết thách thức môi trường đã làm nổi bật nhu cầu về các quy tắc mới để quản lý một hệ thống thương mại đang phát triển.
Trong khi đó, việc Mỹ rút lui khỏi vị trí lãnh đạo kinh tế trong khu vực đang được thay thế bởi những nỗ lực ngày càng tăng của Trung Quốc nhằm trở thành cường quốc thống trị trong việc định hình các quy tắc thương mại và tham gia kinh tế. Sáng kiến Vành đai và Con đường, Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ tầng Châu Á, sự tham gia của Trung Quốc trong hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực và nỗ lực mở rộng các nước BRICS - Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc và Nam Phi - đều hướng tới mục tiêu tăng cường ảnh hưởng toàn cầu của Bắc Kinh.
Tuy nhiên, Hội nghị thượng đỉnh đặc biệt ASEAN – Hoa Kỳ, sự ra mắt của IPEF và công bố các đại sứ quán mới của Hoa Kỳ tại Kiribati và Tonga đã báo hiệu ý định của Hoa Kỳ trong việc tái liên kết với khu vực.
Các cuộc họp APEC 2022 cung cấp một diễn đàn để Hoa Kỳ có được sự ủng hộ đối với chiến lược thương mại Ấn Độ - Thái Bình Dương, vì 12 trong số 14 thành viên sáng lập IPEF cũng tham gia vào APEC. Sau cuộc họp đầy đủ đầu tiên của các thành viên IPEF vào tháng 7, Hội nghị các quan chức cấp cao lần thứ ba của APEC vào cuối tháng 8 năm 2022 sẽ tạo cơ hội cho Hoa Kỳ xây dựng sự hỗ trợ hơn nữa cho các mục tiêu của mình.
Chính quyền Biden cũng đã đưa ra một số sáng kiến liên quan đến thương mại với các thành viên APEC nhằm tăng cường hỗ trợ các mục tiêu được thiết lập trên quy tắc và thương mại của Hoa Kỳ trong khu vực. Diễn đàn Quy tắc Quyền riêng tư Xuyên Biên giới Toàn cầu, được thành lập vào tháng 4 năm 2022 bởi sáu nền kinh tế APEC, sẽ hoạt động hướng tới một số mục tiêu trong Lộ trình Kinh tế Kỹ thuật số và Internet APEC. Sáng kiến mới giữa Hoa Kỳ và Đài Loan về Thương mại Thế kỷ 21 cung cấp một con đường để mở rộng cam kết thương mại với một nền kinh tế APEC khác.
Những nỗ lực này đã tạo động lực cho chiến lược thương mại Ấn Độ - Thái Bình Dương mới ra đời của Hoa Kỳ. Tuyên bố chung với Hàn Quốc và Nhật Bản nhấn mạnh sự cần thiết phải củng cố hệ thống quốc tế dựa trên luật lệ và những tín hiệu ban đầu từ Tổng thống Hàn Quốc Yoon Suk-yeol cho thấy các chính sách của chính quyền mới sẽ gắn kết Seoul và Washington chặt chẽ hơn. Hoa Kỳ bây giờ phải chuyển sự hỗ trợ này thành các cuộc đàm phán thành công với kết quả có ý nghĩa.
Trong chuyến công du châu Á của Tổng thống Biden, Hoa Kỳ và Nhật Bản đã công bố một tài liệu thực tế về Quan hệ đối tác năng lực cạnh tranh và khả năng phục hồi của họ, được khởi động vào tháng 4 năm 2021 và cam kết hỗ trợ 4,5 tỷ USD Mỹ để tăng cường đổi mới và triển khai các mạng an toàn thế hệ tiếp theo. Nêu bật một số dự án của sáng kiến, bao gồm hợp tác với Úc, Liên bang Micronesia, Kiribati và Nauru để đặt một tuyến cáp dưới biển mới nhằm cải thiện kết nối internet giữa một số quốc đảo.
Ngay sau chuyến thăm của Tổng thống Biden, Trung Quốc tiếp tục chiến dịch can dự bằng cách cử Bộ trưởng Ngoại giao Vương Nghị tới tám quốc đảo ở Ấn Độ - Thái Bình Dương. Trước chuyến đi, Bắc Kinh đã trình bày với các nước bản dự thảo thông cáo hợp tác kinh tế và an ninh - bao gồm việc thành lập Khu vực mậu dịch tự do Trung Quốc - Thái Bình Dương, ông Vương Nghị hy vọng sẽ nhận được sự ủng hộ trong chuyến đi. Tuy nhiên, Trung Quốc và các quốc đảo tham gia đã không đạt được đồng thuận về các đề xuất.
Cuộc cạnh tranh giành vị trí lãnh đạo ở Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương này đang có chiều hướng gia tăng khi Mỹ tiếp tục tái tương tác trong khu vực. Với việc Hoa Kỳ đăng cai tổ chức APEC vào năm 2023 và nhằm kết thúc các cuộc đàm phán IPEF trong vòng 18–24 tháng, cả hai cuộc họp APEC 2022 và 2023 sẽ cung cấp cho Hoa Kỳ một diễn đàn quan trọng để gắn kết với các quốc gia trong khu vực và thúc đẩy các mục tiêu kinh tế và thương mại của mình trong khu vực và tranh giành ảnh hưởng với Trung Quốc.
Việc đo lường sự thành công của Hoa Kỳ trong các cuộc họp APEC 2022 sẽ rất khó, nhưng có một số chỉ số cần theo dõi. Một phong vũ biểu chính sẽ là ngôn ngữ được thông qua trong Tuyên bố của các nhà lãnh đạo APEC. Việc tăng cường liên kết các mục tiêu của APEC với các mục tiêu của IPEF sẽ cho thấy sự ủng hộ đối với định hướng của chiến lược thương mại mới nổi của Hoa Kỳ. Một dấu hiệu thành công lớn hơn sẽ là sự ủng hộ của công chúng đối với IPEF giữa các nền kinh tế APEC và việc bổ sung thêm nhiều thành viên APEC vào khuôn khổ mới.
Nguồn: East Asia Forum
Từ khóa: APEC, Hoa Kỳ, Trung Quốc, cạnh tranh, ảnh hưởng, IPEF
