Washington đang áp dụng cách tiếp cận “zero-sum” (chiến lược có tổng bằng không) đối với các cơ chế hiện có và cố gắng loại bỏ nó
Trong thập kỷ qua, thể chế và trật tự quốc tế đã thay đổi với tốc độ ngoài mong đợi. Năm nay, một số rủi ro địa chính trị tồn tại từ lâu đã trở nên trầm trọng hơn, và trò chơi chiến lược giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ, căng thẳng giữa Nga và Ukraine và tình hình ở Trung Đông đáng được chú ý. Trong khi đó, đại dịch Covid-19 kéo dài có thể dẫn đến xung đột nội bộ gia tăng ở một số quốc gia, và chủ nghĩa dân tộc và chủ nghĩa bảo hộ gia tăng ở một số khu vực có thể cản trở quá trình toàn cầu hóa. Trong hoàn cảnh đó, Trung Quốc đang điều chỉnh cho phù hợp chiến lược đối với thể chế quốc tế.
Chiến lược của Trung Quốc đối với thể chế quốc tế chủ yếu thể hiện trên 3 khía cạnh: Thứ nhất, đề cao thể chế quốc tế.Trong một cuộc nghiên cứu nhóm của Cục Chính trị Đảng Cộng sản Trung Quốc vào năm 2015, ông Tập Cận Bình, Tổng bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, đã nhấn mạnh sự cần thiết phải bảo vệ trật tự quốc tế và thể chế quốc tế với các mục đích và nguyên tắc của Liêp Hiệp Quốc. Điều lệ làm cốt lõi, duy trì và củng cố chiến thắng chống chủ nghĩa phát xít,chủ động bảo vệ hệ thống kinh tế thế giới mở và lập trường rõ ràng chống lại chủ nghĩa bảo hộ thương mại và đầu tư.
Thứ hai, thúc đẩy cải cách thể chế quản trị quốc tế. Điều quan trọng là phải cải cách những bất công và bất hợp lý trong thể chế quản trị toàn cầu, đảm bảo các tổ chức kinh tế và tài chính quốc tế, bao gồm Quỹ Tiền tệ Quốc tế và Ngân hàng Thế giới, phù hợp với những thay đổi của mô hình quốc tế. Mục tiêu là tăng cường vị thế và tiếng nói của các thị trường mới nổi và các nước đang phát triển, đồng thời cho phép tất cả các quốc gia có quyền, cơ hội và quy tắc bình đẳng trong hợp tác kinh tế quốc tế và thúc đẩy dân chủ hóa và pháp quyền trong quản trị toàn cầu.
Thứ ba, phát triển hơn nữa thể chế quốc tế. Điều quan trọng là phải phát triển các thể chế và quy tắc mới cho nền kinh tế toàn cầu, tài chính và các lĩnh vực mới nổi và cho các cơ chế hợp tác khu vực ở các khu vực lân cận. Tiến tới việc xây dựng và hoàn thiện các cơ chế hợp tác khu vực.
Bối cảnh toàn cầu đang có nhiều thay đổi, gây nhiều khó khăn cho việc cải cách thể chế quốc tế. Thứ nhất, tất cả các bên khó đồng ý về sự cần thiết phải cải tổ thể chế hiện có. Cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008 của Mỹ tạo cơ hội để điều chỉnh thể chế quốc tế hiện nay, vì Mỹ cần các nền kinh tế mới nổi, đặc biệt là Trung Quốc, giúp giải quyết cuộc khủng hoảng tài chính.Kết quả là vị thế của G20 đã được nâng lên, và Mỹ thậm chí đã đồng ý đề xuất rằng G20 sẽ thay thế G7 trở thành nền tảng quan trọng nhất để thảo luận về kinh tế thế giới. Trong bối cảnh đó, vị thế và tỷ trọng của Trung Quốc trong Ngân hàng Thế giới và IMF đã được nâng cao. Tuy nhiên, khi cuộc cạnh tranh chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc ngày càng gia tăng, Washington ngày càng xem việc cải cách thể chế quốc tế từ chiến lược có tổng bằng không, cố gắng đàn áp và ngăn cản Trung Quốc nâng cao vị thế của mình trong thể chế quốc tế hiện tại.
Thứ hai, Mỹ đang thúc đẩy thể chế quốc tế đi theo hướng “De-Sinicization” (một thuật ngữ chỉ sự bài trừ nền kinh tế Trung Quốc). Kể từ khi Cựu Tổng thống Donald Trump nhậm chức tổng thống Mỹ, Washington đã cố gắng loại trừ Trung Quốc thông qua việc tái thiết thể chế quốc tế. Ví dụ, Mỹ đã nâng cao vị thế của G7 một lần nữa, loại bỏ và hạ thấp tầm quan trọng của G20. Mỹ đã củng cố các liên minh của mình, mở rộng mạng lưới đối tác và triển khai các thỏa thuận đa phương mới loại trừ Trung Quốc, bao gồm Bộ tứ QUAD và Khuôn khổ Kinh tế Ấn Độ - Thái Bình Dương vì sự thịnh vượng.
Thứ ba, hệ thống kinh tế chính trị ngày càng trở nên phân cực. Các quốc gia khác nhau có quan điểm và thái độ khác nhau đối với căng thẳng giữa Nga - Ukraine. Trong những năm gần đây, sự chậm lại và đảo ngược của toàn cầu hóa, sự gia tăng hội nhập khu vực và sự gia tăng của các chủ nghĩa “tiểu đa phương” cho thấy các bên khác nhau đang tiến hành phát triển thể chế quốc tế theo những hướng khác nhau, điều này đã khiến cho việc cải cách trở nên khó khăn hơn.
Cải cách thể chế quốc tế là việc vô cùng khó khăn, vì thế phải dành ưu tiên lớn hơn cho việc duy trì và phát triển thể chế hiện tại. Do đó, Trung Quốc nên ưu tiên duy trì thể chế quốc tế lấy Liên hợp quốc làm trung tâm trước khi cố gắng xây dựng các cơ chế chính trị, kinh tế và an ninh quốc tế mới và tìm cách cải tổ thể chế quốc tế hiện hành.
Đầu tiên, điều quan trọng là Trung Quốc phải tăng cường sức mạnh cho các thể chế hiện có. Thể chế quốc tế luôn trong quá trình điều chỉnh liên tục, có cả tiến hóa và thoái hóa. Giờ đây, Mỹ đang thúc đẩy sự suy giảm các thể chế, quay trở lại thể chế cũ do Mỹ lãnh đạo, lấy phương Tây làm trung tâm, trong khi Trung Quốc muốn thúc đẩy thể chế quốc tế theo hướng bình đẳng và công bằng hơn .
Thứ hai, lợi ích của các nước đang phát triển và các nền kinh tế mới nổi cần được phản ánh rõ hơn trong thể chế quốc tế. Các cơ chế và thể chế quốc tế hiện có chủ yếu phản ánh lợi ích của Mỹ và phương Tây. Lợi ích của các nước đang phát triển và các nền kinh tế mới nổi chưa được thể hiện đầy đủ. Chỉ bằng cách xây dựng các cơ chế chính trị, kinh tế và an ninh quốc tế mới, chúng ta mới có thể đáp ứng tốt hơn lợi ích của hầu hết các quốc gia trên thế giới.
Cuối cùng, cần tăng số lượng các nền tảng mà Trung Quốc có thể đóng vai trò trong các vấn đề quốc tế. Cuộc cạnh tranh chiến lược của Mỹ với Trung Quốc thực chất là nỗ lực ngăn chặn và trấn áp chiến lược. Trong bối cảnh đó, ngày càng có nhiều biện pháp hạn chế vai trò của Trung Quốc. Trong hoàn cảnh này, Trung Quốc nên cân nhắc nhiều hơn đến việc xây dựng các thể chế và cơ chế mới cũng như mở ra các mô hình mới để cho phép sự phát triển hiệu quả hơn của thể chế quốc tế.
Nguồn: China Daily
Từ khóa: chiến lược, thể chế quốc tế
