Hàn Quốc đang đối mặt với nhiều thách thức chưa được dự báo trong bối cảnh ba thập kỷ toàn cầu hóa đang đến hồi kết và kỷ nguyên mới của các khối thương mại bắt đầu trong bối cảnh Chiến tranh Lạnh mới.
Cuộc khủng hoảng Nga - Ukraine đã gia tăng sự phân cực và chủ nghĩa bảo hộ vì lợi ích quốc gia, gây ra lạm phát, từ đó chủ nghĩa bảo hộ càng có xu hướng gia tăng.
Bị mắc kẹt giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ - hai đối tác thương mại lớn nhất - và phụ thuộc vào xuất khẩu chiếm 70% GDP, Hàn Quốc đang nỗ lực để cân bằng lợi ích, phòng tránh rủi ro và duy trì khả năng tiếp cận thị trường nước ngoài. Trong bối cảnh quan hệ thương mại với Nga bị tạm dừng - các công ty Hàn Quốc có thể nhìn thấy một số các cơ hội vào thời điểm nước này vẫn giữ nền kinh tế ở trạng thái mở.
Hàn Quốc đã rất tích cực trong việc ký kết các hiệp định thương mại tự do (FTA). Quốc gia này tiếp tục thúc đẩy nhiều FTA hơn nhằm mục tiêu giảm thiểu sự gián đoạn có thể xảy ra, khi nền kinh tế toàn cầu bị Balkan hóa. Bước tiếp theo cho nước này sẽ là việc tham gia các hiệp định đa phương chứ không phải là hiệp định thương mại đơn thuần.
Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) đã có hiệu lực vào đầu năm 2022 và Hàn Quốc hiện đang tìm cách tham gia Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) và Khuôn khổ Kinh tế Ấn Độ - Thái Bình Dương (IPEF) do Hoa Kỳ dẫn đầu.
Thỏa thuận đa phương
Hiệp định RCEP có hiệu lực tại Hàn Quốc vào ngày 01 tháng 02 năm 2022.
Mặc dù chưa thể ngay tức thời mang lại hiệu quả, nhưng hiệp định RCEP vẫn được coi là bước đệm cho sự dịch chuyển kinh tế toàn cầu và gia tăng cơ hội, đặc biệt là với các quốc gia ASEAN.
Hiệp định RCEP đã mất tám năm đàm phán và có tổng cộng 15 quốc gia đã ký kết gồm: Hàn Quốc, Trung Quốc, Nhật Bản, 10 quốc gia ASEAN - Brunei, Campuchia, Indonesia, Lào, Malaysia, Myanmar, Philippines, Singapore, Thái Lan và Việt Nam - Úc và New Zealand.
Hiệp định cơ bản có hiệu lực trong hơn 20 năm và sau cùng sẽ xóa bỏ thuế quan đối với trung bình 91,5% sản phẩm.
Các thị trường ASEAN đã đồng ý giảm thuế đối với 91,9% - 94,5% các mặt hàng xuất khẩu chính của Hàn Quốc, bao gồm ô tô, thép và các mặt hàng hóa dầu. Hiện tại hiệp định thương mại tự do Hàn Quốc - ASEAN cắt giảm thuế quan từ 79% xuống 89% sản phẩm.
Với 15 thành viên, RCEP là một trong những hiệp định thương mại đa phương lớn nhất thế giới.
Theo Hội nghị Liên hợp quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD), hiệp định RCEP tạo ra 30,5% GDP của thế giới, trong khi hiệp định Hoa Kỳ-Mexico-Canada (USMCA) tạo ra 28% và khu vực EU tạo ra 17,9% GDP thế giới.
Khu vực RCEP bao gồm 2,3 tỷ người, chiếm 1/3 dân số thế giới và thương mại trong khu vực là 2,3 nghìn tỷ USD, tính đến năm 2019.
Một nghiên cứu của Viện Chính sách Kinh tế Quốc tế Hàn Quốc (KIEP) kết luận rằng hiệp định RCEP sẽ đóng góp đáng kể cho nền kinh tế khu vực và thế giới.
Nghiên cứu ước tính rằng đến năm 2030, thu nhập của các thành viên sẽ tăng thêm 245 tỷ đô la, giúp thu nhập khu vực tăng thêm 0,6% hàng năm, và tạo ra 2,8 triệu việc làm trong khu vực.
Thương mại khu vực được kỳ vọng sẽ tăng trưởng với tốc độ gấp 2 đến 3 lần tốc độ tăng thu nhập.
Điều này không chỉ vì quy mô kinh tế của hiệp định mà còn vì mức độ hội nhập cao.
Viện KIEP dự đoán sẽ có tăng trưởng lợi nhuận mạnh mẽ về thương mại và tích hợp dây chuyền sản xuất tốt hơn và do đó tăng năng suất.
Kể từ khi hiệp định RCEP có hiệu lực, thế giới đã nhanh chóng thay đổi.
Căng thẳng giữa Nga vào Ukraine đã buộc các nước bắt đầu phân cực, các biện pháp trừng phạt và đối phó được áp dụng đang tác động rất lớn đến trật tự thương mại toàn cầu, vốn đã bị xáo trộn do hậu quả của đại dịch Covid-19.
Tháng 04 năm 2022, Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) đã cắt giảm triển vọng tăng trưởng toàn cầu năm 2022 từ 4,7% xuống 3% với các lý do: khủng hoảng giữa Nga và Ukraine, đại dịch Covid-19 và việc Trung Quốc đóng cửa.
Tác động đó được cho là sẽ ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế của Hàn Quốc.
Giữa tháng 05 năm 2022, Viện Phát triển Hàn Quốc (KDI) đã điều chỉnh triển vọng tăng trưởng của Hàn Quốc từ 3% xuống 2,8%.
Trong khi lạm phát là một mối quan tâm lớn, Viện KDI dự đoán xuất khẩu Hàn Quốc tăng trưởng chậm lại, đặc biệt là trong nửa cuối năm nay.
Kim Kyung-hoon, nhà nghiên cứu của Hiệp hội Thương mại Quốc tế Hàn Quốc (KITA) cho biết: “Cần phải tận dụng hiệp định RCEP, mà Hàn Quốc đã là thành viên. Hàn Quốc cũng cần tham gia Khuôn khổ Kinh tế Ấn Độ - Thái Bình Dương (IPEF) và Hiệp định CPTPP, tích cực dẫn đầu trong việc hình thành một trật tự thương mại mới.”
Nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng an ninh kinh tế là ưu tiên hàng đầu. Mục tiêu của chính phủ Hàn Quốc và các công ty tư nhân là cải thiện khả năng phục hồi và ổn định mạng lưới chuỗi cung ứng khi xuất hiện các rủi ro liên quan đến việc cung cấp hàng hóa và linh kiện.
Nhà nghiên cứu cho biết thêm “Nếu việc tổ chức lại mạng lưới cung ứng, đặc biệt là các liên minh công nghệ tập trung vào Hoa Kỳ trở thành hiện thực, thì sẽ có một sự thay đổi lớn trong các chuỗi cung ứng công nghệ cao hiện nay”.
Chuyển dịch chuỗi giá trị toàn cầu
Sự xuất hiện bất ngờ của Covid-19 đã thúc đẩy quá trình toàn cầu hóa thoái trào như chúng ta đã biết, nơi một số quốc gia đã được hưởng lợi từ lao động giá rẻ từ các quốc gia khác.
Hàn Quốc rơi vào chật vật khi Trung Quốc thắt chặt xuất khẩu urê, sau khi nước này cấm nhập khẩu than từ Úc do quan hệ giữa Bắc Kinh và Canberra xấu đi. Trung Quốc là nhà nhập khẩu than lớn nhất của Úc.
Lệnh hạn chế đối với dung dịch urê, được khai thác từ than đá, đổi lại làm gián đoạn nguồn cung cấp nguyên liệu urê, vốn cần thiết cho các phương tiện chạy bằng dầu diesel.
Hoạt động vận chuyển bằng xe tải gần như bế tắc, trong khi xây dựng và trồng trọt cũng bị ảnh hưởng.
Chang Sang-sik, người đứng đầu bộ phận phân tích công nghiệp tại Hiệp hội KITA cho biết: “Như chúng ta đã trải qua cuộc khủng hoảng dung dịch urê và quy tắc sản xuất đặc thù,vai trò của thương mại ngày càng trở nên quan trọng hơn - sự kết nối giữa các sản phẩm công nghiệp khác nhau”.
Các quốc gia không thuộc khối và nằm ngoài chuỗi giá trị khu vực dự kiến sẽ gặp khó khăn để tìm kiếm được nguồn cung hàng hóa ổn định.
Khả năng phục hồi quan trọng hơn hiệu quả kinh tế và an ninh quốc gia hiện ưu tiên hơn lợi nhuận của doanh nghiệp.
Ha Keon-hyeong, nhà phân tích của Shinhan Investment cho biết: “Khi Trung Quốc đang thay đổi vai trò của mình để trở thành một người tiêu dùng lớn, Việt Nam, Ấn Độ và Đài Loan đang nổi lên như những trung tâm sản xuất mới”. “Hàn Quốc không được coi như một trung tâm sản xuất trong bối cảnh đầu tư vào lĩnh vực kinh tế xanh bị thu hẹp và hàm lượng giá trị khu vực trong sản phẩm thấp hơn 6%.”
“Hàn Quốc là một trong những quốc gia đứng đầu về công nghệ ở châu Á, vì vậy có khả năng gia tăng sự phân chia cơ cấu lao động với ASEAN và Ấn Độ, những quốc gia có lực lượng lao động đông”.
Tăng cường quan hệ với ASEAN
Một trong những lợi ích chính của hiệp định RCEP là tăng cường quan hệ kinh tế với các nước ASEAN.
Năm 1990, trao đổi thương mại giữa Hàn Quốc và ASEAN là 8,2 tỷ USD. Thương mại năm 2021 đạt 176,6 tỷ đô la. Tổng kim ngạch thương mại Hàn Quốc - ASEAN đã tăng từ 8% lên của khoảng 15%.
Khối ASEAN hiện là thị trường xuất khẩu lớn thứ hai của Hàn Quốc sau Trung Quốc.
Năm 2021, kim ngạch xuất khẩu của Hàn Quốc sang ASEAN đạt 108,9 tỷ USD, tăng 22,3% so với cùng kỳ 2021. Kim ngạch xuất khẩu của Trung Quốc sang ASEAN là 162,9 tỷ USD, tăng 22,9% so với năm 2021.
Hàn Quốc đã xuất khẩu 95,8 tỷ USD sang Hoa Kỳ, tăng 29,4% và 646 tỷ USD sang khu vực EU, tăng 33,9%.
Trung Quốc chiếm 25% tổng lượng hàng hóa xuất khẩu của Hàn Quốc, chiếm 17% của ASEAN và 15% của Hoa Kỳ.
Năm 2021, Hàn Quốc đã nhập khẩu 138,6 tỷ USD hàng hóa Trung Quốc, tăng 27,3%; nhập khẩu 73,2 tỷ USD hàng hóa Mỹ, tăng 27,3% và nhập khẩu 67,7 tỷ USD hàng hóa ASEAN, tăng 23,4%.
Hàn Quốc đang theo đuổi mối quan hệ tốt đẹp hơn với các nước ASEAN theo “Chính sách Phương Nam Mới”.
Đây là mô hình chính sách mới, không chỉ về mặt kinh tế mà còn về ngoại giao và văn hóa, nhằm nâng cao vị thế quốc gia lên ngang tầm với các cường quốc láng giềng như Hoa Kỳ, Nhật Bản và Nga.
Giao dịch thương mại bổ sung
Bất chấp sự phản đối từ Bắc Kinh, Hàn Quốc đã chính thức gia nhập Khuôn khổ Kinh tế Ấn Độ - Thái Bình Dương (IPEF) do Hoa Kỳ đứng đầu. Khuôn khổ IPEF không giống như các hiệp định thương mại đa phương khác.
Mục đích của khuôn khổ IPEF không phải là trao đổi miễn phí hàng hóa và dịch vụ. Thay vào đó, nó tập trung vào việc hình thành một liên minh an ninh.
Khuôn khổ IPEF có bốn trụ cột, bao gồm thương mại công bằng và bền vững; khả năng phục hồi của chuỗi cung ứng, cơ sở hạ tầng và khử carbon; thuế và chống tham nhũng.
Chìa khóa của khuôn khổ IPEF là nguồn cung cấp chip máy tính ổn định và cân bằng sức mạnh của Trung Quốc.
Nhật Bản, Úc, New Zealand và Singapore đã bày tỏ sự quan tâm đến việc tham gia khuôn khổ này. Tư cách thành viên có thể mở rộng sang các nước ASEAN.
Chính phủ Hàn Quốc đã lưu ý rằng các khuôn khổ hợp tác như IPEF sẽ đóng góp vào lợi ích quốc gia tại thời điểm trật tự toàn cầu đang thay đổi. Họ nhấn mạnh rằng khuôn khổ IPEF sẽ tạo thuận lợi cho Hàn Quốc trong việc mua sắm các linh kiện chính.
Khuôn khổ IPEF “có thể kích thích việc thiết lập một hệ thống cảnh báo sớm”, chính phủ Hàn Quốc lưu ý.
Ngày bắt đầu chính thức của khuôn khổ IPEF được ấn định vào tháng 11 năm 2023 trong hội nghị cấp cao APEC.
Hàn Quốc cũng muốn tham gia hiệp định CPTPP gồm 11 thành viên, chiếm 12,9% GDP thế giới và 15,3% thương mại toàn cầu. Khu vực này chiếm 6,7% dân số thế giới.
Thủ tướng Hàn Quốc – ông Han Duk-soo nhấn mạnh sự cần thiết tham gia hiệp định CPTPP của Hàn Quốc trong phiên điều trần hồi tháng 04.
Ông Han là người tham gia đàm phán Hiệp định Thương mại Tự do Hoa Kỳ - Hàn Quốc cho biết: “Hàn Quốc sẽ gặp bất lợi nếu bị loại khỏi hiệp định thương mại đa phương”.
Nhà kinh tế Kim Hyun-wook của Viện KDI cho biết: “Cho đến thời điểm hiện tại, nền kinh tế Hàn Quốc đã được hưởng lợi từ chuỗi giá trị toàn cầu. Đó là một lợi thế cho các công ty khi mở rộng sang các quốc gia mới nổi, nơi cung cấp lao động giá rẻ và các thị trường mới.”
“Hiện Hàn Quốc đang ở trong tình thế buộc phải chuyển đổi chuỗi cung ứng của mình sang các nước tiên tiến, lấy Hoa Kỳ là trung tâm.”
Sự phụ thuộc của Hàn Quốc vào thương mại
Bất chấp những nỗ lực chuyển đổi sang nền kinh tế dựa vào nhu cầu trong nước, thương mại vẫn đóng vai trò cực kỳ quan trọng đối với Hàn Quốc.
Điều này thể hiện rõ ràng trong thời kỳ dịch Covid-19, khi kim ngạch xuất khẩu Hàn Quốc đạt kỷ lục là 644,5 tỷ USD. Nhập khẩu Hàn Quốc đạt mức kỷ lục là 615 tỷ USD. Năm 2021, thương mại đóng góp 4,0% vào tăng trưởng kinh tế của Hàn Quốc.
Thương mại chiếm khoảng 70% GDP của Hàn Quốc, tăng từ 50% vào năm 1990, khi thị trường Hàn Quốc mở cửa và toàn cầu hóa bắt đầu.
Hàn Quốc đã trở nên phụ thuộc quá lớn vào Trung Quốc. Thương mại với Trung Quốc đã tăng từ 0,9% năm 1990 lên 25%, tính tới thời điểm hiện tại.
Thương mại với Hoa Kỳ trong thời kỳ đó đã giảm từ 30% xuống 14,5%. Năm 2011, trước khi hiệp định thương mại tự do Hoa Kỳ - Hàn Quốc có hiệu lực, con số đó là 10,7%.
Theo Hiệp hội KITA, thương mại của Hàn Quốc với Hoa Kỳ đã tăng từ 100,8 tỷ USD vào năm 2011, trước khi FTA Hoa Kỳ - Hàn Quốc được ban hành, lên 169,1 tỷ USD vào năm 2021. Xuất khẩu tăng từ 56,2 tỷ USD lên 95,9 tỷ USD.
Kang Gu-sang, nhà nghiên cứu của Viện KIEP cho biết: Hiệp định thương mại tự do của Hoa Kỳ “đã dẫn đến sự gia tăng số lượng việc làm trong lĩnh vực sản xuất và mức lương cao hơn”.
Kể từ khi FTA đầu tiên được ký với Chile vào năm 2004, Hàn Quốc đã phê chuẩn 17 hiệp định thương mại song phương và đa phương với 57 quốc gia, bao gồm cả thỏa thuận với Trung Quốc, có hiệu lực vào năm 2015.
Toàn bộ 78% thương mại của Hàn Quốc là với các quốc gia mà nước này có ký kết thỏa thuận.
Nguồn: Korea JoongAng Daily
Từ khóa: RCEP; Hàn Quốc; Hoa Kỳ; toàn cầu hóa; thương mại; ASEAN; chuỗi giá trị; bảo hộ.
