“Bình thường mới trong mối quan hệ của Úc với Trung Quốc sẽ thế nào” là một câu hỏi lớn đối với chính phủ Albanese mới của Úc. Mối quan hệ cũ khó mà đổi mới một cách đơn giản. Nhưng sự thay đổi trong bộ máy chính phủ Úc rõ ràng đã tạo cơ hội cho cả hai nước và theo đuổi lại các mục tiêu chung xuất phát từ việc chia sẻ lợi ích kinh tế toàn cầu.
Xuất phát điểm là hai nước đều thừa nhận, ủng hộ các chính sách đa phương và lợi ích trong mối quan hệ kinh tế - thương mại song phương. Điều này sẽ góp phần củng cố trật tự kinh tế toàn cầu. Mối quan hệ kinh tế và chính trị giữa Úc - Trung Quốc được xây dựng dựa trên cam kết về một hệ thống thương mại đa phương cởi mở. Trung Quốc - quốc gia có nền thương mại lớn nhất thế giới cũng tham gia vào phần lớn các hệ thống đa phương đó. Bên cạnh một số vi phạm nhằm vào Úc và các nước khác, Trung Quốc về cơ bản đã tuân thủ luật thương mại của WTO.
Luật thương mại chưa hẳn là hoàn thiện và còn bất cập ở một số khía cạnh liên quan đến Trung Quốc. Nhưng luật vẫn quy định và cung cấp khuôn khổ nhằm củng cố sự phụ thuộc lẫn nhau của một quốc gia với các quốc gia còn lại trên thế giới trên quy mô lớn và không có luật nào ở đó đề cập tới một chương trình nghị sự chung về cải cách WTO.
Vào cuối tuần trước, Gói Geneva (Geneva Package) mang tính đột phá nhằm giúp WTO thúc đẩy quản lý hoạt động thương mại và trật tự toàn cầu đã được thông qua. Các quy định nhằm bảo vệ Úc và trong đó có đề cập tới Trung Quốc cũng là một phần quan trọng.
Với sự củng cố an ninh từ đồng minh Mỹ, mối ưu tiên kinh tế và chính trị của Úc vẫn là khu vực lân cận. Chính phủ mới đã thể hiện điều này bằng chuyến thăm cấp nhà nước tới Indonesia của Thủ tướng Albanese và ba chuyến đi đến Nam Thái Bình Dương của Ngoại trưởng Penny Wong, ngay sau chuyến đi tới Tokyo để tham dự hội nghị thượng đỉnh Quad.
Lợi ích kinh tế của Úc tập trung nhiều ở khu vực Đông Á, nơi chiếm 66% tổng kim ngạch ngoại thương của Úc (trong khi các đồng minh đáng tin UKUSA (Five Eyes) chỉ chiếm 17% hoặc các nền kinh tế công nghiệp G7 chỉ chiếm 27%). Tất cả các nền kinh tế Đông Á đều phụ thuộc rất nhiều vào Trung Quốc: tách rời nhau sẽ gây ra những hậu quả nghiêm trọng đối với sự thịnh vượng và an ninh của khu vực.
Các biện pháp trừng phạt thương mại của Trung Quốc đối với hàng hóa của Úc, dù thông qua các cơ chế chính thức hay không chính thức, đều đã bị giảm hiệu lực bởi vì hệ thống thương mại đa phương xây dựng một “vùng đệm” nhằm đối phó với những cú sốc chính sách như vậy. Trong một hệ thống thương mại toàn cầu cởi mở, nhiều nhà xuất khẩu của Úc có thể tìm kiếm các thị trường khác. Các biện pháp trừng phạt gây tốn kém cho các nhà xuất khẩu của Úc nhưng phần lớn tổn thất về chính trị và uy tín thì do Trung Quốc gánh chịu. Hành động này khiến các nước mất lòng tin đối với Trung Quốc và ủng hộ chính trị cho Úc.
Cả Úc và Trung Quốc đều phải thay đổi. Úc cần xác định rõ rằng Trung Quốc sẽ không lùi bước trước các cam kết đa phương của nước này, bao gồm cam kết dỡ bỏ các lệnh trừng phạt thương mại.
Chính phủ mới của nước Úc đã giảm bớt các phát ngôn thiếu suy nghĩ chống Trung Quốc và Bộ trưởng Quốc phòng Richard Marles đã tham gia hội đàm cùng người đồng cấp Wei Fenghe ở Singapore. Hai bên đã trao đổi rõ ràng về các điều khoản và đây được xem là bước khởi đầu nhằm ổn định quan hệ hai nước. Trước đó, việc Úc tiến hành hơn 100 cuộc điều tra chống bán phá giá đối với Trung Quốc là dấu hiệu cho thấy mối quan hệ xấu đi. Đó là một hành động áp đặt lên ngành công nghiệp và người tiêu dùng Úc, đặc biệt là trong thời điểm áp lực chi phí cao và đi ngược lại các quy tắc đa phương mà Úc từng tuyên bố.
Còn nhiều việc cần làm hơn nữa, bao gồm cả việc Úc phải thừa nhận vai trò toàn cầu và khu vực của Trung Quốc.
Để Trung Quốc tham gia vào các thỏa thuận đa phương về kinh tế và chính trị cùng với các đối tác trong khu vực là cách tốt nhất để Úc và Trung Quốc quản lý mối quan hệ song phương. Có những cơ hội ngay trước mắt trong các thỏa thuận khu vực và toàn cầu - đặc biệt là trong Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) và G20 – nhằm đảm bảo các lợi ích đa phương được chia sẻ và khắc phục tình trạng mất lòng tin trong quan hệ song phương.
Đa dạng hóa thị phần thương mại của Úc bằng cách rời khỏi Trung Quốc không phải là ý kiến hay. Như vậy sẽ khiến thu nhập thấp hơn và nợ chính phủ lớn hơn. Thỏa thuận thương mại gần đây của Úc với Ấn Độ về cơ bản sẽ không thay đổi cấu trúc quan hệ kinh tế - thương mại trong khu vực. Bài toán khó là nếu một mai Trung Quốc ngừng phát triển, nền kinh tế Ấn Độ sẽ không thể đạt được mức tương đương so với Trung Quốc cho đến năm 2050, ngay cả khi thu nhập của Ấn Độ tăng gấp đôi sau mỗi thập kỷ.
Thay vì cố gắng đi ngược lại với mô hình lực hấp dẫn bằng cách rút lui khỏi Trung Quốc - nền kinh tế đang phụ thuộc với Nhật Bản và toàn bộ nền kinh tế Đông Á, lợi ích kinh tế và an ninh quốc gia của Úc cần được đảm bảo tốt nhất bằng một khuôn khổ nhằm hạn chế một cách hiệu quả các khả năng các quốc gia khác gây áp lực kinh tế cho các mục tiêu chiến lược của Úc. Các cam kết đa phương tạo ra sức mạnh và lợi ích được chia sẻ bởi các đối tác khu vực của Úc.
Lợi ích của Trung Quốc trong định hình trật tự kinh tế thế giới có thể thấy rõ. Cùng với Úc và 20 thành viên khác, Trung Quốc là một thành viên của “Thỏa thuận về cơ chế trọng tài phúc thẩm tạm thời nhiều bên” (MPIA) do EU dẫn dắt, một cơ quan thay thế cho cơ quan giải quyết tranh chấp WTO đã bị Mỹ vô hiệu hóa. Trung Quốc là thành viên của RCEP và đã có tuyên bố quan tâm đến việc tham gia Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP). Đây là nền tảng cho sự tham gia tích cực của Trung Quốc và các đối tác trong khu vực, tạo nên các mối quan hệ song phương hiệu quả. Nếu Trung Quốc có thể chứng minh việc thực hiện cam kết với các quy tắc tiêu chuẩn cao - những quy tắc mà Mỹ đề ra, dẫn dắt trong các thỏa thuận với Úc, Nhật Bản và các nước khác. Úc và các quốc gia trong khu vực sẽ đạt được lợi ích khi Trung Quốc thực hiện các cải cách nhằm đủ điều kiện tham gia CPTPP.
Con đường theo đuổi lợi ích chung với Trung Quốc có càng nhiều đối tác càng tốt. Các khuôn khổ có sẵn để các nước tham gia. Ngoài việc tham gia vào CPTPP, RCEP, còn có các cơ chế hợp tác để thu hút Lãnh đạo các nước tham gia chương trình hợp tác kinh tế và chính trị, bắt đầu từ tháng 11 này.
Các nước láng giềng đã kêu gọi Úc thể hiện vai trò lãnh đạo và hành động trong các vấn đề đa phương - từ biến đổi khí hậu đến thúc đẩy nền thương mại cởi mở - bao gồm cả Trung Quốc. Hành động này trong thời gian tới sẽ mang lại một giải pháp an toàn, chắc chắn để khôi phục lại mục tiêu chung trong mối quan hệ song phương của Úc – Trung Quốc.
Nguồn: Diễn đàn Đông Á
Keyword: Úc, Trung Quốc, Mỹ, Đông Á, WTO, RCEP, CPTPP, đa phương, song phương, thương mại, kinh tế.
