Chiến lược đầu tư cơ sở hạ tầng mới được công bố tại Hội nghị thượng đỉnh G7 ủng hộ các mục tiêu của Millennium Challenge Corporatiion trước đó.
Tại Hội nghị thượng đỉnh G7 diễn ra Đức vào ngày 26 tháng 6, Tổng thống Mỹ- Joe Biden đã cam kết huy động 200 tỷ đô la trong nước Mỹ để đầu tư cơ sở hạ tầng toàn cầu. Điều này cho thấy dự án G7 mới- Đối tác về Cơ sở hạ tầng và Đầu tư Toàn cầu (PGII), nhằm chống lại Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) của Trung Quốc.
Do Biden thất bại khi thông qua dự luật Xây dựng lại tốt hơn (gần như giảm một nửa so với mục tiêu ban đầu, từ 3,5 nghìn tỷ đô la xuống 2,2 nghìn tỷ đô la), sẽ khó thuyết phục Quốc hội Mỹ đồng hành với chiến lược mới này.
Sáng kiến PGII không phải là nỗ lực đầu tiên của Mỹ nhằm đối trọng với việc đầu tư cơ sở hạ tầng của Trung Quốc trên toàn cầu, vốn giai đoạn đầu, việc đầu tư được diễn ra theo hiệp ước song phương, sau đó đến năm 2013 Trung Quốc đã thông qua sáng kiến BRI.
Năm 2004, khi cuộc chiến tranh của Mỹ tại Iraq diễn ra, chính phủ Mỹ đã thành lập một cơ quan có tên là Millennium Challenge Corporation (MCC), được gọi là “cơ quan hỗ trợ nước ngoài độc lập của Mỹ”.
Trước đó, hầu hết các khoản cho vay phát triển của chính phủ Mỹ được thực hiện thông qua Cơ quan Phát triển Quốc tế Mỹ (USAID), được thành lập vào năm 1961 như một phần của chiến dịch thu hút của chính quyền John F Kennedy chống lại Liên Xô và chống lại phong trào không liên kết của Bandung trong Thế giới thứ ba.
Cựu tổng thống Mỹ - George W Bush nói rằng USAID quá quan liêu. Vì vậy, MCC sẽ là dự án bao gồmsự hợp tác của cả chính phủ Mỹ và khu vực tư nhân. Từ "hợp tác" trong tiêu đề là có chủ ý. Có thể thấy, từng lãnh đạo của MCC, từ Paul Applegarth đến Alice P Albright, đều thuộc khu vực tư nhân (người đứng đầu hiện tại, Albright, là con gái của cố ngoại trưởng Mỹ- Madeleine Albright).
Trên thực thế MCC có những “thách thức” liên quan đến các khoản tài trợ. Các khoản tài trợ chỉ được phê duyệt nếu các quốc gia có thể chứng minh rằng họ đáp ứng 20 chỉ số về “hiệu suất chính sách”, từ quyền tự do dân sự đến tỷ lệ lạm phát. Các chỉ số này đảm bảo rằng các quốc gia tìm kiếm các khoản tài trợ phải đáp ứng các quy định về khuôn khổ tự do mới.
Cũng có sự mâu thuẫn lớn giữa các chỉ số này: Ví dụ, các quốc gia phải có tỷ lệ tạo miễn dịch cao (do Tổ chức Y tế Thế giới giám sát), nhưng đồng thời phải tuân theo các yêu cầu của Quỹ Tiền tệ Quốc tế về một chính sách tài khóa chặt chẽ.
Về bản chất, điều này có nghĩa là chi phí cho y tế công cộng của một quốc gia ứng cử nhận tài trợ phải được giữ ở mức thấp, dẫn đến số lượng nhân viên y tế công cộng cần thiết sẽ không đủ để đáp ứng cho các chương trình tiêm chủng.
Quốc hội Mỹ đã cung cấp 650 triệu đô la cho MCC trong năm đầu tiên vào năm 2004, theo một quan chức chính phủ Mỹ cho biết; vào năm 2022, số tiền yêu cầu là hơn 900 triệu đô la.
Năm 2007, khi Bush gặp Nambaryn Enkhbayar, cựu tổng thống Mông Cổ, để ký tài trợ cho MCC, ông cho biết Millennium Challenge Account, do MCC quản lý , “là một phần quan trọng trong chính sách đối ngoại của chúng tôi. Đây là cơ hội để Mỹ và những người đóng thuế giúp đỡ các quốc gia chống tham nhũng, hỗ trợ các nền kinh tế dựa trên thị trường và đầu tư vào lĩnh vực sức khỏe và giáo dục của người dân.”
Rõ ràng, MCC là một công cụ trong chính sách đối ngoại của Mỹ, nhưng mục tiêu của MCC dường như không đủ để giải quyết các Mục tiêu Phát triển Bền vững của Liên hợp quốc (về nạn đói, y tế và giáo dục), như Bush từng tuyên bố, tuy nhiên, MCC nhằm mục đích đảm bảo việc mở rộng tầm ảnh hưởng của Mỹ và khắc sâu các thói quen cũng như cấu trúc của toàn cầu hóa như “các nền kinh tế dựa trên thị trường” do Mỹ lãnh đạo
Vào năm 2009, Tổng thống Mỹ - Barack Obama lúc bấy giờ đã phát triển chiến lược “xoay trục sang châu Á”, một định hướng chính sách đối ngoại mới, Mỹ sẽ tập trung nhiều hơn vào khu vực Đông và Nam Á. Là một phần của chiến lược này, vào năm 2011, Ngoại trưởng - Hillary Clinton khi đó đã có một bài phát biểu quan trọng tại Chennai, Ấn Độ, về việc thành lập Sáng kiến Con đường Tơ lụa Mới.
Clinton lập luận rằng chính phủ Mỹ, dưới chính sách "xoay trục sang châu Á" của Obama, sẽ phát triển chương trình nghị sự kinh tế xuất phát từ các nước Trung Á đến phía nam của Ấn Độ. Do đó, chiến lược sẽ gắn kết các nước cộng hòa Trung Á với dự án của Mỹ và phá vỡ mối quan hệ mà khu vực này đã hình thành với Nga và Trung Quốc.
Động lực hình thành sáng kiến Con đường Tơ lụa Mới là tìm cách sử dụng sự mở rộng của chiến lược như một công cụ để làm suy yếu cuộc nổi dậy của Taliban ở Afghanistan. Sáng kiến của Mỹ được thành lập vì thiếu kinh phí của Quốc hội và hoàn toàn không thể đạt được, từ khi Afghanistan, vốn là trung tâm của dự án, không bị thuyết phục để phục tùng những lợi ích của Mỹ.
Hai năm sau, vào năm 2013, chính phủ Trung Quốc đã triển khai dự án Vành đai Kinh tế Con đường Tơ lụa, hiện được gọi là Sáng kiến Vành đai và Con đường. Thay vì đi từ Bắc vào Nam, BRI đã đi từ Đông sang Tây, nối Trung Quốc với Trung Á và tiếp đến là Nam Á, Tây Á, Châu Âu và Châu Phi.
Mục đích của dự án này là liên kết Cộng đồng Kinh tế Á-Âu (thành lập năm 2000) và Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (thành lập năm 2001) để cùng thực hiện dự án mới, mở rộng hơn nữa.
Từ năm 2013, BRI và các cơ chế tài trợ liên quan đầu tư (bao gồm Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ tầng Châu Á và Quỹ Con đường Tơ lụa) huy động khoảng 4 nghìn tỷ đô la Mỹ cho các dự án. Các khoản đầu tư được thanh toán bằng các khoản tài trợ từ các tổ chức Trung Quốc và thông qua các khoản nợ phát sinh từ các dự án có lãi suất cạnh tranh với các chương trình cho vay cơ sở hạ tầng của phương Tây.
Báo cáo Chiến lược Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương (2019) của chính phủ Mỹ lưu ý rằng Trung Quốc sử dụng “các biện pháp khuyến khích và trừng phạt kinh tế” để “thuyết phục các quốc gia khác tuân thủ chương trình nghị sự của mình”. Thực tế, báo cáo không cung cấp bằng chứng, và các học giả đã xem xét những vấn đề này và không thấy bất kỳ bằng chứng nào như vậy.
Đô đốc Mỹ - Philip S Davidson, người từng chỉ huy chỉ huy Bộ Tư lệnh Ấn Độ - Thái Bình Dương, phát biểu với Quốc hội rằng Trung Quốc đang “tận dụng quyền lực của công cụ kinh tế” ở châu Á. MCC và các công cụ khác, như Tập đoàn Tài chính Phát triển Quốc tế mới, đã được thiết lập một cách vội vàng để giúp Mỹ có lợi thế hơn Trung Quốc trong cuộc cạnh tranh, về đầu tư cơ sở hạ tầng trên toàn cầu.
MCC là một phần trong chiến lược Ấn Độ - Thái Bình Dương mở rộng của Mỹ nhằm làm suy yếu ảnh hưởng của Trung Quốc ở châu Á.
Cho đến nay, chỉ có một số quốc gia nhận được tài trợ MCC, bắt đầu từ Honduras và Madagascar. Đây thường là những khoản trợ cấp không quá lớn, dù vậy đối với một quốc gia có quy mô như Malawi hoặc Jordan, các khoản trợ cấp cũng có tác động đáng kể.
Không có quốc gia lớn nào bị lôi kéo vào MCC, điều này cho Mỹ muốn trao những khoản tài trợ này cho chủ yếu là các nước nhỏ hơn, để tăng cường mối quan hệ của họ với Mỹ. Việc Nepal gia nhập MCC nên được nhìn nhận ở chiều hướng rộng hơn, mặc dù việc phát hiện ra mỏ uranium ở vùng Thượng Mustang của Nepal vào năm 2014 dường như là nguyên nhân dẫn đến sự chạy đua gây sức ép lên quốc gia Nam Á của hàng loạt nước lớn.
Vào tháng 5 năm 2017, chính phủ Nepal đã ký một thỏa thuận theo BRI, trong đó có kế hoạch đầy tham vọng nhằm xây dựng một tuyến đường sắt giữa Trung Quốc và Nepal qua dãy Himalaya; liên kết đường sắt này sẽ cho phép Nepal giảm bớt sự phụ thuộc vào các tuyến đường bộ của Ấn Độ cho các mục đích thương mại.
Nhiều dự án khác nhau bắt đầu được thảo luận và các nghiên cứu khả thi đã được thực hiện theo kế hoạch BRI. Vào năm 2019, nhiều chi tiết cụ thể của Dự án đã được công bố, như mở rộng đường dây tải điện và thành lập một trường đại học kỹ thuật ở Nepal. Đồng thời, xây dựng một mạng lưới đường bộ và đường sắt rộng lớn, bao gồm cả tuyến đường sắt xuyên Himalaya từ Keyrung đến Kathmandu.
Trong thời gian này, Mỹ đã vào cuộc với một nỗ lực toàn diện nhằm chê bai nguồn tài trợ BRI ở Nepal và thay vào đó là thúc đẩy việc sử dụng quỹ của MCC hỗ trợ Nepal. Vào tháng 9 năm 2017, chính phủ Nepal đã ký một thỏa thuận với Mỹ được gọi là Hiệp ước Nepal. Thỏa thuận này, trị giá 500 triệu đô la, dành cho một dự án truyền tải điện và cho một dự án bảo trì đường bộ.
Tại thời điểm này, Nepal đã có quyền tiếp cận cả quỹ BRI và MCC và dường như không bên nào bận tâm đến thực tế đó. Điều này tạo cơ hội cho Nepal sử dụng cả hai nguồn lực này để phát triển cơ sở hạ tầng cần thiết. Cựu thủ tướng Nepal - Madhav Kumar phát biểu vào năm 2020, đất nước của ông có thể nhận được các khoản vay mới từ Ngân hàng Phát triển Châu Á.
Sau khi cả hai thỏa thuận được ký kết, tranh chấp chính trị đã nổ ra ở Nepal, dẫn đến sự chia rẽ của Đảng Cộng sản Nepal và sự sụp đổ của chính phủ cánh tả. Một vấn đề chính trong thảo luận là MCC và vai trò của nó trong Chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Mỹ, dường như là mục tiêu để chống lại Trung Quốc.
Nguồn: Asia Times
Từ khóa: Mỹ- Trung Quốc, MCC, BRI
