Trong một cuộc phỏng vấn với Outlook Business, Giáo sư Edward Ashbee chuyên ngành về Kinh tế Quốc tế, Chính phủ và Doanh nghiệp thuộc Trường Kinh doanh Copenhagen đã giải thích sự toàn cầu hóa về chính trị và giải mã liệu những thách thức đang diễn ra trong hiện tại có đủ sức phá hủy sự toàn cầu hóa hay không.
Chiến tranh Nga-Ukraine đã khiến châu Âu rơi vào tình trạng hỗn loạn - có lẽ đây là cuộc chiến lớn nhất kể từ Thế chiến thứ hai. Một bên là phương Tây, đứng đầu là Mỹ, đang đứng về phía Ukraine. Phía bên kia là các quốc gia, trong đó có Trung Quốc, đang đứng về phía Nga đi đầu trong việc chống lại sự thống trị của Chủ nghĩa tư bản phương Tây vốn đã thống trị thế giới kể từ khi Liên Xô sụp đổ (từ những năm 1988 - 1991).
Liệu cuộc chiến đang diễn ra có mang tính quyết định để tạo ra một trật tự thế giới mới? Nó có thể đánh dấu sự diệt vong cho ý tưởng toàn cầu hóa đã diễn trong ba thập kỷ qua?
Trong một cuộc phỏng vấn với Outlook Business, Giáo sư Edward Ashbee chuyên ngành về Kinh tế Quốc tế, Chính phủ và Doanh nghiệp thuộc Trường Kinh doanh Copenhagen đã giải thích sự toàn cầu hóa về chính trị và giải mã liệu những thách thức đang diễn ra trong hiện tại có đủ sức phá hủy sự toàn cầu hóa hay không.
Lời kêu gọi gần đây của Tổng thống Joe Biden về việc dịch chuyển các ngành sản xuất có liên quan trực tiếp đến sản xuất của Trung Quốc trở về Mỹ. Hành động này được xem là sự tiếp nối thông điệp của Donald Trump về “Đưa nước Mỹ vĩ đại trở lại”. Các nhà phê bình xem đây là sự kết thúc của chủ nghĩa tư bản thị trường tự do xuất hiện vào những năm 1990. Bạn nghĩ gì về việc Mỹ chấm dứt quan niệm về thuê gia công sản phẩm? Nó có tác dụng gì đối với ý tưởng toàn cầu hóa trong thế kỷ 21?
Các cử tri thuộc tầng lớp lao động da trắng, những người đã bỏ phiếu cho Obama vào năm 2012, sau đó là Trump năm 2016 và bây giờ là Biden năm 2020 là những cử tri quan trọng nhất ở Mỹ. Tất cả những lời hứa hẹn từ các tổng thống Mỹ sẽ mang việc làm trở lại để thu hút cử tri. Nhưng câu hỏi đặt ra ở đây là nó sẽ đi về đâu? Điều này có dẫn đến sự kết thúc của chủ nghĩa tư bản thị trường tự do không? Tôi thì không nghĩ vậy.
Kể từ năm 1945, các quốc gia tư bản đã bắt đầu theo đuổi các chính sách công nghiệp hay chủ nghĩa phát triển theo từng thời điểm và những cách thức khác nhau ở cả khu vực châu Á và châu Âu. Những trở ngại đối với việc thay đổi và cải cách ở Mỹ là rất lớn nên hầu như không thể chuyển đổi theo phương thức như vậy. Trong khi một số quốc gia tư bản có thể tiến tới chủ nghĩa phát triển nhờ vào sự can thiệp của chính phủ để phát triển ngành sản xuất theo một hướng cụ thể hoặc tiếp thêm nguồn lực cho sự phát triển các ngành sản xuất, thì chính phủ Mỹ thực hiện rất hạn chế. Trong hơn một năm qua, chúng ta đã hết lần này đến lần khác nhìn thấy điểm yếu chứ không phải sức mạnh của Tổng thống Biden.
Các tập đoàn có thể chấm dứt việc thuê ngoài không?
Điều này sẽ không xảy ra bởi vì hành động của chính phủ. Nó chỉ xảy ra khi liên quan đến các chi phí phát sinh riêng trong một chuỗi cung ứng; hoặc do các tập đoàn lớn lo sợ về việc chuỗi cung ứng của họ bị đứt gãy trong giai đoạn bất ổn này.
Việc chấm dứt thuê ngoài có tác động gì đến ý tưởng toàn cầu hóa?
Toàn cầu hóa là bao gồm tất cả các khía cạnh: chính trị, kinh tế và văn hóa. Ở một số khía cạnh, chúng ta nói về các quá trình phi toàn cầu hóa nhưng không đề cập về bản chất của phi toàn cầu hóa. Chúng ta đang nói về tốc độ toàn cầu hóa đang chậm lại thay vì sự toàn cầu hóa đang bị thụt lùi.
Nếu chúng ta quay trở lại những năm 1920… chủ nghĩa phát xít đã đưa mọi thứ thụt lùi. Nhưng hiện tại, điều đó sẽ không xảy ra một cách đơn giản vì chủ nghĩa phát xít đã không còn nữa. Ngày nay, những gì chúng ta đang thấy là một loại chủ nghĩa dân túy bảo thủ chống lại toàn cầu hóa nhưng lại yếu hơn về mặt chính trị so với chủ nghĩa phát xít.
Hầu hết các quốc gia không hài lòng với việc Mỹ sử dụng chính sách tiền tệ của mình như một vũ khí tài chính để chống lại các quốc gia khác. Mỹ có thể in đồng đô la Mỹ mà không có bất kỳ tài sản tiềm tàng nào đã thúc đẩy lạm phát trên toàn thế giới, dẫn đến sự tích lũy tài sản ở một số ít quốc gia. Khi Nga và Trung Quốc chống lại quyền bá chủ của đồng đô la Mỹ trong thương mại thế giới, điều gì sẽ xảy ra?
Nếu có sự lựa chọn giữa đồng Nhân dân tệ, Rúp và Đô la Mỹ, tôi sẽ chọn đồng Đô la Mỹ trong bất cứ lúc nào. Về mặt thực tế, đó là phương thức giao dịch phổ biến trên các thị trường quốc tế. Trong bài phân tích này, chúng tôi không những chỉ ra những điểm yếu của đồng đô la Mỹ mà còn so sánh cả những ưu và khuyết điểm của nó với các loại tiền tệ khác. Việc chính phủ Trung Quốc đưa ra chiến lược lưu thông kép đặt ra một dấu hỏi cho sự hiểu biết của họ về toàn cầu hóa. Đồng nhân dân tệ không thể hoán đổi được một cách hoàn toàn. Vì vậy, đó không phải là một lựa chọn cho hiện tại. Và, ai muốn đồng Rúp vào thời điểm này? Chúng ta chỉ còn lại đồng đô la Mỹ vốn chiếm vị thế tối cao trong số các loại tiền tệ. Tuy nhiên cũng có các lựa chọn giao dịch khác trên thị trường như là vàng hoặc nguồn cung năng lượng.
Ở một khía cạnh nào đó, cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008 sẽ không bao giờ kết thúc. Các chính phủ trên toàn thế giới vẫn tiếp tục kéo dài cuộc khủng hoảng do sử dụng mô hình tăng trưởng của Keynes mà không có tiềm lực để trả nợ. Bạn có nghĩ rằng cuộc chiến hiện nay là kết quả của gánh nặng tài chính mà phương Tây cũng như các nền kinh tế châu Á khác phải đối mặt, hay còn có những yếu tố khác tiềm ẩn sau nó? Ngoài ra, hãy thảo luận về tác động của việc trợ cấp kém hiệu quả vốn nhà nước tới vấn đề chủ quyền?
Tôi không ngần ngại nói rằng các chính phủ đã sử dụng mô hình Keynes. Trong đó có một số mô hình Keynes cấp thiết được thiết lập trong năm 2008-2009. Sau đó, các chính phủ và ngân hàng trung ương phụ thuộc vào chính sách tiền tệ hơn là chính sách tài khóa. Và nó đã bóp méo sự phát triển kinh tế theo mọi phương thức thông qua việc thổi phồng giá tài sản, dẫn đến sự bất bình đẳng về giàu nghèo, mà giá tài sản ở London là một ví dụ điển hình.
Nhưng tôi không nghĩ rằng bất bình đẳng do việc Nới lỏng định lượng (Quantitative Easing) sẽ dẫn đến chiến tranh. Nếu nhìn vào động cơ của Tổng thống Putin khi tiến hành cuộc chiến với Ukraine, rõ ràng từ bài phát biểu của mình, Putin đã thể hiện mong muốn giành lại lãnh thổ của Liên Xô trước đây. Điều này nhằm hợp pháp hóa hình thức chính phủ của ông ở Nga. Điều này chứng tỏ rằng cuộc chiến hiện tại là kết quả của cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008 và có thể kéo dài hơn nữa.
Donald Trump đang cố gắng rút Mỹ khỏi vai trò bảo vệ thế giới trong các cuộc đàm phán về khí hậu và bảo vệ các nền dân chủ. Bạn có nghĩ rằng trong tương lai; các cam kết trong các cuộc đàm phán về khí hậu đã gây thêm áp lực lên các nền dân chủ phương Tây.
Nếu nhìn vào áp lực nội bộ ở Mỹ, rõ ràng đó không chỉ có mỗi Tổng thống Trump. Ngay cả Tổng thống Joe Biden cũng không thể thực hiện được nhiều điều về điều này. Ông ấy luôn phải chú ý đến thái độ của những cử tri vốn không thiện cảm với các cuộc đàm phán và cải cách về khí hậu. Ngoài ra, còn có vài thành viên của đảng Dân chủ chống lại cải cách. Thêm vào ảnh hưởng của chiến tranh Nga-Ukraine ở giai đoạn này, nên chính phủ Mỹ càng nhiều áp lực trong việc tìm nguồn năng lượng thay thế.
Liệu Liên minh châu Âu có bị căng thẳng hơn nữa do vị trí gần Trung Quốc và phần lớn trong số đó không thể thu hút đủ các thị trường trên thế giới để tăng trưởng? Và cách Tây Âu phát triển thịnh vượng hơn so với phía đông như thế nào?
Liên minh châu Âu đang cố gắng đi nước đôi, cả về kết nối và giao thương với châu Á. Nếu quay ngược lại 6-7 năm trước và xem xét các chính sách của EU, tại thời điểm đó, dự án Vành đai và Con đường là dự án duy nhất trong khu vực. Nhưng kể từ năm 2017 là sự nỗ lực liên kết với Nhật Bản, Ấn Độ và các nước ASEAN để kết nối cơ sở hạ tầng nhằm hạn chế tác động của Sáng kiến Vành đai và Con đường. Nhiều công ty đã nhận ra rằng họ phải cạnh tranh không công bằng với các công ty nhà nước khi mở rộng đầu tư ở Trung Quốc. Do đó, nhiều công ty có tiềm lực đang giữ vị trí ở Trung Quốc nhưng cũng tìm cách đa dạng hóa chuỗi cung ứng của họ ở các quốc gia Nam Á khác. Vì vậy, vấn đề không phải là xây dựng thị trường mà là bảo vệ thị trường và chuỗi cung ứng.
Với cuộc chiến Nga-Ukraine và tình hình địa chính trị đang thay đổi nhanh chóng, liệu các công ty châu Âu có đủ thời gian để tách mình khỏi sự phụ thuộc và can dự của Trung Quốc?
Chủ nghĩa tư bản vẫn có sự vững chắc. Nó giống như một con hổ không thể bị thuần hóa. Vì vậy, ông Donald Trump hoặc ông Mike Pompeo có thể nói về việc tách Mỹ khỏi phần còn lại của thế giới, nhưng không thể làm gì nhiều về điều đó. Mặc dù vậy, cũng phải thừa nhận rằng có sự chậm lại trong quan hệ giữa phương Tây và Trung Quốc do có nhiều trở ngại đối với các công ty phương Tây và đây là lý do tại sao họ đang đa dạng hóa rủi ro của mình bằng cách thiết lập thêm cơ sở sản xuất khác ở các nước ngoài Trung Quốc.
Bạn có nhìn thấy mối quan hệ giữa sự trỗi dậy của các nhà lãnh đạo dân tộc “mạnh mẽ” và chủ nghĩa tư bản trong khủng hoảng không?
Chắc chắn là có mối liên hệ giữa Chủ nghĩa tư bản đang gặp khủng hoảng với sự xuất hiện những nhà lãnh đạo dân tộc. Donald Trump muốn trở thành một nhà lãnh đạo có quyền lực mạnh mẽ, nhưng một đặc điểm của chủ nghĩa tư bản đương đại là sự phân chia trọng tâm quyền lực. Nếu nhìn vào thời kỳ Trump, chúng ta có thể thấy những gì Trump đã có thể làm và không thể làm.
Tuy nhiên, cũng nên lưu ý đến sự trỗi dậy của chủ nghĩa dân túy bảo thủ ở châu Âu và Mỹ. Làn sóng chủ nghĩa dân túy này thường thúc đẩy ý tưởng về một nhà lãnh đạo mạnh mẽ.
Quan điểm về sự chênh lệch thu nhập ngày càng tăng trên thế giới và vai trò của chủ nghĩa tư bản trong việc nâng cao mức sống của người dân ở các nền kinh tế đang phát triển và mắc nợ là gì?
Điều này phụ thuộc vào khoảng thời gian các chính phủ thực hiện. Giả sử từ những năm 70 cho đến ngày nay, do sự thay đổi của Trung Quốc và Ấn Độ… Khi ông Tập Cận Bình nói rằng Đảng Cộng sản Trung Quốc đã đưa rất nhiều triệu người thoát khỏi đói nghèo trong ba bốn thập kỷ qua, đó là điều đã xảy ra. Bất kỳ cuộc thảo luận nào về bất bình đẳng cũng nên tính đến những gì đã diễn ra ở châu Á so với nhiều nền kinh tế châu Phi. Trên thực tế, có thể lập luận rằng Trung Quốc và Ấn Độ đã làm rất nhiều để giảm chênh lệch thu nhập trên thế giới.
Các quốc gia cánh tả có còn cơ hội nào để tiếp tục xây dựng một quốc gia phúc lợi trong bối cảnh trật tự thế giới còn nhiều bất định và tăng trưởng kinh tế suy giảm?
Điều này quay lại phân tích các hình thức khác nhau mà chủ nghĩa tư bản có thể thực hiện. Quốc gia cánh tả trong những năm 90 cũng như thời gian trước đó tin rằng chủ nghĩa tư bản và sự toàn cầu hóa sẽ dẫn đến một cuộc chạy đua xuống đáy liên quan đến tiền lương và điều kiện lao động. Tuy nhiên những gì mà chúng ta thấy kể từ thời điểm đó đã trở nên rất phức tạp. Cụ thể các nước Scandinavia không tham gia vào cuộc đua hạ mức lương vì họ đã tạo được lợi thế so sánh và phát triển các hình thức chuyên môn hóa nhất định.
Có phải sẽ có một trật tự thế giới mới và vai trò của nó trong ý tưởng về chủ quyền là gì?
Vào những năm 90, người ta cho rằng các quốc gia dân tộc đã chết… các chính phủ sẽ được thu gọn thành các hội đồng địa phương. Rõ ràng, điều đó sẽ không xảy ra. Các quốc gia dân tộc vẫn quan trọng. Mọi người đã nói về cách toàn cầu hóa quá nhiều. Quả thực, các quốc gia dân tộc đang trở nên quan trọng trở lại do sự trỗi dậy của các lực lượng chính trị và chủ nghĩa tân tự do sẽ phải chung sống với thực tế như đã nêu.
Nguồn: Outlook
Từ khóa: Toàn cầu hóa, toàn cầu hóa về chính trị, Nga-Ukraine
