Tài liệu về Chiến lược Ấn Độ - Thái Bình Dương được Mỹ công bố vào tháng 2, có hai điểm đáng chú ý cả công khai lẫn ngầm hiểu. Một mặt, văn bản này chính thức gọi Hoa Kỳ là “một cường quốc Ấn Độ - Thái Bình Dương”. Mặt khác, tài liệu đã nêu thúc đẩy trong âm thầm vòng kim cô bao quanh Trung Quốc. Có thể nói, ngoại trừ lĩnh vực quân sự, Sáng kiến “Vành đai và Con đường” (BRI) được cường quốc số 2 thế giới ấp ủ và triển khai gần một thập niên qua không thể coi là công cụ kiểm soát khu vực Á-Âu cũng như châu Á Thái Bình Dương hoặc bất kỳ châu lục nào trên thế giới. Tuy nhiên, BRI, trong con mắt của Hoa Kỳ và đồng mình đang đóng vai trò là chính sách địa chiến lược của Trung Quốc nhằm thay đổi trật tự thế giới. BRI, thực chất chỉ là một mô thức địa chính trị mới trên cơ sở hoạt động thương mại và đầu tư xuyên biên giới.
Giới nghiên cứu và tư vấn chiến lược xứ cờ hoa từ lâu đã đồng thuận rằng mục tiêu kiểm soát Trung Quốc đã được khởi xướng dưới thời chính quyền Tổng thống Bush, vài tháng trước cuộc tấn công khủng bố ngày 9/11 vào New York. Cựu Ngoại trưởng Condoleezza Rice, nhà tư vấn hàng đầu của Tổng thống Bush về vấn đề chính sách quốc tế đã đề xuất một khái niệm mới với tên gọi “bao vây” Trung Quốc trong một tài liệu được xuất bản vào tháng 1/2000. Trong bài viết nêu trên, bà Rice đã cảnh báo về những nỗ lực của Bắc Kinh nhằm thay đổi cán cân quyền lực tại Á châu theo hướng có lợi cho nước này. Bên cạnh đó, bà cựu Ngoại trưởng cũng đề xuất tăng cường sự hiện diện của Hoa Kỳ tại khu vực, thúc đẩy mối quan hệ sâu rộng hơn giữa Mỹ với Hàn Quốc, Nhật Bản, cũng như chú ý hơn đến vai trò của Ấn Độ nhằm giữ cân bằng quyền lực trong vùng.
Từ thời điểm đó, sự hiện diện quân sự của Mỹ tại châu Á được sự ủng hộ của lưỡng Đảng Quốc hội Hoa Kỳ trong tất cả chính quyền Tổng thống xứ cờ hoa sau này. Tài liệu về Chiến lược Ấn Độ - Thái Bình Dương của Mỹ công bố vào tháng 2/2022 nhấn mạnh “Sự biến chuyển của thời đại đòi hỏi sự cần thiết của sự hiện diện liên tục, ổn định của Mỹ tại khu vực”. Vào thời điểm kết thúc Chiến tranh Lạnh, xứ cờ hoa đã từ bỏ ý tưởng rút hiện diện quân sự ở Á châu, nhấn mạnh đến giá trị chiến lược của lục địa này vào thế kỷ 21.
Hơn thế, Chiến lược Ấn Độ-Thái Bình Dương cũng nhấn mạnh lại quyết tâm của Tổng thống Biden trong việc “kiềm chế” Trung Quốc. Yếu tố này được phản ánh rõ ràng trong tổng ngân sách chi tiêu năm 2023 mà Nhà Trắng trình lên Quốc hội vào ngày 29/3. Tại dự thảo ngân sách. 1.8 tỷ USD đã được trích riêng nhằm “thúc đẩy ngăn chặn tập thể tại Ấn Độ-Thái Bình Dương”. Nói cách khác, Hoa Kỳ đang nỗ lực cũng cố những đồng minh hiện hữu, đồng thời thiết lập quan hệ đối tác với những quốc gia liên quan khác trong khu vực nhằm khống chế đất nước đông dân nhất thế giới. Quan trọng hơn, cùng với ngân sách dành cho Chiến lược đã nêu, hơn 400 triệu USD cũng được nêu trong tổng chi năm 2023 của Nhà Trắng dưới tiêu đề “ngăn chặn hành vi quấy nhiễu của Trung Quốc”.
Về căn cứ cho dự thảo ngân sách Chiến lược Ấn Độ-Thái Bình Dương và ngân khoản nhắm đến một số hành vi của xứ Trung, Nhà Trắng nhấn mạnh: “Tổng thống Biden đặt trọng tâm cạnh tranh chiến lược với Trung Quốc, đồng thời kết nối với đối tác và đồng minh nhằm chống lại hành vi cưỡng ép, hiếu chiến của Bắc Kinh cùng Moscow, trong bối cảnh Mỹ đã kết thúc cuộc chiến chống khủng bố tại Afghanistan sau 20 năm”. Đây thực chất chỉ là tiếng vọng của những ngôn từ được sử dụng trong tài liệu công bố vào tháng Hai của phía Mỹ. Ngoài ra, nhiều nhà phân tích cũng chỉ ra rằng văn bản do Mỹ ban hành cùng ngân khoản dành cho lĩnh vực quân sự năm 2023 lên tới 773 tỷ USD bao gồm chi tiêu dành cho Chiến lược Ấn Độ-Thái Bình Dương cũng như ngăn chặn hành vi phi pháp của Trung Quốc là lời tuyên bố công khai của Nhà Trắng nhằm “bao vây” đất nước hơn 1 tỷ dân.
Hơn thế, hai đảng trong Quốc hội Mỹ dường như đã bật đèn xanh cho việc thông qua gói ngân sách 2023. Nhấn mạnh đến việc cần thiết cần phải ngăn chặn sự trỗi đậy của Trung Quốc hoặc như một số người nhận định “một Trung Quốc đã trưởng thành”, hai Thượng nghị sĩ Bob Menendez (Đảng Dân chủ) và Jim Risch (Đảng Cộng hòa), Chủ tịch và thành viên cấp cấp cao của Ủy ban Quan hệ quốc tế Thượng viện đã đưa ra tuyên bố chung sau khi Nhà Trắng công bố Chiến lược Ấn Độ-Thái Bình Dương: “Ngay cả khi chúng ta vẫn đang tiếp tục làm việc với đồng minh và đối tác nhằm giải quyết những thách thức nghiêm trọng trên toàn cầu, Hoa Kỳ cần chú trọng hơn vào khu vực Ấn Độ-Thái Bình Dương. Chiến lược mới của Mỹ cũng như cách tiếp cận của nước này đối với các đối tác và đồng minh Á châu vào tuần trước là bước đi quan trọng nhằm hiện thực hóa quan điểm đã nêu. Cạnh tranh từ Trung Quốc đòi hỏi một phản ứng mạnh mẽ, và đồng bộ từ Hoa Kỳ cùng đồng minh nhằm đảm bảo sự tự do, rộng mở của Á châu”.
Ở chiều hướng khác, nhằm phản bác lại cái gọi là “hành vi hung hăng” của Trung Quốc như Nhà Trắng, Quốc hội và Tổng thống Biden miêu tả, các nhà ngoại giao Trung Quốc đã có những phản đối mạnh mẽ - hành vi mà theo ngôn từ của truyền thông Phương Tây là “ngoại giao chiến lang”. Tháng trước, trong buổi họp báo bên lề thường niên của hội nghị “Hai chuyên đề”, Bộ trưởng Ngoại giao kiêm cố vấn Nhà nước Trung Quốc Wang Yi đã phàn nàn về Chiến lược Ấn Độ - Thái Bình Dương của Hoa Kỳ như sau: “Mục tiêu thực chất của chiến lược Ấn Độ - Thái Bình Dương chính là xây dựng khu vực này thành một phiên bản Á châu của NATO, qua đó, kìm hãm Bắc Kinh”. Bên cạnh đó, vài ngày trước khi dự ngân sách quốc phòng cho năm 2023 được Mỹ công bố, Thứ trưởng Ngoại giao quốc gia hơn 1 tỷ dân Le Yucheng cũng đã lên tiếng cáo buộc Chiến lược mới của Hoa Kỳ là “nguy hiểm”.
Tương tự như Đạo luật về Thẩm quyền phòng vệ an ninh quốc gia được Tổng thống Biden ký thông qua vào ngày 27/12/2022 – những ngôn từ như “bao vây” hay “ngăn chặn” không được nhắc đến trong Chiến lược Ấn Độ - Thái Bình Dương của xứ cờ hoa. Tuy nhiên, văn bản này đã âm thầm khẳng định sự mở rộng của NATO tại châu Á – Thái Bình Dương với cái cớ là mối nghi ngại về Trung Quốc. Thông cáo vào tháng 2/2022 liên quan đến Chiến lược này ghi rõ “Các đồng mình và đối tác bên ngoài Á châu của Hoa Kỳ, đặc biệt là EU và Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) cam kết đặt trọng tâm vào Ấn Độ - Thái Bình Dương. Chúng tôi sẽ tận dụng cơ hội để đồng bộ hóa cách tiếp cận, đồng thời thực thi các sáng kiến nhằm tăng cường tính hiệu quả của chính sách. Trên cơ sở đó, chúng tôi hướng đến mối liên kết giữa khu vực Ấn Độ - Thái Bình Dương và Âu châu – Đại Tây Dương cùng những vùng khác thông qua dẫn dắt những chương trình nghị sự chung hướng đến phản ứng tập thể”.
Ngoài ra, một trong 5 mục tiêu được đề cập trong Chiến lược Ấn Độ - Thái Bình Dương chính là Thúc đẩy một khu vực tự do và rộng mở; có thể nói, hầu hết chuyên gia và quan chức cấp cao tại Trung Quốc đều nhận thực rõ mục tiêu này nhắm vào ai. Giáo sư Li Haidon, Viện Nghiên cứu quan hệ quốc tế Đại học Bắc Kinh đã phản ứng gay gắt trước tâm lý “chống Trung Quốc” và mục tiêu được nêu trong Chiến lược Ấn Độ - Thái Bình Dương của Hoa Kỳ, cáo buộc tài liệu này tạo ra cơ sở hình thành một liên minh các quốc gia thù địch bao vây quốc gia hơn 1 tỷ dân tương tự như chính sách mà Tổng thống Bush đã tiến hành trước đây. Ông nói thêm “Hoa Kỳ tại châu Á Thái Bình Dương, đang dùng phương pháp tương tự như cách mà họ đã làm nhằm kiềm chế Nga ở Âu châu. Cuối cùng, xứ cờ hoa sẽ tiến đến thiết lập một liên minh tương tự NATO tại khu vực với AUKUS là trọng tâm, kết nối với liên minh Mỹ-Nhật-Hàn”.
Cuối cùng, liệu chính sách ngăn chặn Trung Quốc có hiệu quả hay không phải chờ thời gian chứng minh. Hơn thế, trong một bước đi đầy biểu tượng, cự Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo, chỉ vài ngày trước đây đã đề nghị Tổng thống Biden coi chính thể tại Trung Quốc là “kẻ thù” của xứ cờ hoa. Tuy nhiên, một điều chắc chắn là hai siêu cường thù địch Mỹ-Trung Quốc đã công khai cạnh tranh ví trí bá chủ toàn cầu. Tại Hoa Kỳ, nhiều khả năng Quốc hội lưỡng đảng sẽ trao thẩm quyền cho Tổng thống Biden thực hiện những bước đi mạnh mẽ mang tính phồi hợp nhằm kiềm chế một Trung Hoa đang trỗi dậy. Về phía Trung Quốc, Đảng Cộng sản nước này cũng đã xúc tiến quy trình hợp thức hóa nhiệm kỳ thứ ba (và có thể là thứ tư) đối với Chủ tịch Tập Cận Bình nhằm loại bỏ những nỗ lực của nước ngoài nhằm “bắt nạt, đàn áp hay nô dịch Trung Quốc” Hãy nhớ lại những gì mà Chủ tịch Tập đã phát biểu trong Lễ kỷ niệm 100 năm Ngày thành lập Đảng Cộng sản “Bất kỳ cá nhân nào muốn kiểm soát Trung Quốc sẽ phải đối mặt với trường thành sắt của hơn 1.4 người dân Trung Quốc”.
Nguồn: Modern Diplomacy
Từ khóa: Trung Quốc, Hoa Kỳ, ngăn chặn, NATO
