Sự gia tăng của các hành động khí hậu ở Trung Đông trong vài tháng qua đã khiến biến đổi khí hậu trở thành tâm điểm chú ý hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, nó cũng đặt ra nhiều câu hỏi hơn.
Tham vọng về khí hậu ngày càng tăng cùng với việc Ai Cập và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) cam kết sẽ tổ chức hai Hội nghị thượng đỉnh về khí hậu của Liên hợp quốc là COP27 và COP28, cho thấy các khu vực giàu nhiên liệu hóa thạch đã dành nhiều sự quan tâm hơn cho vấn đề biến đổi khí hậu.
Năm ngoái, Trung Đông đã khiến cả thế giới bất ngờ khi Thổ Nhĩ Kỳ, UAE, Ả Rập Xê-út, Bahrain và Israel đều cam kết giảm phát thải carbon vào giữa thế kỷ này. Tuy nhiên, trong bối cảnh xung đột khu vực, chiếm đóng, chủ nghĩa bè phái và hội nhập kinh tế kém tiếp tục làm dấy lên nghi ngờ về khả năng đạt được những tham vọng lâu dài như vậy trong bầu không khí chính trị và kinh tế xã hội hiện nay.
Những căng thẳng và thách thức về kinh tế - xã hội hiện có đã tạo ra những rào cản về hợp tác - một yếu tố quan trọng trong việc giảm thiểu rủi ro của biến đổi khí hậu và thích ứng với những tác động không cân xứng bởi biến đổi khí hậu đối với khu vực.
Một số dấu hiệu đáng khích lệ đã được nhận thấy kể từ năm 2021, bao gồm việc ra mắt Sáng kiến Xanh Trung Đông của Ả Rập Xê Út - nhằm giảm lượng khí thải carbon, khôi phục 200 triệu ha và trồng thêm 50 tỷ cây xanh - và sự cải thiện hợp tác giữa các quốc gia Ả Rập trong các cuộc đàm phán về khí hậu.
Tuy nhiên, những nỗ lực chung thực sự vẫn rất khó theo đuổi. Ngoài ra, các cường quốc trong khu vực như Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ, Iran, Israel và UAE đang tham gia vào một ván cờ đa chiều, trong đó ngoại giao khí hậu có giá trị thấp nhất trên bàn cờ.
Nếu không có sự hợp tác và phối hợp về mặt chính sách, mỗi quốc gia sẽ phải một mình đối mặt với các tác động của biến đổi khí hậu. Những tác động như vậy có thể dẫn đến căng thẳng hơn giữa các cộng đồng trong và giữa các quốc gia, tạo ra một vòng xoáy đi xuống.
Thông qua nghiên cứu kỹ thuật và chia sẻ kiến thức, sẽ giúp các quốc gia này thoát khỏi viễn cảnh đáng báo động trên và tránh được việc điều phối chính sách kém. Các quốc gia Trung Đông có chung các đặc điểm môi trường, địa lý và sinh thái, và đang phải đấu tránh chống lại các xu hướng đô thị hóa và kinh tế xã hội giống nhau.
Khu vực Trung Đông cũng phải đối mặt với những rủi ro và tác động khí hậu tương tự, bao gồm các đợt nắng nóng khắc nghiệt ở các thành phố, lượng mưa giảm và thay đổi thời tiết nhiều hơn, tác động tiêu cực tới lĩnh vực nông nghiệp và ngành du lịch, đồng thời mực nước biển dâng đe dọa các quần thể ven biển. Tuy nhiên, hiểu biết của chúng tôi về tác động của khí hậu đối với khu vực Trung Đông ít chi tiết hơn so với các khu vực khác do các khoảng trống nghiên cứu được công bố trước đó.
Do đó, toàn bộ khu vực này có thể được hưởng lợi từ nghiên cứu, việc chia sẻ kiến thức và tập trung hợp tác về các tác động khí hậu nói chung và phát triển các giải pháp thực tế để thích ứng. Các biện pháp này bao gồm việc giải quyết căng thẳng nhiệt ngày càng trầm trọng và nguy cơ lũ lụt ở các khu vực đô thị, bằng cách trồng các loại cây thích hợp với khí hậu và triển khai các vật liệu mới và thích hợp để xây dựng các tòa nhà và lát đường phố.
Khu vực này cũng nên hướng tới mục tiêu giảm thiểu tình trạng khan hiếm nước và cải thiện an ninh lương thực và khả năng phục hồi khí hậu, thông qua lựa chọn cây trồng phù hợp với khí hậu, tạo cảnh quan chịu hạn và áp dụng các công nghệ như tưới tiết kiệm nước, xử lý nước thải và khử mặn nước biển.
Nghiên cứu về giảm phát thải, năng lượng tái tạo, sử dụng năng lượng hiệu quả và hệ thống lưu trữ năng lượng hiệu quả về chi phí cũng là mục tiêu chung của khu vực. Ví dụ, năng lượng mặt trời - đã được thiết lập như một yếu tố quan trọng trong quá trình chuyển đổi năng lượng khỏi nhiên liệu hóa thạch - phải đối mặt với những thách thức môi trường đặc biệt trong khu vực, bao gồm việc giảm sản lượng nông nghiệp do nhiệt độ quá cao và sự hiện diện của bụi trên các tấm pin mặt trời. Tương tự, nghiên cứu về vật liệu xây dựng và kỹ thuật làm mát trong các tòa nhà hiện tại là rất quan trọng trong một khu vực mà điều hòa không khí chiếm phần lớn nhu cầu điện.
Tương tự, sự xuất hiện của hydro xanh lam và hydro xanh lá cây như một nguồn năng lượng cho các ngành công nghiệp sử dụng nhiệt độ cao, vận tải biển và vận tải hàng hóa, và nhu cầu nhập khẩu hydro từ bên ngoài biên giới của châu Âu, là cơ hội để hợp tác khu vực trong quá trình chuyển đổi năng lượng dựa trên kiến thức và cơ sở hạ tầng dầu khí hiện có, đồng thời thực hiện các mục tiêu khí hậu toàn cầu.
Một Trung tâm đổi mới bền vững và khí hậu khu vực đã phối hợp nghiên cứu liên ngành tập trung vào các thách thức ở khu vực Trung Đông có thể trở thành tham chiếu cho nhiều giải pháp tại nghiên cứu này. Tập trung vào tìm kiếm các giải pháp và có đội ngũ các nhà khoa học và chuyên gia trong khu vực, Trung tâm đổi mới nên có trụ sở trong khu vực nhưng được giám sát và tài trợ bởi các tổ chức quốc tế như Trung tâm Thích ứng Toàn cầu, Ủy ban Kinh tế và Xã hội của Liên hợp quốc về Tây Á (U.N. ESCWA), hoặc Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (UNFCCC). Trung tâm này dự kiến sẽ thiết lập quan hệ đối tác với các trường đại học khoa học và công nghệ trong khu vực để tối đa hóa tác động của trung tâm đối với đổi mới công nghệ và chia sẻ kiến thức giữa các quốc gia trong khu vực và các bên tham gia khác.
Một ví dụ thành công về ý tưởng như trên là một trung tâm nghiên cứu có thể được sử dụng làm mô hình là Synchrotron-light cho Khoa học Thực nghiệm và Ứng dụng ở Trung Đông (SESAME), một liên doanh hợp tác các nhà khoa học phát triển vật liệu từ Ai Cập, Iran, Israel, Jordan và Thổ Nhĩ Kỳ, dưới sự bảo trợ của UNESCO. Trung tâm nghiên cứu được biết đến với tên gọi là Synctron do sử dụng ánh sáng cường độ cao và là một công cụ khoa học đã được chứng minh để phục vụ nghiên cứu– Trung tâm này được thành lập ở Jordan vào năm 2017 và dự kiến sẽ tạo ra các nghiên cứu có tính ứng dụng đa ngành như y học, khảo cổ học và khoa học môi trường. Trung tâm cũng cung cấp dịch vụ đào tạo để thúc đẩy năng lực về khoa học và công nghệ trong toàn khu vực.
Nhà công nghiệp và nhà từ thiện người Ấn Độ - Ratan Tata từng nói: “Nếu bạn muốn đi nhanh, hãy đi một mình. Nhưng nếu bạn muốn đi xa, hãy đi cùng nhau”. Giải quyết các tác động theo tầng của biến đổi khí hậu không chỉ là một con đường dài và phức tạp, nó còn là một con đường đầy gian nan.
Đối với một hành trình như vậy, các quốc gia Trung Đông cần phối hợp về mặt chính sách và nhận ra rằng những thách thức chung mà họ phải đối mặt có thể làm lu mờ bất kỳ lợi ích nào mà họ muốn thúc đẩy bằng cách duy trì tình trạng xung đột và căng thẳng hiện nay. Bất chấp tính hợp pháp của các tuyên bố và khiếu nại của họ, khu vực Trung Đông càng sớm triển khai điều này thì càng tốt. Trong khi chờ đợi kết quả, các nhà nghiên cứu nên phát triển các giải pháp và xây dựng lòng tin.
Karim Elgendy là nhà tư vấn khí hậu và phát triển đô thị bền vững tại London, đồng thời là thành viên không thường trực tại Viện Trung Đông.
Hamid Pouran là Trưởng ban Bền vững và Biến đổi khí hậu của MSc tại Đại học Wolverhampton. Các ý kiến thể hiện trong bài này là quan điểm riêng của tác giả.
Nguồn: Mei.edu
Từ khóa: Trung Đông; hợp tác; đàm phán; biến đổi khí hậu; phát triển; đổi mới; bền vững.
