Lạm phát và giá hàng hóa tăng một mặt hỗ trợ quá trình phục hồi tại một số quốc gia, mặt khác kìm hãm sự phát triển của nhiều nước khác.
Khi nền kinh tế toàn cầu phục hồi từ tác động của đại dịch COVID-19, dỡ bỏ phong tỏa và tái mở cửa biên giới đã thúc đẩy nhu cầu hàng hóa, dịch vụ, dẫn đến tăng giá sản phẩm trên toàn cầu. Tại Hoa Kỳ, quốc gia đang chứng kiến mức lạm phát cao nhất thế giới, Quỹ dự trữ Liên bang (FED) dự kiến sẽ tăng lãi suất trong thời gian còn lại của năm 2022. Có thể nói, trong nhiều trường hợp, các quốc gia đang đối mặt với tình trạng thâm hụt tài khoản vãng lai sẽ gánh chịu nhiều cú sốc lớn khi Quỹ dự trữ thắt chặt chính sách tiền tệ.
Tài khoản vãng lai dùng để đánh giá dòng hàng hóa, dịch vụ và lợi nhuận lưu chuyển đến và đi khỏi một quốc gia. Mỗi thành phần sẽ được tính toán riêng; tuy nhiên, nếu dòng chảy thương mại và tiền tệ chảy khỏi một nền kinh tế lớn hơn chiều ngược lại, quốc gia này sẽ rơi vào thâm hụt tài khoản vãng lai. Tại ASEAN, hầu hết các nước đều muốn đạt thặng dư thông qua tăng cường xuất khẩu và hạn chế nhập khẩu. Trong bối cảnh kinh tế thế giới đang dần đi vào trang thái bình thường, đây là thời điểm thích hợp để đánh giá sự cân bằng của tài khoản vãng lai ở một số nền kinh tế lớn thuộc khu vực Đông Nam Á.
Thái Lan đã chứng kiến tăng trưởng xuất khẩu đến 269.6 tỷ USD trong năm 2021, với mức tăng 26.9 tỷ USD so với năm 2019. Điều này giúp xứ chùa vàng thặng dư đến 40 tỷ USD trong bảng cân đối giao thương hàng hóa; tuy nhiên, tựu chung lại, Thái Lan vẫn bị thâm hụt tài khoản vãng lai đến 10.6 tỷ USD vì hoạt động du lịch suy giảm mạnh.
Năm 2019, Thái Lan ghi nhận doanh thu từ các hoạt động dịch vụ liên quan đến du lịch đạt 59.8 tỷ USD. Tuy nhiên, vào năm 2021, con số này giảm còn 4.8 tỷ USD. Nếu ngành công nghiệp đã nêu hồi phục về mức 30% trước thời điểm đại dịch bùng phát vào năm nay, xứ chùa vàng vẫn còn phải cố gắng nhiều để đảm bảo cân bằng tài khoản vãng lai. Đây thực sự là yếu tố gây đau đầu với giới cầm quyền Thái Lan vào thời điểm giá hàng hóa nhập khẩu tăng cùng sự giảm giá của đồng baht dự báo sẽ tạo sức ép lớn lên nền kinh tế nước này trong suốt năm 2022.
Về phần Philippine, sau khi chứng kiến thặng dư vãng lai đạt mức 11.6 tỷ USD năm 2020, nước này đã rơi vào tình trạng thâm hụt 6.9 tỷ USD năm 2021. Thặng dư vào năm 2020 chủ yếu là do tác động từ đại dịch khiến hoạt động nhập khẩu suy giảm trong khi đó tiền gửi từ nước ngoài vẫn duy trì ổn định. Kiều hối không bị ảnh hưởng nhiều từ đại dịch trong khi đó tăng trưởng nhập khẩu trong cả năm 2021 đã khiến Phillipine rơi vào thâm hụt tài khoản vãng lai.
Trong bối cảnh giá cả hàng hóa tăng cao gây ra sức ép lớn lên tài khoản vãng lai của Philippine và Thái Lan, những quốc gia định hướng xuất khẩu như Indonesia và Malaysia lại đang hưởng lợi lớn. Giai đoạn đầu của đại dịch đã khiến thặng dư tài khoản vãng lai của Malaysia giảm xuống mức 7.7 tỷ ringgit (tương đương 1.8 tỷ USD) vào Quý II/2020, tuy vậy, hoạt động xuất khẩu các sản phẩm tiêu dùng như dầu cọ a - đã tăng trưởng nóng chưa từng thấy. Xu thế đã nêu đã khiến tài khoản vãng lai nước này thặng dư 15.2 tỷ ringgit (3.5 tỷ USD) vào quý IV năm 2021.
Indonesia, một nhà xuất khẩu lớn khác trong khu vực, cũng đã chứng khiến sự suy giảm hệ thống tài khoản vãng lai trong suốt thời gian đại dịch bùng phát. Tuy nhiên, tài khoản vãng lai của xứ vạn đảo từ mức thâm hụt 30.3 tỷ USD năm 2019 đã nhanh chóng chuyển thành thặng dư 3.3 tỷ USD vào năm 2020; nguyên nhân chủ yếu là do nhu cầu đối với một số mặt hàng mà Indonesia sản xuất nhiều như than đá và dầu cọ có xu hướng tăng nhanh. Xuất khẩu than đã tăng từ mức 14.7 tỷ USD năm 2019 lên đến 31.5 tỷ USD vào năm 2021. Cùng thời điểm, xuất khẩu dầu cọ tăng từ 14.7 tỷ USD lên 26.5 tỷ USD. Chỉ tính riêng tháng 3/2021, thặng dư xuất khẩu xứ vạn đảo đã đạt mốc 4.5 tỷ USD.
Những sự kiện nêu trên đã giúp Indonesia có thể thở phào một chút khi FED bắt đầu tăng lãi suất vào năm nay – yếu tố có thể tạo thêm gánh nặng cho đồng rupiah nếu thâm hụt tài khoản vãng lai tiếp tục diễn ra như trước thời điểm đại dịch bùng phát. Chính yếu tố này cũng giúp chính phủ xứ vạn đảo có đủ tự tin để thông qua lệnh cấm xuất khẩu dầu ăn và điện, qua đó hỗ trợ bình ổn giá cả thị trường nội địa. Nếu tài khoản vãng lai không đạt thặng dự, việc cấm xuất khẩu sẽ gây tác động tiêu cực hơn cho nền kinh tế.
Không có bất kỳ khuôn mẫu nhận xét nào cho vấn đề thặng dư hay thâm hụt tài khoản vãng lai. Tất cả phụ thuộc vào các yếu tố tổng hợp nhằm đảm bảo sự cân bằng chung cũng như cách thức sử dụng dòng tiền. Tuy nhiên, vào thời điểm này, khi lạm phát toàn cầu cùng giá hàng hóa đang tăng nhanh, các quốc gia không phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu cùng sở hữu thặng dư tài khoản vãng lai sẽ có lợi thế hơn về ngắn hạn khi FED tăng lãi suất
Nguồn: The Diplomat
Từ khóa: ASEAN, lãi suất, tài khoản vãng lai, thặng dư
