Nói đến xu hướng và thực tiễn cạnh tranh của các quốc gia xuất khẩu của Bangladesh như Ấn Độ, Pakistan, Sri-Lanka, Việt Nam, Campuchia, Trung Quốc, Hàn Quốc, Malaysia, Philippines, Indonesia và các nước khác, Bangladesh nên khởi động mạnh mẽ để đảm bảo các điểm đến bền vững cho xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ của mình trong giai đoạn 2021 - 2026. Điều kiện tiên quyết là Bangladesh phải tham gia các Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) toàn diện về hàng hóa và dịch vụ với các khối khu vực khác nhau. Thay vì dựa vào Cơ chế ưu đãi thuế quan (GSP) tiêu chuẩn và các Hiệp định thương mại ưu đãi song phương (PTA) --- không có hiệp định nào hiệu quả về chi phí --- Bangladesh cần tập trung vào các khu vực thương mại tự do. Mặc dù nghe có vẻ đầy tham vọng, nhưng chiến lược này sẽ mang lại hiệu quả lâu dài cho quốc gia này, đó là việc Bangladesh sẽ ra khỏi danh sách Quốc gia kém phát triển nhất (LDC) vào năm 2026. Hơn nữa, để ký một thỏa thuận thương mại tự do với bất kỳ khối khu vực nào là điều không đơn giản, mà cần có sự kiên trì và trải qua nhiều cuộc đàm phán kéo dài. Điều cần thiết là nên tiến hành đàm phán càng sớm càng tốt.
Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) là một siêu hiệp định thương mại tự do mới nhất, bao gồm 15 nước tham gia ký kết: Úc, Brunei, Campuchia, Trung Quốc, Indonesia, Nhật Bản, Lào, Malaysia, Myanmar, New Zealand, Philippines, Singapore, Việt Nam, Hàn Quốc, và Thái Lan. Các thành viên RCEP bao gồm 10 quốc gia thuộc Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) và các đối tác thương mại khu vực của họ - Trung Quốc, Úc, New Zealand, Hàn Quốc và Nhật Bản. Khu vực RCEP có Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) là 26,2 nghìn tỷ đô la Mỹ, chiếm 30% GDP thế giới.Với 2,2 tỷ dân, khu vực này chiếm khoảng 28% thương mại toàn cầu. Vì vậy, đây là một thị trường tiềm năng để khai thác, Bangladesh và quốc gia khác cần bắt đầu đàm phán để tham gia hiệp định vì RCEP mở cửa cho bất kỳ quốc gia nào, bao gồm Bangladesh gia nhập bắt đầu từ 18 tháng sau khi có hiệu lực. Một nghiên cứu được thực hiện vào năm 2015 cho thấy rằng việc các nước trong RCEP xóa bỏ hoàn toàn thuế quan sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến Bangladesh cũng như các nước Nam Á khác. Người ta ước tính rằng Bangladesh có thể phải đối mặt với tổn thất phúc lợi khoảng 79,45 triệu đô la với sự sụt giảm GDP là 0,67% từ RCEP. Cần phải thực hiện một nghiên cứu mới trong năm 2022 với chủ đề tham gia vào các hiệp định lớn trong khu vực.
Đối với Bangladesh, việc ký kết một hiệp định thương mại tự do với Nga và Cộng đồng các Quốc gia Độc lập (SNG) thông qua Liên minh Kinh tế Á - Âu (EAEU) có khả năng mở ra mặt trận xuất khẩu thứ ba ngoài Mỹ và Liên minh Châu Âu (EU). Đến nay, Liên minh Kinh tế Á - Âu (EAEU) đã ký kết FTA với Việt Nam, Singapore, Serbia và Iran. Việt Nam và EAEU ký thỏa thuận năm 2017, nhờ đó mà xuất khẩu của Việt Nam sang EAEU đã tăng 36,5%, từ 4,3 tỷ USD vào năm 2017 lên 5,9 tỷ USD vào năm 2018. Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng giữa Nga - Ukraine tác động tiêu cực tới tiềm năng của EAEU. Do đó, Bangladesh cần phải xem xét lại tình hình một cách cẩn thận.
Trong khi đó, Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) có thể là một lựa chọn khác để đàm phán FTA. Sáu thành viên của GCC bao gồm: Bahrain, Kuwait, Oman, Qatar, Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE). Đây là những nước giàu có nhờ nguồn tài nguyên dầu mỏ và là thị trường tiềm năng cho xuất khẩu dịch vụ.
Bangladesh sẽ tiếp tục đủ điều kiện để tiếp cận thị trường miễn thuế vào các nước Liên minh châu Âu (EU) theo chương trình ưu đãi EBA của EU cho đến năm 2029. Tuy nhiên, có ba lựa chọn khả thi cho Bangladesh cho chiến lược tiếp cận thị trường sau năm 2029 tại EU. Phương thức đầu tiên là Cơ chế ưu đãi thuế quan (GSP) chỉ cho phép giảm thuế (không miễn thuế) cho tối đa 66% tất cả các dòng thuế của EU. Theo các điều khoản của WTO, cơ chế ưu đãi GSP đơn phương này có thể bị rút lại bất kỳ lúc nào. Thứ hai là cơ chế ưu đãi GSP-plus cũng cho phép bao phủ 66% sản phẩm cùng với hơn 27 hàng rào phi thuế quan. Thứ ba, có một cơ chế ưu đãi GSP mới của EU 2024 - 2034 cũng không kém phần nghiêm ngặt hơn về độ bao phủ sản phẩm, ngưỡng phân loại sản phẩm thấp hơn và giám sát mở rộng các biện pháp tuân thủ bên ngoài phạm vi của WTO.
Do đó, không có lựa chọn nào trong số ba lựa chọn dựa trên cơ chế ưu đãi GSP là khả thi đối với Bangladesh. Trong mối liên hệ này, Việt Nam cần theo dõi để tham gia một FTA với EU.
Bangladesh cũng cần bắt đầu đàm phán để đạt được một FTA với Mỹ (US). Các thỏa thuận không phân biệt đối xử như GSP và các hiệp định đa phương đã bị loại khỏi chương trình nghị sự thương mại của Mỹ và theo đó Mỹ đã rút khỏi Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), chỉ thích thực hiện các hiệp định thương mại song phương mang lại lợi ích đôi bên dưới thời Cựu tổng thống Trump. Chính quyền Biden vẫn chưa thể đảo ngược tiến trình. Mặc dù đây sẽ là cuộc đàm phán khó khăn nhất, Bangladesh nên cố gắng hơn nữa. Các điều khoản về hàng hóa, dịch vụ và đầu tư trong hiệp định thương mại tự do Bangladesh – Mỹ (TICFA) không ảnh hưởng đến các quyền và nghĩa vụ theo các hiệp định WTO cũng như các quyền và nghĩa vụ quốc tế tương ứng. Bên cạnh đó, Mỹ, Bangladesh cũng nên cân nhắc đàm phán một hiệp định thương mại tự do với Canada.
Bangladesh cũng có thể xem xét triển vọng các thỏa thuận thương mại tự do với Khu vực Mậu dịch tự do lục địa châu Phi (AfCFTA) và Khối thị trường chung Nam Mỹ (Mercosur). Khối thương mại AfCFTA bắt đầu có hiệu lực từ tháng 01 năm 2021 và cho đến nay đã có 36 quốc gia châu Phi phê chuẩn hiệp định này. Khối AfCFTA sẽ là khu vực thương mại tự do lớn nhất thế giới kể từ khi WTO thành lập.Khối thị trường chung Nam Mỹ là một khối thương mại Nam Mỹ, bao gồm các quốc gia thành viên là Argentina, Brazil, Paraguay và Uruguay.
Cho đến nay, Bangladesh vẫn chưa ký bất kỳ FTA song phương nào với bất kỳ đối tác thương mại lớn khác như Trung Quốc và Ấn Độ, mặc dù các cuộc thảo luận đã kéo dài. Bangladesh và Ấn Độ đã nhất trí ký Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện (CEPA). Tuy nhiên, có rất ít tiến triển. Tiến độ trong Hiệp định Thương mại Tự do Nam Á (SAFTA) và Sáng kiến vịnh Bengal về hợp tác kinh tế và kỹ thuật đa ngành (BIMSTEC) cũng khá chậm. Thay vì dồn sức vào các thỏa thuận truyền thống này, tốt hơn là nên bắt tay vào thực hiện các FTA với các khối lớn trong khu vực và các đối tác thương mại lớn.
Nguồn: The Financial Express
Từ khóa: Bangladesh; xác định; đối tác; tiềm năng; FTA; RCEP; GSP; đàm phán.
