Chương 12 của RCEP sẽ tạo ra các cơ hội kinh tế kỹ thuật số ở tất cả các quốc gia RCEP, nhưng có vẻ như Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc sẽ là những quốc gia gặt hái được chiến thắng lớn nhất.
Một khía cạnh đáng chú ý trong hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) là chương 12, bao gồm các quy định của RCEP về thương mại kỹ thuật số và thương mại điện tử. Những quy định này đã đưa đến các nhìn nhận như hoan nghênh, e ngại và phản đối. Một số hăng hái cho rằng các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) sẽ thu được lợi nhuận từ việc giảm chi phí giao dịch và trải nghiệm kỹ thuật số liền mạch hơn cho khách hàng. Một số lo lắng rằng các quy tắc thương mại điện tử và thương mại kỹ thuật số của RCEP sẽ “nhúng tay vào quyền lực của những người đương nhiệm và dựng lên các rào cản đối với công nghiệp hóa kỹ thuật số của các nước đang phát triển”. Những lo lắng khác cảnh báo chương 12 có thể nhường cho Trung Quốc vai trò lớn hơn trong việc hoạch định luật lệ quốc tế trong lĩnh vực chính sách thương mại mới này. Một số thất vọng cho rằng các quy tắc thương mại điện tử và thương mại kỹ thuật số của RCEP thiếu sót và tẻ nhạt trong việc ngăn chặn các hạn chế về bản địa hóa dữ liệu.
Các tác động của RCEP đáng được các doanh nghiệp chú ý trong bối cảnh nền kinh tế kỹ thuật số tăng trưởng nhanh chóng ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, sự tăng trưởng đáng kể với sự bùng nổ của thương mại điện tử, fintech, các nền kinh tế gig, nền tảng và các công ty mạng xã hội ở hầu hết các quốc gia ký kết RCEP, với khả năng cạnh tranh của cả các công ty công nghệ và phi công nghệ. Chương 12 được các nhà hoạch định chính sách quan tâm vì nó phù hợp với tăng trưởng kinh tế và độc lập, an ninh mạng, quyền riêng tư cá nhân, an ninh quốc gia và tiềm năng cung cấp cho Trung Quốc vai trò lãnh đạo trong việc định hình các quy tắc thương mại kỹ thuật số trong tương lai. Dưới đây, chúng tôi trình bày chi tiết một số phần chính của chương 12, xem xét các quan điểm lạc quan và bi quan về nó, đồng thời xác định các hàm ý kinh doanh và chính sách khác nhau từ đánh giá của chúng tôi.
Mục đích chung của chương 12 là thúc đẩy thương mại điện tử cũng như tạo ra một môi trường pháp lý, quy định và chính sách hỗ trợ cho RCEP. So với trước đây, hiệp định thúc đẩy giao dịch không cần giấy tờ, sử dụng rộng rãi và dễ dàng hơn chữ ký điện tử, giảm gánh nặng quy định, truyền điện tử miễn thuế và tính linh hoạt trong lưu trữ dữ liệu và truyền dữ liệu xuyên biên giới. Chuyển sang phần thứ hai, chương 12 kêu gọi hợp tác để trao quyền cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ sử dụng thương mại điện tử, xây dựng năng lực chung, chia sẻ các phương pháp tốt nhất, thiết lập cơ cấu bảo vệ người tiêu dùng, minh bạch hơn về quy định và hợp tác trong an ninh mạng. Hai khía cạnh đặc biệt nổi bật của chương 12 là các lệnh cấm ràng buộc đối với các yêu cầu cơ sở máy tính được bản địa hóa và dữ liệu được bản địa hóa. Cần lưu ý rằng Trung Quốc, với tư cách là một bên ký kết RCEP, đã đưa ra cam kết đầu tiên về nguyên tắc đối với các lệnh cấm ràng buộc đối với việc bản địa hóa các cơ sở dữ liệu và dữ liệu, một sự khác biệt đáng kể so với lập trường chủ quyền cứng rắn lâu nay của họ đối với dữ liệu.
Bản tóm tắt dành cho giới ngoại giao
Là một bên ký kết RCEP, chính phủ Singapore ca ngợi chương 12 là một trong nhiều điều khoản của RCEP nhằm mở rộng phạm vi và cam kết của hiệp định thương mại tự do ASEAN + 1 (FTA) trước đây và “cung cấp môi trường thương mại kỹ thuật số thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp”. Những người lạc quan cho rằng chương 12 mang lại tiềm năng lớn cho tăng trưởng và phục hồi bằng cách xây dựng môi trường thể chế ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương xung quanh nền kinh tế kỹ thuật số. Cụ thể hơn, những cải tiến của chương 12 trong các lĩnh vực như giao dịch không cần giấy tờ, bảo vệ người tiêu dùng và truyền dữ liệu sẽ mở ra một thế giới ảo mới thông qua các con đường như thúc đẩy môi trường kinh doanh trực tuyến sao cho thuận tiện hơn, giảm rủi ro an ninh mạng, cải thiện môi trường thương mại điện tử, giải phóng các trang web , truyền dữ liệu, cơ sở dữ liệu và xây dựng lòng tin. Trên tất cả, về mặt ý nghĩa thì RCEP sẽ mang lại lợi nhuận cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ vì hiệp định này sẽ giúp các doanh nghiệp mở rộng kết nối theo nhiều hướng (ví dụ: đa dạng hóa nhà cung cấp và khách hàng của mình), giảm chi phí và làm tăng hiệu quả.
Mặc dù rất ấn tượng trên lý thuyết, tuy nhiên các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) và các doanh nghiệp không thuộc SME sẽ chỉ được hưởng những lợi ích nói trên nếu tất cả các thành viên RCEP tuân thủ theo chương 12, điều này không được đảm bảo. Ngoài ra, các nước RCEP sẽ cần phải giảm chi phí hậu cần, tăng cường đào tạo cho SME và cung cấp môi trường pháp lý hỗ trợ hơn trong nước để tối đa hóa lợi ích từ chương 12.
Ngôn ngữ trong chương 12 bị cắt xén nghiêm trọng các điều cấm địa phương hóa dữ liệu được đề cập ở trên. Các bên ký kết có toàn quyền quyết định không giới hạn trong việc yêu cầu người khác xác định vị trí hoặc sử dụng các phương tiện máy tính trong biên giới lãnh thổ của họ hoặc hạn chế việc truyền thông tin xuyên biên giới nếu họ tin rằng họ có chính sách công hợp pháp hoặc cơ sở bảo mật. Ngoài ra, chương 12 không áp dụng cho mua sắm chính phủ, thông tin chính phủ và cung cấp dịch vụ điện tử. Những ngoại lệ và thiếu sót này có nghĩa là chương 12 có phạm vi đề cập hạn chế hơn nhiều cũng như các điều khoản (thân thiện với doanh nghiệp) ít khắt khe hơn nhiều so với Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP).
Những người ủng hộ CPTPP và các FTA khác (“phe tự do”) với các điều khoản kỹ thuật số xem đây là các hiệp định mang tính ưu việt hơn vì chúng bảo vệ mã nguồn, yêu cầu đối xử không phân biệt đối với các sản phẩm kỹ thuật số và áp dụng mức thuế vĩnh viễn bằng 0 đối với đường truyền điện tử. Hơn nữa, đối với những người theo chủ nghĩa tự do, một lợi thế to lớn của CPTPP so với RCEP là hiệp định này có những lệnh cấm mạnh mẽ hơn nhiều đối với việc địa phương hóa dữ liệu và hạn chế truyền dữ liệu. Hơn nữa, Chương 12 không cho phép các bên ký kết sử dụng cơ chế giải quyết tranh chấp của RCEP đối với các bất đồng liên quan đến chương 12.
Đối với các nhà phê bình khác, những người theo chủ nghĩa tự do đang tập trung vào những vấn đề còn hạn chế. Chẳng hạn như những lo ngại về sức mạnh của các quốc gia lớn và doanh nghiệp lớn cho rằng RCEP không làm được nhiều hơn để chấn chỉnh quyền bá chủ của những người chơi lớn trong nền kinh tế kỹ thuật số hoặc để bảo vệ quyền riêng tư dữ liệu cá nhân. Tuy nhiên, vẫn còn nghi vấn nếu các khuyến nghị của họ về việc giải quyết các giới hạn này - ví dụ: cho phép các quốc gia buộc chuyển giao công nghệ hoặc hạn chế nghiêm ngặt việc chuyển giao dữ liệu - sẽ giải quyết được những khiếm khuyết mà họ xác định.
Theo quan điểm của chúng tôi, điều còn thiếu trong cả hai luồng chỉ trích là phản ánh nghiêm túc về tác động của RCEP đối với thương mại kỹ thuật số và khối lượng FDI cũng như phân phối thương mại kỹ thuật số. Suy ngẫm về vấn đề số lượng, các điều khoản tương đối nông cạn của RCEP kết hợp với sự linh hoạt được thiết kế có chủ đích của hiệp định này sẽ cho phép các thành viên RCEP một không gian chính sách lớn hơn có thể ràng buộc lợi ích kinh doanh và tạo ra những bất ổn đầu tư lớn, hạn chế thương mại kỹ thuật số và khối lượng FDI. Ngay cả khi thương mại kỹ thuật số và FDI phát triển cho toàn bộ khu vực RCEP, vẫn còn lâu mới đảm bảo rằng đại đa số các nước ký kết RCEP sẽ nhận thấy sự gia tăng đáng kể trong thương mại kỹ thuật số do tình trạng thiếu vốn, không đủ cơ sở hạ tầng kỹ thuật số, nhân lực không đủ, môi trường kinh doanh kém và hậu cần lạc hậu. Khả năng thương lượng lớn hơn của Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc, năng lực của chính phủ và sự lưu trữ của các bên tham gia nền kinh tế kỹ thuật số siêu lớn cho thấy các quốc gia này không chỉ sẽ thu được nhiều lợi nhuận nhất từ chương 12 mà còn có khả năng đảm bảo việc thực hiện nó phù hợp đường lối kinh doanh và chính trị trong nước của các nước này.
Những người ủng hộ Chương 12 thấy hiệp định không mang lại gì ngoài lợi ích cũng như xây dựng nền tảng đảm bảo một tương lai tươi sáng cho sự phát triển của nền kinh tế kỹ thuật số trong RCEP. Cùng với các phần trước đây đã đề cập về việc xem xét lại các tác động thương mại, FDI và chính trị của RCEP, việc đánh giá lại chương 12 của chúng tôi cho thấy cần có sự điều tiết hơn. Do đó, các công ty nên thận trọng, liên tục theo dõi những gì đang diễn ra trong không gian kỹ thuật số trước khi thực hiện bất kỳ sáng kiến mới ấn tượng nào. Trên thực tế, rất có thể sẽ phải thúc đẩy các chính phủ RCEP thường xuyên để đảm bảo chương 12 mang lại những gì như hứa hẹn. Bản thân các chính phủ sẽ phải cố gắng tạo ra môi trường pháp lý, kinh tế, giáo dục, quản lý và xã hội phù hợp nếu họ muốn nhận được lợi ích tối đa từ chương 12.
Cuối cùng, Chương 12 sẽ tạo ra các cơ hội kinh tế kỹ thuật số ở tất cả các quốc gia RCEP, nhưng có vẻ như rất có thể “Ba nước lớn” (Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc) sẽ là những người chiến thắng lớn nhất. Các doanh nghiệp sẽ cần phải lập kế hoạch cho phù hợp và các quốc gia nhỏ hơn sẽ cần phối hợp để đảm bảo họ duy trì tính cạnh tranh và trích một số lợi nhuận không tương xứng có khả năng sẽ thuộc về ba nước lớn trên
Nguồn: Diplomat
Từ khóa: kỹ thuật số, chương 12, cạnh tranh, RCEP
