WTO đã đánh mất lòng tin của mọi người nên các chính phủ phải giữ các vấn đề về nông nghiệp bên ngoài các hiệp định thương mại tự do.
Từ ngày 13 đến 15/6, Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) sẽ tổ chức Hội nghị Bộ trưởng lần thứ 12. Cuộc khủng hoảng lương thực toàn cầu sẽ là trung tâm trong các cuộc thảo luận. Một lần nữa, các nhà lãnh đạo chính trị G7 và các quốc gia giàu có đang cổ vũ cho thương mại tự do hơn như một giải pháp để đảm bảo an ninh lương thực toàn cầu. Tuy nhiên, các nhà sản xuất thực phẩm quy mô nhỏ và phong trào nông dân toàn cầu đang cảnh báo rằng đây là công thức sai lầm.
Trải qua nhiều thập kỷ toàn cầu hóa tràn lan và mở rộng thương mại tự do đã làm suy yếu các nền kinh tế địa phương, gia tăng nghèo đói ở nông thôn, tạo ra xung đột nông nghiệp, thúc đẩy di cư, nạn đói và bất bình đẳng ngày càng trầm trọng. Đã đến lúc cần phải thay đổi triệt để theo hướng đảm bảo chủ quyền lương thực ở mọi nơi.
Biến đổi khí hậu, đại dịch COVID-19 và cuộc chiến chống Ukraine đã tạo ra những gián đoạn lớn trên thị trường nông sản quốc tế và hệ thống lương thực toàn cầu. Giá đầu vào của nông trại và một số mặt hàng nông sản thực phẩm sơ cấp đã tăng vọt. Lạm phát lương thực gia tăng ở các quốc gia trên toàn thế giới đang đe dọa đẩy nhiều người vào cảnh đói hơn. Một số quốc gia phụ thuộc vào nhập khẩu hiện đang gặp khó khăn trong việc nhập khẩu lương thực cần thiết để nuôi sống người dân của họ.
Các tập đoàn kinh doanh nông sản xuyên quốc gia dường như rất quan tâm đến cuộc khủng hoảng. Họ ưu tiên tích trữ và xuất khẩu hơn là đáp ứng nhu cầu trong nước, đôi khi buộc chính phủ các nước phải áp đặt các lệnh cấm xuất khẩu để kiềm chế giá nội địa đang tăng. Một cuộc điều tra gần đây đã phát hiện ra rằng sự đầu cơ quá mức của các công ty đầu tư và quỹ trên thị trường hàng hóa đã góp phần làm cho giá tăng đột biến.
Nói tóm lại, hệ thống lương thực toàn cầu, được duy trì bởi các hiệp định thương mại tự do và các hiệp ước đầu tư song phương, một lần nữa lại thất bại trước những gián đoạn đáng kể. Tuy nhiên, tất cả những gì chúng ta nghe được là những lời kêu gọi từ các quốc gia giàu có muốn tự do thương mại hơn. Đây là một hiện tượng đã từng xảy ra. Năm 2008, trong cuộc khủng hoảng lương thực toàn cầu, thương mại quốc tế được coi là liều thuốc thần kỳ để giải quyết tình trạng mất an ninh lương thực trên toàn thế giới. Khi đó nó chứng minh được đây là một câu chuyện có thể cướp đi sinh mạng của hàng trăm triệu người trên toàn thế giới.
Các giải pháp thực sự luôn ở trên đường chân trời.
Trong gần một phần tư thế kỷ qua, La Via Campesina, một tổ chức phong trào nông dân toàn cầu, đã ủng hộ các chính sách công quốc gia được xây dựng trên các nguyên tắc về chủ quyền lương thực có thể xây dựng hệ thống lương thực ổn định và tái bản địa hóa. Những nỗ lực của địa phương như vậy có thể vượt qua cơn bão gián đoạn lớn mà chúng ta thấy ngày nay. Thay vì toàn cầu hóa thương mại lương thực thông qua WTO và các hiệp định thương mại tự do khác, các quốc gia nên có quyền bảo vệ và thúc đẩy sản xuất lương thực trong nước, điều tiết thị trường nông sản và phát triển nguồn dự trữ công.
Tuy nhiên, kể từ Hội nghị Bộ trưởng năm 2013 tại Bali, WTO đã nỗ lực không ngừng trong việc tìm kiếm một giải pháp lâu dài cho việc tích trữ công khai vì mục đích an ninh lương thực. Một đề xuất được nhóm G-33 của WTO đưa ra đã bị đóng băng kể từ năm 2013, mặc dù đa số các quốc gia đang phát triển ủng hộ.
Các nước có mức thu nhập trung bình và thấp cũng đã yêu cầu áp dụng cơ chế tự vệ đặc biệt (SSM) để ngăn chặn tình trạng bán phá giá thực phẩm, cho phép họ tăng thuế nhập khẩu khi đối mặt với sự gia tăng nhập khẩu. Tuy nhiên, dường như không có giải pháp nào phù hợp, ngay cả khi Hiệp định Nông nghiệp của WTO cho phép tổng cộng 39 quốc gia (17 nước phát triển và 22 nước đang phát triển) sử dụng biện pháp tự vệ đặc biệt. Các quy tắc thương mại quốc tế xung quanh nhập khẩu thực phẩm cũng buộc các nước có thu nhập trung bình và thấp phải duy trì nghĩa vụ đối với hệ thống thương mại thị trường tự do, không cho phép bất kỳ chính sách nào bảo vệ nền kinh tế trong nước và đôi khi thậm chí buộc họ phải cải cách luật pháp quốc gia của mình.
Tại sao chúng ta cần một thể chế toàn cầu như WTO với chỉ dành cho những người giàu có và quyền lực? Thế giới không thể chờ đợi nữa cho đến khi WTO tự cải tổ và tìm ra các giải pháp quan trọng. Tây Phi đối mặt với cuộc khủng hoảng lương thực tồi tệ nhất trong 10 năm, với hơn 27 triệu người bị đói. Tỷ lệ đói ở Mỹ Latinh và Caribe hiện là 9,1%, cao nhất trong vòng 15 năm qua. Tình trạng bất ổn xã hội mà chúng ta đang chứng kiến ở Sri Lanka, Lebanon, Ai Cập và những nơi khác đòi hỏi sự quan tâm khẩn cấp của xã hội toàn cầu.
Có những bước cụ thể có thể tạo ra con đường dẫn đến chủ quyền về lương thực.
Tất cả các quy định hiện hành của WTO về ngăn cản các nước phát triển hệ thống dự trữ lương thực công và hỗ trợ nông dân địa phương của họ phải bị đình chỉ ngay lập tức. Việc đầu cơ vào các mặt hàng nông sản nên bị cấm và các nước xuất nhập khẩu nên tiến hành các cuộc đàm phán minh bạch để đảm bảo giá cả dễ tiếp cận cho các nước phụ thuộc vào nhập khẩu. Việc sử dụng các sản phẩm nông nghiệp để sản xuất nhiên liệu nông nghiệp nên bị cấm. Nợ công của các nước dễ bị tổn thương nhất nên được xóa bỏ.
Về lâu dài, việc ổn định hệ thống lương thực toàn cầu đòi hỏi phải có một sự thay đổi đáng kể trong quản trị lương thực và chính trị. Các nhà sản xuất thực phẩm quy mô nhỏ nên là trung tâm của quản trị thực phẩm toàn cầu, chứ không phải các tập đoàn kinh doanh nông nghiệp. Các quyền như được nêu trong Tuyên bố của Liên hợp quốc về Quyền của Người nông dân cần được thực hiện như một công cụ ràng buộc về mặt pháp lý. Nông học nông dân và cải cách nông nghiệp phải trở thành những phương tiện thiết yếu để sản xuất lương thực bền vững để đối phó với những thách thức về môi trường.
WTO đã đánh mất lòng tin của người dân, và tất cả các chính phủ phải giữ các vấn đề nông nghiệp ngoài các hiệp định thương mại tự do. Đã đến lúc phải xây dựng một khuôn khổ quốc tế thay thế cho các chính sách thương mại và nông nghiệp dựa trên các nguyên tắc về chủ quyền lương thực. Một số chính phủ, đối mặt với một cuộc khủng hoảng xã hội nghiêm trọng trong nước, có thể sẵn sàng thực hiện những bước triệt để này nhằm hướng tới chủ quyền lương thực. Họ sẽ phải đối mặt với sự phản kháng lớn từ các quốc gia giàu có và các cường quốc xuất khẩu không muốn để mất con ngỗng vàng. Với mức độ nghiêm trọng của tình hình, các trận chiến quan trọng sẽ được diễn ra trong cuộc họp cấp bộ trưởng của WTO lần này. Chúng tôi vẫn cảnh giác.
Nguồn: Al Jazeera
Từ khóa: WTO, lương thực, khuôn khổ, xuất khẩu, cuộc chiến, chính sách thương mại
