Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) có hiệu lực vào ngày 1/1/2022. Theo số liệu từ quý đầu tiên năm 2022 cho thấy, thương mại của Trung Quốc với các nước thành viên đã tăng 6,9% so với cùng kỳ năm ngoái, đạt giá trị 2,86 nghìn tỉ NDT (tương đương 448,6 tỉ USD). RCEP cho phép Trung Quốc tận dụng hơn nữa tiềm năng thương mại của mình để đảm bảo khả năng tiếp cận thị trường lớn hơn trong khu vực. Những ngành được hưởng lợi chính bao gồm các phân khúc sản phẩm cơ khí và điện, ngành thương mại điện tử và các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME).
RCEP là gì?
RCEP bao phủ một phần ba dân số và GDP của toàn thế giới, đây là hiệp định thương mại tự do lớn nhất từ trước đến nay. RCEP được kí kết bởi 15 quốc gia châu Á – Thái Bình Dương gồm Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, New Zealand, Úc và 10 quốc gia thành viên ASEAN và có hiệu lực từ đầu năm 2022. Hiện nay, hiệp định có hiệu lực tại 12 trong số 15 quốc gia kí kết (Indonesia, Myanmar và Philippines vẫn chưa được thông qua).
RCEP đặt mục tiêu xóa bỏ thuế quan đối với ít nhất 90% hàng hóa được giao dịch giữa các nước thành viên - trong vòng 20 năm kể từ khi có hiệu lực. Hiệp định này sẽ thúc đẩy thương mại tự do, củng cố chuỗi cung ứng và công nghiệp, xóa bỏ thuế quan, mở cửa các dịch vụ và đầu tư để thúc đẩy phục hồi kinh tế khu vực khỏi đại dịch. Theo RCEP, Trung Quốc đã thiết lập quan hệ thương mại tự do với Nhật Bản lần đầu tiên trong lịch sử, một động thái được kỳ vọng sẽ thúc đẩy hội nhập kinh tế và quan hệ thương mại giữa hai nước.
RCEP có ý nghĩa to lớn đối với Trung Quốc và các nhà đầu tư nước ngoài. Hiệp định mang lại cơ hội xuất nhập khẩu rất lớn cho Trung Quốc, khuyến khích các doanh nghiệp mở rộng xuất khẩu mà Trung Quốc có lợi thế so sánh, đồng thời tăng cường nhập khẩu các công nghệ, linh kiện và nguyên liệu quan trọng. Hiệp định sẽ cung cấp cho Trung Quốc một kết nối ổn định và vững chắc hơn với các nước Châu Á - Thái Bình Dương về mặt chiến lược.
Bản tóm tắt về việc thực hiện RCEP trong vài tháng đầu tiên
Năm 2022 đánh dấu sự bắt đầu của RCEP. Bất chấp đại dịch, thương mại của Trung Quốc với các nước RCEP chiếm 30,4% tổng giá trị ngoại thương của Trung Quốc, đạt 2,86 nghìn tỷ NDT (khoảng 448,6 tỷ USD), theo Tổng cục Hải quan (GAC). Số liệu thống kê này đưa Trung Quốc trở thành đối tác thương mại lớn nhất trong ASEAN.
Xuất khẩu và nhập khẩu giữa Trung Quốc và các thành viên RCEP tăng trưởng ổn định và đạt lần lượt 203 tỷ USD (1,38 nghìn tỷ NDT) và 218 tỷ USD (1,48 nghìn tỷ NDT), tương ứng với mức tăng 11,1% và 3,2% so với cùng kỳ năm ngoái. Trong đó, các sản phẩm cơ khí và điện và các sản phẩm sử dụng nhiều lao động thống trị xuất khẩu, lần lượt chiếm 52,1% và 17,8%. Nhập khẩu các sản phẩm cơ khí và điện, quặng kim loại và quặng cát, và các sản phẩm nông nghiệp lần lượt chiếm 48,5%, 9,6% và 6%. Trung Quốc cũng nhập khẩu 6,79 tỷ USD (46,02 tỷ NDT) nông sản từ ASEAN, tăng 14,1% so với cùng kỳ năm ngoái, chiếm 13,7% tổng giá trị nhập khẩu nông sản của Trung Quốc.
Xuất nhập khẩu giữa Trung Quốc và các nước RCEP trong Quý 1 năm 2022
Số liệu thống kê của hải quan cũng cho thấy trong quý đầu tiên, các doanh nghiệp Trung Quốc đã được hưởng lợi từ thỏa thuận công bằng khi trở thành thành viên của RCEP - 6,7 tỷ NDT hàng nhập khẩu được ưu đãi thuế quan trị giá 130 triệu NDT và 37,1 tỷ NDT đối với hàng xuất khẩu được hưởng ưu đãi thuế quan trị giá 250 triệu NDT. Trung Quốc đã cấp 109.000 chứng chỉ RCEP cho các công ty trong nước, khuyến khích họ tận dụng mức thuế giảm khi xuất khẩu hàng hóa.
Trong số 14 thành viên khác, Hàn Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của Trung Quốc. Giá trị thương mại song phương tăng 14,4% so với cùng kỳ năm ngoái lên 90,3 tỷ USD trong quý đầu tiên. Nhật Bản, quốc gia lần đầu tiên ký hiệp định thương mại tự do với Trung Quốc thông qua RCEP, đứng ở vị trí thứ hai, với kim ngạch thương mại song phương đạt 89,6 tỷ USD, tăng 3,8% so với cùng kỳ năm ngoái. Thương mại của Trung Quốc với 10 thành viên ASEAN đã tăng 10,9% lên 212,2 USD Mỹ trong quý đầu tiên. Mức tăng thương mại lớn nhất đến từ Campuchia, tăng 39,1%, tiếp theo là Indonesia với mức tăng 31,1%.
RCEP có ý nghĩa gì đối với Trung Quốc trong dài hạn?
Vào ngày 26 tháng 1 năm 2022, Trung Quốc đã đưa ra một hướng dẫn mới nhằm thúc đẩy việc thực hiện chất lượng cao của hiệp định thương mại. Với mục đích hướng dẫn các chính quyền địa phương, các ngành công nghiệp và doanh nghiệp thích ứng với một thị trường khu vực cởi mở hơn với sự cạnh tranh gay gắt nhằm thực hiện phát triển kinh tế chất lượng cao.
Sự nhấn mạnh của hiệp định vào tự do hóa kinh tế có thể thúc đẩy Trung Quốc cải cách sâu hơn thông qua mở cửa ở cấp độ cao, từ đó sẽ tạo điều kiện cho sự phát triển chất lượng cao. Thỏa thuận có thể thúc đẩy nỗ lực của Trung Quốc nhằm ổn định thương mại và đầu tư nước ngoài, thúc đẩy nâng cấp công nghiệp và giúp nước này thiết lập các quy tắc kinh tế và thương mại tương thích với các tiêu chuẩn quốc tế. Nhu cầu cao cấp từ thị trường nước ngoài cũng sẽ thúc đẩy các doanh nghiệp Trung Quốc tối ưu hóa sản phẩm và dịch vụ để cuối cùng thúc đẩy nâng cấp tổng thể công nghiệp ở Trung Quốc.
Việc loại bỏ dần thuế quan có nghĩa là khu vực này đang tiến tới một thị trường thống nhất rộng lớn với sự luân chuyển tự do của các yếu tố sản xuất khác nhau. Sự hình thành này sẽ cấu hình lại chuỗi cung ứng và giá trị trong khu vực dựa trên lợi thế so sánh, có lợi cho việc trao đổi hàng hóa, công nghệ và vốn cũng như sự di chuyển xuyên biên giới của người dân trong khu vực. Việc lưu thông nội vùng cũng sẽ thuận lợi và cạnh tranh hơn. Chuỗi công nghiệp hoàn chỉnh và sức mạnh công nghệ của Trung Quốc sẽ kết hợp các quốc gia khác vào “vòng tuần hoàn kép”. Nếu không có thuế quan, ảnh hưởng của lợi thế so sánh có thể sẽ được mở rộng.
Vai trò của việc thanh toán bằng đồng NDT cũng cho thấy tiềm năng quốc tế hóa to lớn trong khuôn khổ RCEP để hỗ trợ thương mại và đầu tư và tăng cường hợp tác trong các dự án sản xuất và chuỗi công nghiệp cao cấp. Thay thế đồng đô la Mỹ, đồng tiền thương mại phổ biến hiện tại, bằng Nhân dân tệ cho các khu định cư xuyên biên giới có thể làm tăng thêm hiệu quả thương mại trong khu vực.
Cuối cùng, sự tham gia vào RCEP của Trung Quốc, cùng với Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế khu vực và thịnh vượng bằng cách tạo ra kết nối cơ sở hạ tầng. Trong quý đầu tiên, các doanh nghiệp Trung Quốc đã đầu tư trực tiếp phi tài chính sang các nước BRI, lên tới 20,08 tỷ NDT, lần đầu tiên chiếm 20% tổng vốn đầu tư ra nước ngoài. Đầu tư chủ yếu đến Singapore, Indonesia, Malaysia, Việt Nam và các nước ASEAN khác.
Các xu hướng cần theo dõi theo RCEP là gì?
Thương mại điện tử
Chương 12 của RCEP nhắm mục tiêu thúc đẩy thương mại điện tử cũng như tạo ra một môi trường pháp lý, quy định và chính sách hỗ trợ cho hiệp định. Mục tiêu là giảm chi phí xuất nhập khẩu và tích hợp tốt hơn chuỗi công nghiệp và giá trị trong khu vực.
Một hình thức ngoại thương mới, thương mại điện tử xuyên biên giới đã trở thành một động lực quan trọng để ổn định xuất nhập khẩu của Trung Quốc. Năm 2021, tổng khối lượng xuất nhập khẩu thương mại điện tử xuyên biên giới của Trung Quốc đạt 1,98 nghìn tỷ NDT (311,5 tỷ USD), tăng 15% so với cùng kỳ năm ngoái, trong đó xuất khẩu thương mại điện tử ở mức 1,44 nghìn tỷ NDT, tăng 24,5% hàng năm.
Với tốc độ phát triển nhanh chóng của nền kinh tế kỹ thuật số, Chương 12 được nhiều người quan tâm vì liên quan đến an ninh mạng, quyền riêng tư cá nhân và an ninh quốc gia. Hai khía cạnh đặc biệt nổi bật của Chương 12 là các lệnh cấm của hiệp định đối với các yêu cầu về cơ sở máy tính được bản địa hóa và dữ liệu được bản địa hóa. Với tư cách là một bên ký kết RCEP, về nguyên tắc, Trung Quốc đã cam kết lần đầu tiên về các lệnh cấm ràng buộc đối với việc bản địa hóa các cơ sở dữ liệu và dữ liệu, một sự khác biệt đáng kể so với lập trường chủ quyền cứng rắn lâu nay đối với dữ liệu.
Thúc đẩy các SME liên quan
RCEP cũng sẽ thúc đẩy sự phát triển của các SME bằng cách tạo cơ hội quan trọng cho các doanh nghiệp nghiệp tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu và khu vực. Hiệp định áp dụng quy tắc “nguồn gốc xuất xứ trong khu vực” để tạo điều kiện thuận lợi cho việc quản lý chuỗi cung ứng khu vực, tăng các lựa chọn tìm nguồn cung ứng nội khối, giảm chi phí giao dịch cho các doanh nghiệp và tích hợp các doanh nghiệp vừa và nhỏ vào thương mại và đầu tư khu vực.
Nguồn: China Briefing
Từ khóa: RCEP, SME, chuỗi giá trị, chuỗi cung ứng, đầu tư, thương mại
