Hội nghị thượng đỉnh Mỹ - ASEAN diễn ra trong bối cảnh thế giới đang có những khủng hoảng về nguồn cung, sự chuyển đổi lãnh đạo và chiến tranh
Vì sự cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc ngày càng gia tăng, nên thời điểm diễn ra Hội nghị Cấp cao đặc biệt giữa Mỹ - ASEAN là thời điểm vô cùng quan trọng. Mặc dù trước đó đã bị hoãn vào phút cuối trong tháng 3, Hội nghị thượng đỉnh được tổ chức vào ngày 12-13/5 tại Washington, DC.
Khu vực Đông Nam Á sẽ là nơi diễn ra sự cạnh tranh gay gắt nhất giữa Mỹ và Trung Quốc. Các đối tác quan hệ của hai nền kinh tế lớn nhất thế giới được thiết lập ở nhiều khu vực - Trung Quốc và Nga có “quan hệ đối tác không giới hạn” hay Mỹ và Liên minh châu Âu gắn bó với nhau về kinh tế và quân sự, Nhóm Bộ Tứ gồm có Úc, Ấn Độ, Nhật Bản và Mỹ - 10 quốc gia thuộc Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á nỗ lực duy trì quan hệ tích cực với cả Washington và Bắc Kinh.
Theo như Thủ tướng Singapore - Lý Hiển Long phát biểu, Đông Nam Á “không muốn lựa chọn” giữa Trung Quốc và Mỹ.
Về mặt kinh tế, mỗi quốc gia trong khu vực lân cận Singapore đều liên kết chặt chẽ với Trung Quốc. Kim ngạch thương mại của Trung Quốc với ASEAN tăng gần gấp đôi so với Mỹ, đạt 685 tỷ USD vào năm 2020, trong khi Mỹ chỉ được 362 tỷ USD.
Do Mỹ đang tụt hậu so với Trung Quốc về hội nhập kinh tế trong khu vực, hội nghị thượng đỉnh diễn ra tuần này vừa là sự kiểm chứng vừa là cơ hội để Tổng thống Joe Biden trấn an các nhà lãnh đạo khu vực rằng Washington sẽ tăng cường gắn kết với ASEAN trong lĩnh vực quốc phòng và ngoại giao.
Qua các cuộc thăm dò ở ASEAN, hành động như vậy sẽ được đón nhận. Điều này cho thấy Mỹ có thể quản lý đa phương tốt hơn, trật tự quốc tế được dựa trên quy tắc mà các quốc gia nhỏ hơn gồm cả Đông Nam Á, phụ thuộc vào sự ổn định và thịnh vượng.
Tổng thống Joe Biden phải chứng minh rằng dù chính quyền của ông tập trung vào cuộc chiến ở Ukraine nhưng sẽ không quên mục tiêu hỗ trợ nền kinh tế tại khu vục Đông Nam Á, nhằm thay thế Trung Quốc.
Các lệnh trừng phạt từ cuộc xâm lược Ukraine của Nga đang ảnh hưởng đến nền kinh tế trên toàn khu vực; đồng thời các biện pháp đóng cửa biên giới phòng chống Covid -19 của Trung Quốc cũng tác động mạnh mẽ đến nền kinh tế, do đó sự hợp tác kinh tế chặt chẽ của Mỹ có thể giúp bù đắp sự khủng hoảng chuỗi cung ứng.
Đã đến lúc Mỹ tái tham gia thương mại
Một thập kỷ đã trôi qua kể từ khi Mỹ tham gia hiệp định thương mại mới ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương và gần hai thập kỷ kể từ khi thực hiện thỏa thuận thương mại ở Đông Nam Á.
Trong khi tổng thống thời đó là Barack Obama gần như thiết lập được sân chơi mới cùng với việc ký kết Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), thì vào ngày thứ 3 khi tổng thống Donald Trump kế nhiệm, Mỹ đã rút khỏi hiệp định, khiến Washington khó thực hiện mục tiêu hội nhập khu vực.
Do Mỹ chọn cách đứng ngoài cuộc, Trung Quốc đã đóng vai trò hàng đầu trong việc thiết lập các tiêu chuẩn bằng cách đóng vai trò là kiến tạo và trở thành trụ cột trong Quan hệ Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực.
Thông qua RCEP, Trung Quốc trở nên hội nhập sâu rộng với ASEAN và các quốc gia đóng vai trò quan trọng khác ở châu Á - Thái Bình Dương, chẳng hạn như Nhật Bản và Hàn Quốc. Gần đây, Trung Quốc cũng đã xin gia nhập Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), là sự kế thừa của TPP và cũng là Hiệp định thương mại có ý nghĩa và tham vọng nhất trong lịch sử khu vực.
Theo Wendy Cutler - cựu phó đại diện thương mại Mỹ, gần đây đã điều trần trước Quốc hội, “Nếu các cuộc đàm phán gia nhập CPTPP của Trung Quốc có tiến triển, điều này sẽ thay đổi cuộc chơi, có khả năng làm lu mờ tất cả các sáng kiến khác của khu vực và trở thành cuộc đàm phán thương mại quan trọng nhất trong khu vực, cùng với việc Mỹ không còn là thành viên có quyền quyết định trong CPTPP, nếu có, sẽ gây sức ép lên tiến trình này”.
'Xây dựng nhóm chính trị lớn nhất có thể'
Chính quyền Joe Biden nhận thấy Mỹ chỉ có thể thành công ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương nếu thu hút được sự phối hợp và đóng góp ở các cấp từ các đối tác trong khu vực.
Vì vậy, Mỹ cố gắng thiết lập nhóm chính trị càng lớn càng tốtvới sự tham gia của nhiều quốc gia nhất có thể, để các quốc gia cảm thấy không lo lắng khi cùng song hành bên cạnh Mỹ.
Chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương vạch ra một chiến lược nhằm khẳng định vị thể của Mỹ, đề ra tầm nhìn chung về một khu vực tự do và cởi mở, kết nối, thịnh vượng, an ninh và có khả năng phục hồi nhanh. Thông qua chiến lược này, Mỹ sẽ hợp tác với bất kỳ quốc gia nào sẵn sàng đóng góp để mở rộng năng lực tập thể của khu vực.
Chính quyền Biden đã cố tình công bố Chiến lược Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương trước khả năng Nga xâm lược Ukraine, để các bộ và cơ quan liên quan của chính phủ Mỹ biết được nhiệm vụ của mình và bắt đầu thực hiện chiến lược, cùng lúc đó tổng thống và nhóm cơ quan an ninh quốc gia nồng cốt sẽ tập trung vào các sự kiện ở Châu Âu.
Tuy nhiên, tổng thống Joe Biden và đồng minh của ông phải chứng minh một cách rõ ràng rằng họ vẫn tập trung vào châu Á ngay cả trong bối cảnh xung đột ở Ukraine. Hội nghị cấp cao ASEAN sẽ giúp thực hiện điều đó. Tuy nhiên, động lực mạnh mẽ và rõ ràng trong việc thực hiện Chiến lược Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương sẽ tác động đến điều đó nhiều hơn.
Năm mục tiêu cốt lõi của Chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương là: thúc đẩy một Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở; xây dựng kết nối trong và ngoài khu vực; thúc đẩy sự thịnh vượng của khu vực; củng cố an ninh khu vực Ấn Độ - Thái Bình Dương; và xây dựng khả năng phục hồi của khu vực trước các mối đe dọa xuyên quốc gia.
Để thực hiện chiến lược này, Khuôn khổ Kinh tế Ấn Độ - Thái Bình Dương (IPEF), đang được phát triển cùng với các đồng minh và đối tác của Mỹ, nhằm mục đích làm sâu sắc hơn các mối quan hệ kinh tế trong khu vực và tích hợp các phương pháp giải quyết các thách thức của nền kinh tế toàn cầu.
Mục tiêu của chiến lược là: phát triển các cách tiếp cận mới đối với thương mại đáp ứng các tiêu chuẩn cao về lao động và môi trường; đầu tư chung vào năng lượng sạch, khử cacbon và bền vững môi trường; thúc đẩy các chuỗi cung ứng linh hoạt và an toàn, đa dạng, cởi mở và có thể dự đoán được; và điều hành các nền kinh tế kỹ thuật số và các luồng dữ liệu xuyên biên giới theo các nguyên tắc mở.
IPEF sẽ thất bại nếu nó không đưa ra các hành động cụ thể, chẳng hạn như Mỹ đóng vai trò lãnh đạo trong việc định hình bối cảnh thương mại kỹ thuật số. Các quy tắc và tiêu chuẩn - không phải là lời nói khoa trương - là điều quan trọng cần đưa vào IPEF để tạo điều kiện cho thị trường kỹ thuật số mở rộng, tạo thuận lợi cho thương mại kỹ thuật số và thúc đẩy niềm tin vào nền kinh tế kỹ thuật số.
IPEF cũng nên đưa ra tham vọng định hướng về việc thúc đẩy tự do hóa thương mại hoặc cách thức tiếp cận thị trường, lý tưởng nhất là sự quan tâm của Washington trong việc tham gia CPTPP, điều mà nhiều doanh nghiệp Mỹ và không phải doanh nghiệp Mỹ có trụ sở chính trong khu vực rất kỳ vọng.
Nếu Washington chỉ nhấn mạnh về dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài và nguồn cung mạnh mẽ của Mỹ, cũng như sự hỗ trợ đáng kể của Mỹ trong việc giảm thiểu biến đổi khí hậu trong khu vực và nâng cao năng lực y tế cộng đồng, thì vẫn chưa đáp ứng đủ nhiệm vụ trước mắt.
Khu vực này đang đối mặt với nhiều biến động xảy ra cùng lúc, như từ sự kiện đại dịch Covid-19 vẫn đang tiếp diễn, đến những cuộc khủng hoảng về nguồn cung, lạm phát, bị đứt gãy do xung đột ở Ukraine, hay những ảnh hưởng từ việc tăng lãi suất ở Mỹ và sự chuyển đổi lãnh đạo ở trong nước.
Trong bối cảnh đầy thách thức như vậy thì đây cũng là cơ hội để Mỹ và các đối tác thực hiện vai trò lãnh đạo dựa trên nguyên tắc, hiện thực, và định hướng sự phát triển ở Đông Nam Á.
“Tăng cường cam kết về hoạt động thương mại”
Cuộc gặp sắp tới giữa Tổng thống Biden và các nhà lãnh đạo ASEAN sẽ cho phép Mỹ nắm bắt thời điểm quan trọng này, nhằm đáp ứng lợi ích của cả chính họ và khu vực rộng lớn hơn.
Nếu “cam kết lâu dài” đối với khu vực chỉ là lời nói sáo rỗng, đồng thời cảnh báo bất kỳ bước tiến cụ thể nào về thương mại vẫn nằm ngoài khả năng do những ràng buộc chính trị trong nước của chính phủ Mỹ chắc chắn sự hội nhập kinh tế của khu vực với Trung Quốc ngày càng tằng và mở rộng.
Như Đại sứ Singapore - Tommy Koh đã phát biểu khi thảo luận cuốn sách mà ông đồng biên tập gần đây về nước Mỹ: Góc nhìn Singapore, cho rằng Mỹ không đủ sức cạnh tranh ở Đông Nam Á. Mỹ chỉ tập trung vào an ninh, nhưng người châu Á sống bằng thương mại. Điều này dẫn đến sự không phù hợp giữa chính sách của Mỹ và mong muốn của khu vực. Mỹ đang thực hiện hoàn toàn ngược lại với những gì khu vực này kỳ vọng.
Khi hoạch định các bước tiến tiếp theo của mình, các nhà lãnh đạo Đông Nam Á đang theo dõi xem liệu tổng thống Joe Biden có tiếp tục nhường sự phát triển hội nhập kinh tế khu vực cho Trung Quốc hay IPEF sẽ tạo tiền đề cho Mỹ đầu tư vào phát triển thương mại nhiều hơn, tạo thế đứng vững mạnh trong cạnh tranh kinh tế.
Nguồn: Asia Times
Từ khóa: Hội nghị thượng đỉnh Mỹ - ASEAN, Mỹ - Trung Quốc, chiến lược IPEF
