Những tác động của đại dịch, chiến tranh ở Ukraine, giá năng lượng và lương thực tăng, sự gián đoạn chuỗi cung ứng và cuộc khủng hoảng khí hậu là những thách thức đe dọa sự mất ổn định của nền kinh tế toàn cầu trong nhiều thập kỷ, nhưng có những quan điểm khác nhau về cách thức mà điều này sẽ xảy ra.
Trong khi toàn cầu hóa đã tạo ra những cơ hội đáng kể và đưa hàng triệu người thoát khỏi đói nghèo, thì sự mất lòng tin vào sự phụ thuộc lẫn nhau đã gia tăng, với nhiều mối đe dọa như chiến tranh thông tin, chiến tranh mạng và chiến tranh kinh tế giữa nhiều nước, làm dấy lên sự báo động.
Các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình mong muốn đạt được những lợi ích từ việc hội nhập thị trường toàn cầu. Thương mại quốc tế được xem là con đường chính để phục hồi sau các cuộc khủng hoảng hiện nay do nhu cầu trong nước thiếu. Nhưng khi các công ty và chính phủ tìm cách xây dựng các chuỗi cung ứng linh hoạt để chống chọi trước những cú sốc trong tương lai, có thể thấy nhu cầu sản xuất và tìm nguồn cung ứng trong nước và khu vực ngày càng tăng. Vào thời điểm siêu liên kết trong thế giới ảo, thế giới vật chất đang tỏ ra ít gắn kết hơn.
Câu hỏi chính là liệu việc hội nhập thương mại một cách hợp lý có thắng thế trước các động lực địa chính trị ngày càng gia tăng của sự phân mảnh hay không?
Theo báo cáo của Diễn đàn Kinh tế Thế giới, Bốn trụ cột tương lai cho toàn cầu hóa kinh tế: Các kịch bản và hàm ý chính sách, nhằm mục đích khởi động các cuộc tọa đàm thông qua việc cung cấp khuôn khổ dễ hiểu để vạch ra các định hướng khả thi cho nền kinh tế toàn cầu.
Trước các cuộc thảo luận tại Davos 2022, chúng tôi đã phỏng vấn 7 nhà lãnh đạo trong ngành công nghiệp về các ưu tiên chính của các ngành và khu vực để thích ứng với sự thay đổi mạnh mẽ của toàn cầu. Thêm vào đó, trong 6 tháng tới, trật tự toàn cầu sẽ thay đổi như thế nào?
“Tác động thúc đẩy tái toàn cầu hóa mang đến nhiều triển vọng hơn là nguy cơ cho hoạt động thương mại”
Tarek Sultan Al Assa, Phó Chủ tịch, Agility
Tarek Sultan Al Assa cho biết chúng ta đã bước vào kỷ nguyên tái toàn cầu hóa. Theo đó, cách tiếp cận có chiến lược, có chọn lọc hơn để hội nhập của thương mại và nền kinh tế sẽ định hình lại các luồng hàng hóa, dịch vụ, tài chính, dữ liệu và con người trên toàn cầu. Hiện tại, thế giới đang chú tâm đến sự gián đoạn chuỗi cung ứng do ảnh hưởng của đại dịch COVID và cuộc xung đột bi thảm ở Ukraine. Nhưng các động lực thực sự của quá trình tái toàn cầu hóa đã diễn ra trước năm 2020.
Một là nhu cầu về “địa - chiến lược” được thúc đẩy bởi sức chi tiêu của thế hệ thiên niên kỷ tại các thị trường mới nổi. Sau đó là các cuộc cách mạng về năng lượng, chuyển đổi nhanh và vật liệu đang diễn ra do được thúc đẩy bởi các mối quan tâm về khí hậu và được thực hiện nhờ những đổi mới mang tính đột phá.
Ngoài ra, chúng ta đang thấy một thời kỳ phục hưng công nghiệp được xác định bởi các nền tảng kỹ thuật số, AI, IoT, blockchain, tự động hóa và công nghệ khác đã góp phàm giảm chi phí sản xuất và hậu cần.
Cuối cùng, về địa chính trị, quan điểm thế giới về Trung Quốc và phương Tây ngày càng phân tách, các quốc gia đang tìm cách tương tác với nhau theo những điều kiện mới. Chúng ta nên quan tâm đến các vấn đề chuỗi cung ứng đang diễn ra, xung đột Ukraine và xích mích với Trung Quốc. Nhưng hãy nhớ rằng động lực của hội nhập toàn cầu luôn thay đổi – theo hướng tích cực - và hầu hết các động lực thúc đẩy tái toàn cầu hóa sẽ mang lại nhiều triển vọng hơn là nguy cơ cho các hoạt động thương mại và thế giới.
“Tập trung vào an ninh và tạo ra các hệ thống tài chính thay thế”
Jane Fraser, Giám đốc điều hành, Citi
Mặc dù toàn cầu hóa đang thay đổi, chắc chắn sẽ không kết thúc. Cuộc chiến ở Ukraine đã làm trầm trọng thêm một số xu hướng mà chúng ta đã trải qua trong đại dịch, đáng chú ý nhất là sự gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu. Điểm mới là sự tập trung vào an ninh - từ lương thực đến năng lượng, từ không gian mạng và quốc phòng đến khả năng phục hồi hiệu quả - thúc đẩy sự chuyển hướng từ bất kỳ nguồn phụ thuộc duy nhất nào sang nội địa hóa nhiều hơn và dư thừa lớn hơn. Điều này sẽ tạo thêm áp lực lạm phát khác.
Một hậu quả quan trọng khác từ cuộc xâm lược Ukraine của Nga là vấn đề sự vũ trang hóa của các dịch vụ tài chính. Việc các chính phủ phương Tây đã phối hợp và sử dụng các biện pháp trừng phạt để tách hệ thống tài chính và nền kinh tế của Nga khỏi phương Tây sẽ đẩy nhanh việc tạo ra các hệ thống tài chính thay thế và làm phân mãnh trật tự tài chính hiện có. Nói một cách đơn giản, nhiều quốc gia, tổ chức và cá nhân sẽ không còn muốn đặt tất cả các quả trứng tài chính và tài sản của mình theo hệ thống phương Tây. Đây không phải là hiện tượng một sớm một chiều, và nhiều quốc gia và tổ chức sẽ hoạt động ở cả hai hệ thống tài chính, nhưng những quốc gia khác có thể không có quyền lựa chọn.
“Bây giờ là lúc tăng cường quản trị toàn cầu”
Beata Javorcik, Kinh tế trưởng, EBRD
Toàn cầu hóa đang ở ngã ba đường. Có một nguy cơ thực sự là căng thẳng địa chính trị và sự thúc đẩy chiến lược “friend-shoring” – sự phối hợp của các đồng minh địa chính trị - sẽ dẫn đến toàn cầu hóa bị lùi lại. Điều này sẽ xóa bỏ những thành tựu đạt được trong 40 năm qua, chính nhờ vào sự tự do thương mại, hàng triệu người ở các thị trường mới nổi đã thoát khỏi đói nghèo, người tiêu dùng trên toàn thế giới được tiếp cận với các sản phẩm rẻ hơn, đồng thời công nghệ và kiến thức có thể tự do lưu thông trên toàn thế giới biên giới thúc đẩy tăng trưởng kinh tế toàn cầu.
Chiến lược “friend-shoring” chắc chắn sẽ làm suy yếu các quy tắc thương mại quốc tế trong Tổ chức Thương mại Thế giới. Điều này sẽ tạo ra bất ổn lớn hơn. Và quan trọng nhất, nó cũng sẽ loại bỏ sự bảo trợ mà các nền kinh tế nhỏ hơn được hưởng nhờ Cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO để chống lại việc bị bắt nạt bởi các đối tác thương mại lớn hơn.
Trước những thách thức chưa từng có mà thế giới phải đối mặt - như đại dịch và biến đổi khí hậu - bây giờ là lúc cần tăng cường quản trị toàn cầu, chứ không phải để làm suy yếu nó!
“Thế giới cần nhiều kết nối hơn”
Nicolas Aguzin, Giám đốc điều hành, Hong Kong Exchanges and Clearing Limited (HKEX)
Thế giới cần nhiều kết nối hơn chứ không phải ít hơn và ưu tiên hàng đầu cho hiện nay là duy trì đối thoại và kết nối.
Với tư cách là đầu mối siêu kết nối giữa Đông và Tây, HKEX được xem là sàn giao dịch, hoạt động linh hoạt, tạo thị trường vốn cạnh tranh và được kiểm soát chặt chẽ, tạo điều kiện cho dòng vốn lưu thông hai chiều, ý tưởng và cơ hội giữa các khu vực khác nhau, giúp thúc đẩy phục hồi sau đại dịch.
Nền tảng thương mại và nền kinh tế vẫn duy trì mạnh mẽ: Các nhà đầu tư Trung Quốc đang đầu tư ồ ạt vào các danh mục đầu tư toàn cầu, và thế giới dường như đầu tư ít hơn vào Trung Quốc. HKEX sẽ tiếp tục đóng một vai trò duy nhất như một đầu mối siêu kết nối nguồn tài chính, tạo điều kiện cho dòng vốn hai chiều trong khu vực.
Sự căng thẳng về mặt địa chính trị sẽ tiếp tục nhưng chúng ta cũng nhìn thấy những dấu hiệu đáng khích lệ về quan hệ đối tác và hợp tác tiến bộ trong một số lĩnh vực chính của chương trình nghị sự toàn cầu, đặc biệt là biến đổi khí hậu và cuộc chiến chống COVID-19.
Hong Kong và HKEX sẽ tiếp tục phối hợp trong năm tới, giúp thúc đẩy sự kết nối và hiểu biết tốt hơn giữa các công ty, các quốc gia và các thị trường; tài trợ cho các doanh nghiệp trong tương lai, thúc đẩy đổi mới, thúc đẩy hệ sinh thái tài chính bền vững, tạo việc làm và hỗ trợ các cộng đồng để thúc đẩy sự phục hồi toàn cầu.
“Nền tảng thương mại hợp lý để hội nhập vẫn duy trì mạnh mẽ”
Eric Parrado, Kinh tế trưởng kiêm Tổng Giám đốc Phòng Nghiên cứu, Ngân hàng Phát triển Liên Mỹ (IADB)
Rõ ràng là nền kinh tế thế giới hiện đã bước vào giai đoạn phi toàn cầu hóa một phần dựa trên tần suất và mức độ ngày càng tăng của các cú sốc kinh tế và chính trị mà các chuỗi giá trị toàn cầu (GVC) gần đây đang phải hứng chịu. Chỉ trong 5 năm qua, thế giới đã trải qua một cuộc tranh chấp thương mại lớn giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc, một đại dịch quy mô toàn cầu do COVID-19 gây ra, sự tắc nghẽn của Kênh đào Suez, sự phân tách của Vương quốc Anh khỏi Liên minh Châu Âu và cuộc chiến của Nga và Ukraine.
Bất chấp những sự kiện này, nền tảng thương mại để hội nhập vẫn duy trì mạnh mẽ. Các cấu trúc chuỗi giá trị toàn cầu ngày nay đã mất nhiều năm để hình thành, với hàng trăm tỷ đô la đầu tư và mối quan hệ lâu dài với các nhà cung cấp và khách hàng. Do đó, với lợi thế quy mô đáng kể liên quan đến GVC hiện đại có thể khiến các công ty không sẵn sàng phá sản khi đối mặt với những cú sốc nghiêm trọng tạm thời. Đồng thời, các GVC cũng thể hiện sự linh hoạt, đặc biệt là khi đối mặt với các sự kiện diễn ra lâu dài.
Đánh giá trật tự toàn cầu phát triển trong tương lai trong môi trường ngày có nhiều biến động là một thách thức. Tuy nhiên, ưu tiên đối với khu vực Mỹ Latinh và Caribe phải là thích ứng và đạt được sự tham gia nhiều hơn vào GVC, thu hút phân bổ lại các khoản đầu tư nước ngoài và thúc đẩy thương mại nội khối đối với các nguyên liệu đầu vào trung gian được sử dụng bởi các công ty trong khu vực chuyên xuất khẩu sang Bắc Mỹ và Châu Âu.
“Thập kỷ tới sẽ cần thúc đẩy sự đổi mới chưa từng có'
Bob Sternfels, Đối tác quản lý toàn cầu, McKinsey & Company
"Điều gì sẽ theo sau toàn cầu hóa?” Tôi khiêm tốn để nói rằng tôi không thực sự biết, nhưng rõ ràng là chúng ta cần một mô hình mới tập trung vào tính liên kết để giải quyết các vấn đề khó khăn nhất hiện nay.
Nhiều thập kỷ trước, vươn ra toàn cầu có nghĩa là mở khóa chuyên môn hóa và quy mô, phát triển các thị trường mới nổi và sự phát triển của các tập đoàn đa quốc gia. Thương mại toàn cầu tăng nhanh gấp đôi GDP. Nhưng thế giới ngày nay đang phân mảnh. Tính đa cực và giá trị của khả năng phục hồi đang gia tăng.
Những thách thức cần giải quyết như tính bền vững, đại dịch, lạm phát, bất bình đẳng không dừng lại ở trong nước và cũng không dừng lại ở các ý tưởng để giải quyết. Thập kỷ tới sẽ cần thúc đẩy sự đổi mới chưa từng có, thông qua sự phối hợp giữa các xã hội và thị trường bền vững cùng với sự bình đẳng kinh tế và quan hệ đối tác được xây dựng dựa trên lòng tin.
Những nhà tư tưởng và những người thực hiện trên toàn thế giới cần phải hợp tác để điều này xảy ra. Nếu làm được, sẽ mở ra tăng trưởng kinh tế để bảo vệ hành tinh và cải thiện mức sống cho tất cả mọi người. Giúp các tổ chức và xã hội toàn cầu đẩy nhanh sự tăng trưởng bền vững là một trong những nguyện vọng cốt lõi của McKinsey.
Con đường phía trước không dễ dàng và cũng không rõ ràng với những khó khăn, nhưng đó là một cuộc hành trình chúng ta phải đón nhận với lòng can đảm và niềm tin.
“Không có sự đa dạng hoặc không có khả năng tiếp cận với các nền văn hóa hoặc thị trường khác, hoạt động thương có thể sụp đỗ”
Jim Hagemann Snabe, Chủ tịch Siemens AG
Tình hình chính trị toàn cầu hiện nay khiến một số người nghi ngờ về sự thành công của toàn cầu hóa, và liệu việc nhiều nền kinh tế liên kết với nhau có phải là một chiến lược dài hạn hợp lý trong bối cảnh các cuộc xung đột và chiến tranh vũ trang hiện tại và tương lai hay không.
Tuy nhiên, những vi phạm trật tự quốc tế không làm đảo ngược quá trình toàn cầu hóa, mà phải làm hoàn toàn ngược lại. Chúng ta nên tăng cường khả năng trao đổi quốc tế của con người, ý tưởng, hàng hóa và văn hóa vì nó có rất nhiều lợi ích to lớn. Những lợi ích này bao gồm đưa mọi người thoát khỏi đói nghèo, nâng cao mức sống, khơi dậy sự tìm hiểu giữa các nền văn hóa và thúc đẩy tiến bộ xã hội. Tăng cường toàn cầu hóa chỉ có thể đạt được thông qua hợp tác, cũng như hợp tác toàn cầu là chìa khóa để giải quyết những thách thức lớn khác của thời đại chúng ta, ví dụ như biến đổi khí hậu hoặc các đại dịch như COVID-19.
Sẽ có nhiều nguy cơ bị đe dọa nếu thế giới trở nên phân mảnh. Những gì diễn ra trong những thập kỷ toàn cầu hóa gần đây là sự trao đổi ý tưởng và quan điểm toàn cầu đã đưa đến những tiến bộ và đổi mới mà chúng ta đang tận hưởng ngày nay - những tiến bộ đã tạo ra một thế giới tốt đẹp hơn và thịnh vượng hơn. Nếu không có sự đa dạng hoặc khả năng tiếp cận các nền văn hóa hoặc thị trường khác, các doanh nghiệp sẽ đánh mất các cơ hội có giá trị. Họ trở nên yếu hơn và kém bền vững hơn. Và kết quả là chúng ta sẽ không thể đổi mới các giải pháp cho một tương lai bền vững với tốc độ mà chúng ta cần.
Những gì thể hiện trong vài năm qua đã cho thấy khả năng phục hồi, khả năng thích ứng, sự cộng tác và tin tưởng là những tài sản quý giá nhất. Tùy thuộc vào cộng đồng doanh nghiệp, chính phủ và xã hội để đảm bảo toàn cầu cùng nhau phát triển, không tách rời nhau.
Nguồn: WEF
Từ khóa: Toàn cầu hóa, Davos 2022
