Với chính phủ mới, cơ hội nâng cấp quan hệ giữa Hà Nội và Canberra lên tầm Đối tác chiến lược toàn diện là rất khả quan.
Dưới thời Thủ tướng Scott Morrison, Australia từng kỳ vọng thúc đẩy quan hệ ngoại giao với Việt Nam trở thành Đối tác chiến lược toàn diện - cấp độ cao nhất trong hệ thống than đo về quan hệ ngoại giao của Hà Nội. Năm 2019, hai nước đã đưa ra Kế hoạch hành động cho quan hệ Đối tác Chiến lược giai đoạn 2020-2023, trong đó các trụ cột hợp tác chính tập trung vào quan hệ đối tác kinh tế, đối tác chiến lược và đổi mới sáng tạo. Vào tháng 12 năm 2021, mục tiêu này càng được củng cố khi Australia - Việt Nam đã khởi động Chiến lược tăng cường cam kết kinh tế, trong đó Hà Nội và Canberra đã hoạch định để trở thành 1 trong 10 đối tác thương mại hàng đầu và tăng gấp đôi đầu tư song phương.
Qua cuộc bầu cử vào tháng 5 của Thủ tướng - Anthony Albanese, chính sách đối ngoại của Australia có một số điều chỉnh nhất định, chẳng hạn như thúc đẩy sự can dự của Canberra ở khu vực Đông Nam Á và củng cố lợi ích quốc gia của Australia trong quan hệ với Trung Quốc. Tuy vậy, động lực phát triển mạnh mẽ về quan hệ song phương giữa Hà Nội và Canberra vẫn duy trì. Có thể thấy, chuyến công du đầu tiên của Penny Wong tới Việt Nam trên cương vị tân ngoại trưởng Australia, Hà Nội trở thành một trong những ưu tiên hàng đầu của Canberra ở khu vực Đông Nam Á. Theo lời của bà Wong, “Mối quan hệ đối tác giữa Australia và Việt Nam được đặt trên nền tảng là sự tin cậy”. Bà cũng nhấn mạnh rằng khi màmối quan hệ giữa Hà Nội và Canberra “ngày càng sâu sắc”, tương lai của hai quốc gia “gắn kết với nhau”. Xét ở một chừng mực nhất định, các thông điệp của bà Wong trong việc củng cố mối quan hệ giữa Austraila và Việt Nam tương đồng với cam kết của Morrison vào năm 2019.
Hiện đang có rất nhiều cơ hội để thúc đẩy quan hệ Australia-Việt Nam, trong đó hai lĩnh đứng đầu là thương mại và đầu tư. Trong chuyến thăm Việt Nam, bà Wong và Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc cam kết sẽ đưa quan hệ song phương “sâu sắc hơn, thiết thực hơn và hiệu quả lên tầm cao mới”. Hợp tác kinh tế đóng một vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy mối quan hệ song phương trong những năm qua. Việt Nam hiện là đối tác thương mại lớn thứ 12 của Australia, trong khi Canberra đứng thứ 10 trong số các đối tác thương mại hàng đầu của Hà Nội. Bất chấp đại dịch COVID-19, thương mại song phương đã tăng gần 50% vào năm 2021 - đạtkhối lượng cao nhất cho đến nay. Trong quý I năm 2022, tăng trưởng kinh tế của hai quốc gia phát triển theo đúng lộ trình, với giá trị thương mại tăng thêm 32,4% so với cùng kỳ năm 2021. Tính đến cuối năm ngoái, các nhà đầu tư Australia đầu tư 550 dự án tại Việt Nam, với giá trị ròng khoảng2 tỷ USD.
Các mặt hàng xuất khẩu phổ biến của Việt Nam sang Australia bao gồm thiết bị điện, giày dép, máy móc, đồ gỗ, nhiên liệu khoáng và các loại trái cây. Các mặt hàng chủ yếu của Hà Nội nhập khẩu từ Canberra chủ yếu là hàng hóa nguyên liệu thô như than đá, quặng sắt, gia súc sống và lúa mì. Với tốc độ phát triển nhanh chóng của nền kinh tế Việt Nam, Hà Nội đã trở thành điểm đến lý tưởng cho các nhà xuất khẩu của Australia, vì có nhu cầu cao về năng lượng, hàng tiêu dùng, máy móc và dịch vụ chuyên nghiệp. Việc tăng cường thương mại và đầu tư, Hà Nội và Canberra góp phần giảm dần sự phụ thuộc kinh tế lẫn nhau vào đối tác thương mại lớn nhất của họ là Trung Quốc, và tăng cường khả năng phục hồi kinh tế khi đối mặt với các cuộc khủng hoảng toàn cầunhư COVID-19 và chiến tranh Nga-Ukraine.
Cả Australia và Việt Nam đều đã có những động thái thiết thực để tăng cường quan hệ đối tác. Vào tháng 3, hai quốc gia đã ký Bản ghi nhớ (MOU) về hỗ trợ lao động Việt Nam tham gia Chương trình Thị thực Nông nghiệp Australia. Biên bản ghi nhớ tạo tiền đề cho khoảng 1.000 lao động Việt Nam làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp tại Australia mỗi năm. Tháng trước, Canberra và Hà Nội đã ra mắt Trung tâm Việt-Australia mới với mục đích “nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ, quản lý của Việt Nam” dựa trên kỹ năng chuyên môn và thế mạnh của Australia trong một số lĩnh vực đào tạo.
Hơn nữa, Việt Nam và Australia đã mở rộng hợp tác kinh tế và tăng cường gắn kết khu vực thông qua một số khuôn khổ đa phương quan trọng, như Khu vực thương mại tự do ASEAN-Australia-New Zealand (AANZFTA), Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), và Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Kinh tế Khu vực (RCEP). Theo Đại sứ Việt Nam tại Australia - Nguyễn Tất Thành, Hiệp định CPTPP đã giúp mở rộng thương mại và đầu tư giữa Việt Nam và Australia.
Ngoài ra, Việt Nam có thể là một trong những quốc gia hưởng lợi chủ yếu từ Hiệp định RCEP, và tương lai tươi sáng cho nền kinh tế Việt Nam sẽ giúp nâng cao vị thế của Hà Nội trong quan hệ với Canberra. Là thành viên của Khuôn khổ Kinh tế Ấn Độ - Thái Bình Dương (IPEF) do chính phủ Mỹ khởi xướng, Việt Nam và Australia có nhiều cơ hội hợp tác trong nhiều lĩnh vực, bao gồm thúc đẩy thương mại công bằng, tăng cường khả năng phục hồi chuỗi cung ứng, giảm thiếu khí thải nhà kính, đầu tư cơ sở hạ tầng và chống tham nhũng.
Bằng cách kiên định với đường lối chủ nghĩa đa phương trong hoạt động kinh tế, Việt Nam đã nỗ lực theo đuổi 2 mục tiêu quốc gia đầy tham vọng: (1) chuyển sang nền kinh tế dựa trên thị trường và (2) nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Về phía Australia, được xem là “quốc gia ủng hộ mạnh mẽ” Việt Nam tham gia vào các thể chế đa phương khu vực, bao gồm các cấu trúc khu vực do ASEAN dẫn dắt, cụ thể như Hội nghị Cấp cao Đông Á, Diễn đàn Khu vực ASEAN và Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN mở rộng. Và Australia đã nêu rõ ý định biến sự hợp tác có lợi trong các diễn đàn này thành “nền tảng” mối quan hệ đối tác với Việt Nam. Chủ nghĩa đa phương tiếp tục đóng vai trò là hạt nhân thúc đẩy mối quan hệ Australia-Việt Nam.
Là các cường quốc tầm trung ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, Australia và Việt Nam cũng có vị trí chiến lược tương tự trong tính toán của các cường quốc. Với thị trường mới nổi của Việt Nam và ngành công nghiệp có hiệu suất cao của Australia, hai quốc gia đều đóng vai trò quan trọng trong chiến lược của cả Washington và Bắc Kinh. Điều này tạo điều kiện cho cả Hà Nội và Canberra mở rộng sức ảnh hưởng của mình, đồng thời thắt chặt gắn kết trong quan hệ giữa hai cường quốc tầm trung.
Trong bối cảnh bế tắc ngoại giao Trung-Australia gần đây và việc Canberra nỗ lực đa dạng hóa thị trường thương mại trước sự ép buộc kinh tế của Bắc Kinh, Việt Nam có thể là một địa điểm phù hợp cho chiến lược củng cố vị thế trong khu vực và tăng cường quan hệ với Đông Nam Á. Australia đánh giá Việt Nam là một đối tác quan trọng có thể hỗ trợ Australia “định hình một khu vực cởi mở, an toàn và có khả năng phục hồi”. Do đó, tương lai của Australia ở Đông Nam Á phụ thuộc vào sự nâng tầm của mối quan hệ Australia-Việt Nam.
Với sự trưởng thành của mối quan hệ song phương, Australia và Việt Nam có vị trí thuận lợi để nâng tầm quan hệ lên quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện. Năm 2018, quan hệ đối tác chiến lược giữa Việt Nam và Australia được thiết lập 5 tháng trước khi Thủ tướng Malcolm Turnbull rời nhiệm sở. Cột mốc quan trọng này là kết quả của những nỗ lực lâu dài thể hiện “mối quan hệ song phương đa dạng và trưởng thành của Australia và Việt Nam”. Dù hành trình của chính quyền Albanese chỉ mới bắt đầu, nhưng đã thể hiện sự quan tâm và hứa hẹn về sự gắn bó của Australia với khu vực Đông Nam Á. Có thể nhận thấy, bài phát biểu của bà Wong tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế ở Singapore là một dấu mốc quan trọng. Với quỹ đạo phát triển mạnh mẽ và nỗ lực hợp tác giữa hai quốc gia, đặc biệt là về quan hệ kinh tế - hình thành quan hệ “Đối tác chiến lược toàn diện” sẽ là một bước quan trọng để thúc đẩy quan hệ Australia-Việt Nam lên một tầm cao mới.
Nguồn: The Diplomat
Từ khóa: Quan hệ Australia- Việt Nam, Đối tác chiến lược toàn diện, Cơ hội
