Khi ông Joe Biden bắt đầu nhiệm kỳ tổng thống khoảng 15 tháng trước, Châu Á-Thái Bình Dương là trọng tâm chính trong chính sách đối ngoại. Tuy nhiên, việc Nga căng thẳng với Ukraine đã tái hiện lại các ưu tiên quốc tế của ông. Tổng thống Hoa Kỳ hiện đang có những bước chuẩn bị cuối cùng cho chuyến công du quan trọng tới Nhật Bản và Hàn Quốc, diễn ra từ ngày 20 - 24/05 tới. Đây là lần đầu tiên ông ghé thăm khu vực này kể từ khi ông vào Văn Phòng Tổng thống năm ngoái.
Chuyến công du sẽ chứng kiến một nỗ lực quyết tâm nhằm tái tập trung sự chú ý của Hoa Kỳ, bao gồm cả việc dự kiến khởi động chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương mới. Mặc dù Nga vẫn là mối đe dọa lớn trước mắt đối với lợi ích an ninh của Washington, nhưng những gì diễn ra gần đây hầu như không làm thay đổi quan điểm của chính quyền Hoa Kỳ rằng Trung Quốc vẫn là thách thức tối quan trọng, lâu dài hơn.
Trong khi Tổng thống Biden sẽ thúc đẩy các chương trình nghị sự song phương quan trọng ở Nhật Bản và Hàn Quốc, tâm điểm chú ý là cuộc họp lãnh đạo của Bộ tứ cường quốc Ấn Độ, Hoa Kỳ, Nhật Bản và Úc, do Thủ tướng Nhật Bản - Fumio Kishida chủ trì. Mặc dù nhóm QUAD, hay Đối thoại Tứ giác An ninh, được sáng lập vào năm 2007, được quan tâm nhiều hơn trong thời gian gần đây.
Tầm quan trọng mà nhóm làm việc của Tổng thống Biden đặt ra đối với liên minh chiến lược lỏng lẻo này đã được minh họa vào năm ngoái khi Nhà Trắng tổ chức và chủ trì cuộc họp lãnh đạo trực tiếp đầu tiên của bốn cường quốc, với sự tham dự của thủ tướng Úc - Scott Morrison, thủ tướng Ấn Độ - Narendra Modi và thủ tướng Nhật Bản - Yoshihide Suga.
Trong khi một số người đã hạ thấp tầm quan trọng của nhóm QUAD, sự liên quan của nó với tư cách là một liên minh chống Trung Quốc đang nổi lên đã được củng cố bởi thông báo năm ngoái của London, Washington và Canberra về quan hệ đối tác an ninh ba bên nhằm bảo vệ “lợi ích chung ở khu vực Ấn Độ - Thái Bình Dương”, với Bắc Kinh một lần nữa trở thành tâm điểm quan trọng.
Mục tiêu chính của cuộc họp nhóm QUAD sắp tới là thúc đẩy một tầm nhìn chung về một châu Á - Thái Bình Dương tự do và cởi mở, đạt được sự nhất trí từ tất cả các nhà lãnh đạo nhất về mối đe dọa từ Trung Quốc. Điều này xảy ra bất chấp sự thiếu nhất trí trong nhóm QUAD liên quan đến Nga, rằng Ấn Độ tỏ ra không liên quan khi từ chối lên án cuộc khủng hoảng giữa Nga và Ukraine.
Trong khi trọng tâm ngoại giao trước mắt của Hoa Kỳ là Ukraine, ông Biden cho biết quan hệ với Nhật Bản, Ấn Độ và Úc là một trong những quan hệ quốc tế quan trọng nhất hiện nay.
Vì vậy, lưu ý hàng đầu của chương trình nghị sự sẽ là Bắc Kinh và sự quyết đoán ngày càng tăng của Bắc Kinh, điều mà cả bốn nhà lãnh đạo đều cho rằng đang làm suy giảm tầm nhìn của họ về một khu vực tự do và cởi mở. Lấy ví dụ, những căng thẳng đang diễn ra ở Biển Đông, nơi không chỉ Nhật Bản và Hoa Kỳ mà còn các quốc gia khác như Malaysia, Philippines, Việt Nam và Brunei đang tranh chấp với Trung Quốc về chủ quyền biển Đông – nơi có khoảng 5 nghìn tỷ đô la thương mại hàng hải mỗi năm.
Sẽ có một số khía cạnh trong các cuộc thảo luận của Bộ tứ An ninh sẽ đặc biệt nhạy cảm từ góc nhìn của Trung Quốc, bao gồm an ninh của Đài Loan và tương lai của nước này với tư cách một quốc gia dân chủ. Các nhà lãnh đạo của nhóm QUAD sẽ thảo luận về tầm quan trọng của sự ổn định ở eo biển Đài Loan, một động thái mà Trung Quốc tuyên bố sẽ làm suy giảm lợi ích của quốc gia họ.
Bắc Kinh tuyên bố chủ quyền đối với Đài Bắc, hiện coi Tokyo là một trong số các đồng minh thân cận nhất của mình. Bất kỳ cuộc xung đột xuyên eo biển nào trong tương lai sẽ ảnh hưởng đến Nhật Bản, nơi có hòn đảo có người ở cực tây - Yonaguni, nằm cách bờ biển phía đông của Đài Loan chưa đầy 70 dặm. Hòn đảo này là nơi sinh sống của khoảng 1.700 công dân và 200 binh sĩ, và Tokyo đang có kế hoạch tăng cường sự hiện diện của quân đội tại đây.
Những hành động này sẽ chỉ làm tăng thêm căng thẳng trong quan hệ của Trung Quốc với các quốc gia thuộc Nhóm QUAD, đặc biệt là Hoa Kỳ, vốn có thể trở nên rất tồi tệ. Kể từ cuộc gặp ở Alaska vào năm ngoái giữa Ngoại trưởng Hoa Kỳ - Antony Blinken và người đồng cấp Trung Quốc - Vương Nghị, vẫn không có gì thay đổi trong mối quan hệ hai bên khi chính quyền Biden vẫn giữ nguyên các chính sách kinh tế và đối ngoại cứng rắn hơn đối với Bắc Kinh mà Tổng thống Donald Trump đưa ra trước đó.
Tuy nhiên, Trung Quốc sẽ không phải là trọng tâm duy nhất của cuộc họp nhóm QUAD. Triều Tiên cũng đang gây ra những lo ngại mới sau các vụ thử tên lửa mà nước này đã thực hiện trong năm nay, lần gần đây nhất là vào thứ Năm (12/05). Nhóm QUAD sẽ không chỉ lên án những vụ thử tên lửa vi phạm các nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc mà còn nhắc lại lời kêu gọi phi hạt nhân hóa tại Bán đảo Triều Tiên.
Về mặt kinh tế, Kishida sẽ thảo luận với Tổng thống Biden liệu ông có thể đảo ngược quyết định của Cựu Tổng thống Trump về việc ngăn chặn sự tham gia của Hoa Kỳ trong Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) hay không. Đây là thỏa thuận thương mại và đầu tư nhằm giúp Washington sâu sắc hơn quan hệ đối tác với các đồng minh trong khu vực.
Có những lo ngại đáng kể ở Tokyo rằng chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương mới của Hoa Kỳ có thể làm suy yếu hiệp định CPTPP. Nhật Bản đã thực hiện một số nhượng bộ sâu sắc - một phần do chính quyền cũ Barack Obama thiết lập, trong đó Tổng thống Biden là một phần quan trọng - để đảm bảo hiệp định CPTPP có thể được ký kết vào tháng 02/2016, chỉ để Cựu Tổng thống Trump rút khỏi thỏa thuận một năm sau đó.
Tất cả những điều trên là lý do tại sao chuyến công du của Tổng thống Biden lại quan trọng như vậy. Trong khi trọng tâm đối ngoại trước mắt của ông là Ukraine, ông cho biết rằng quan hệ với Nhật Bản, Ấn Độ và Úc là một trong những quan hệ quốc tế quan trọng nhất hiện tại, và như những gì đã thống nhất, liên quan đến Trung Quốc và Triều Tiên nói riêng, sẽ không chỉ ảnh hưởng đến khu vực mà còn toàn thế giới.
Nguồn: Arab News
Từ khóa: Hoa Kỳ; Trung Quốc; Ukraine; Nga; Triều Tiên; thiết lập; chính sách ngoại giao; nhóm QUAD; CPTPP.
