Chính phủ Anh đe dọa sẽ hủy bỏ các quy tắc Bắc Ireland nếu EU không thể hiện những “động thái linh hoạt cấp thiết”.
Vương quốc Anh cho biết họ sẽ phải thực hiện hành động đơn phương thay thế một phần của thỏa thuận Brexit về nghị định thư Bắc Ireland, trừ khi EU có những động thái linh hoạt cấp thiết. Về phía EU cho biết họ tin rằng thỏa thuận có thể được thực hiện nhưng chỉ thông qua đàm phán.
Vậy quan điểm khác nhau giữa hai phía là gì? Các cuộc tranh luận sẽ thiên về chính trị hay sự phát triển bền vững?
Tình trạng của cuộc đàm phán là gì?
Các cuộc đàm phán đã diễn ra kể từ tháng 3 năm 2021 khi David Frost đưa ra quyết định đơn phương gia hạn thời gian gia hạn đối với việc kiểm tra hàng hóa bao gồm cả sản phẩm thực phẩm trong siêu thị. Các siêu thị gần như đóng cửa vào tháng 6 và vào tháng 11 khi Lord Frost liên tục đe dọa rút khỏi thoả thuận theo viện dẫn Điều 16 và rời khỏi bàn đàm phán.
Ông từ chức vào tháng 12, trao trách nhiệm cho Liz Truss, và các cuộc đàm phán tiếp tục với cách tiếp cận mới đầy sự lạc quan và ít gây chiến hơn của Ngoại trưởng Liz Trus sẽ bước đầu mang lại kết quả sau cuộc gặp “mang tính xây dựng” tại Chevening.
Có phải không còn kỳ vọng về thoả thuận sau khi Frost rời đi?
Đúng vậy, Vương quốc Anh đã thực hiện cách tiếp cận mới vào tháng 12, chấpnhận một thỏa thuận theo từng giai đoạn thực tế hơn để tách các vấn đề rào cản thương mại khỏi vấn đề phức tạp liên quan đến vai trò của tòa án công lý châu Âu (ECJ). Dự kiến sẽ thực hiện thỏa thuận tạm thời sẽ nới lỏng việckiểm tra hải quan ở vùngBiển Ireland vào tháng 3, dự định thực hiện trước giai đoạn bầu cử ở Bắc Ireland bắt đầu.
Nhưng Nga đã xâm lược Ukraine và các cuộc đàm phán đã bị đóng băng, ngoại trừ trao đổi giữa các công chức.
Các cuộc đàm phán bắt đầu được khởi động lại nhưng hiện tại gặp khó khăn liên tục vì hành động đơn phương. Như một nguồn tin nhận định “Vương quốc Anh đi ngược lại bánh xe lịch sử”
Nước Anh muốn gì?
Tuần trước, Truss đã công bố một danh sách các nhu cầu:
- Loại bỏ kiểm tra đối với xúc xích Anh và các loại thịt ướp lạnh khác. Bà cũng nêu ra những rào cản đối với việc cung cấp “suất ăn sẵn của Thai Green Curry, thịt cừu New Zealand và thịt lợn Brazil”.
- Việc loại bỏ tờ khai hải quan đối với bưu kiện, đồng nghĩa với việc khôi phục hoạt động mua sắm trực tuyến đối với một số chuỗi thương mại lớn vốn đã ngừng phân phối đến Bắc Ireland.
- Hủy bỏ chứng chỉ thú y đối với vật nuôi đi từ Bắc Ireland đến vùng còn lại của Vương quốc Anh
- Khả năng kiểm soát thuế suất VAT ở Bắc Ireland. Việc cắt giảm thuế VAT, bao gồm giảm nhẹ hóa đơn năng lượng, chỉ áp dụng ở phần còn lại của Vương quốc Anh, không được áp dụng ở Bắc Ireland.
- Bãi bỏ tòa án công lý châu Âu thay vào đó là đề nghị trọng tài để giải quyết trong các tranh chấp
- Làn đường màu xanh lá cây và làn đường màu đỏ tại các cảng để phân biệt giữa hàng hóa đến Bắc Ireland và hàng hóa đi tiếp vào Cộng hòa Ireland và thị trường đơn nhất EU.
EU đang đề xuất gì?
Tháng 10 năm ngoái, EU đã công bố 4 tài liệu bao gồm các đề xuất "sâu rộng" để giải quyết các mối quan tâm của Vương quốc Anh.
- Đề xuất loại bỏ các cuộc kiểm tra vệ sinh và kiểm dịch động thực vật (SPS) đối với thịt ướp lạnh của Anh được sử dụng để làm xúc xích và các hàng hóa khác dành cho các siêu thị ở Bắc Ireland. Đưa ra một “giải pháp riêng” để loại bỏ 80% các cuộc kiểm tra SPS đối với thực phẩm. Đổi lại, Vương quốc Anh sẽ phải hoàn thành việc xây dựng các biện pháp kiểm soát biên giới và đảm bảo một hệ thống ghi nhãn mới “cho Bắc Ireland”.
- Đề nghị giảm 50% các tờ khai hải quan
- Cung cấp một "làn đường ưu tiên" ra khỏi các cảng dành riêng cho hàng hóa Bắc Ireland.
- Cung cấp vai trò “nâng cao” cho Stormont, các bên liên quan doanh nghiệp và người dân trong việc thực thi nghị định thư gồm tham dự các cuộc họp của các Ủy ban chuyên trách chịu trách nhiệm giám sát hoạt động của nghị định thư
- Đảm bảo nguồn cung trong lĩnh vực y tế không bị gián đoạn.
Vấn đề nào trong số này đã được đồng ý?
Vào tháng 12, EU đã công bố những thay đổi được đồng ý bởi các nước thành viên, cho phép các loại thuốc, bao gồm cả các phương pháp điều trị ung thư mới, được chuyển giao cho Vương quốc Anh. Vào tháng 6, EU đã công bố những thay đổi trong nghị định thư để đảm bảo động vật sống được làm giống có thể di chuyển tự do từ GB sang NI.
Thoả thuận mang lại những cơ hội là gì? Có vùng hợp tác chung cho cả hai bên không?
Sản phẩm xúc xích và thịt được làm lạnh
Khả năng sẽ có thỏa thuận về kiểm tra SPS, chấm dứt kiểm soát đối với xúc xích Anh và thịt ướp lạnh.
Cơ hội đạt được thỏa thuận đối với các loại thực phẩm tổng hợp như “suất ăn sẵn của Thai Green Curry” là rất nhỏ do chúng không đáp ứng các tiêu chuẩn về quy tắc xuất xứ theo yêu cầu (đảm bảo các nguyên liệu phải đến từ EU). Và thịt từ bên ngoài EU sẽ được xem là sản phẩm có nguy cơ gây ra dịch bệnh và cần phải kiểm soát. Tuy nhiên, nếu trước đây Vương quốc Anh đã đồng ý đảo Ireland là một đơn vị kiếm tra dịch tễ học, nhu cầu kiểm soát trong thời gian tới có thể sẽ giảm bớt khi đạt được thỏa thuận.
Kiểm tra SPS rộng hơn
Sự thỏa hiệp là cần thiết. EU cho biết nếu Vương quốc Anh đồng ý điều chỉnh các quy tắc của EU đối với các sản phẩm động vật và thực vật, có thể loại bỏ các biện pháp kiểm tra. Tuy nhiên, trước đây, London đã bác bỏ thỏa thuận “kiểu Thụy Sĩ” này vì điều đó đồng nghĩa là Vương quốc Anh phải tuân theo các quy tắc của EU. Việc này sẽ đặt ra một rào cản đối với các thỏa thuận thương mại trong tương lai, trong khi đó Vương quốc Anh lại muốn xa rời các tiêu chuẩn về thuốc trừ sâu và kháng sinh hoặc hormone. EU thậm chí đã đề xuất một thỏa thuận tạm thời, có thể xem xét lại nếu một thỏa thuận thương mại lớn được đề xuất.
Làn đường xanh và đỏ
Thỏa thuận có thể đạt được vì Vương quốc Anh cũng đang tìm kiếm các làn đường màu xanh lá cây và màu đỏ tại các cảng và EU đồng ý cung cấp các làn đường "cao tốc".
Tờ khai hải quan và việc vận chuyển hàng hoá
EU đã đề nghị cắt giảm 50% thủ tục giấy tờ nhưng sự bất đồng đã xuất hiện khiến cho thỏa thuận khó có thể đạt được. Trước khi rời đi, Frost nói rằng đã có sự hiểu lầm vì điều này chỉ đơn thuần là giảm 50% số kiện hàng trên các mẫu đơn hải quan.
Quản trị và ECJ
EU sẽ không lay chuyển vai trò của ECJ. Tuy nhiên, vào tháng 12 Vương quốc Anh đã giảm nhẹ lập trường của mình rằng tòa án sẽ được xóa bỏ trong vấn đề giải quyết tranh chấp. Thay vào đó, họ đề xuất có cơ chế trọng tài trong thỏa thuận Brexit sâu rộng- cho phép các tranh chấp được giải quyết trong lĩnh vực chính trị ngay từ đầu - có thể thực hiện trong bối cảnh của Bắc Ireland. Điều này sẽ có cơ hội đạt được.
Nguồn: The Guardian
Từ khóa: Vương quốc Anh – EU, nghị thư Bắc Ireland, hậu Brexit
