Trong bối cảnh các rủi ro và thách thức về địa chính trị trên thế giới đang phát triển không ngừng, chúng ta ngày càng nhận ra rằng cấu trúc của hệ thống quan hệ quốc tế mới và các khối khu vực đang dần thay thế cấu trúc trật tự thế giới cũ. Các quốc gia ở phía “Nam bán cầu” thành lập các tổ chức quốc tế, hiệp hội hội nhập khu vực, hệ thống thanh toán và thực hiện các dự án cơ sở hạ tầng khu vực riêng biệt để họ không phụ thuộc hoàn toàn vào các tổ chức tài chính quốc tế phương Tây. Trong số các quốc gia đi đầu tham gia vào quá trình chuyển đổi của nền kinh tế thế giới, phần lớn là các nước thuộc BRICS – một nhóm bao gồm các nền kinh tế lớn mới nổi.
Trong thập kỷ qua, nhóm BRICS đã chiếm một vị trí nổi bật trong quan hệ quốc tế vì các nước trong nhóm cùng các nền kinh tế năng động nhất trên thế giới tham gia nhiều hơn vào các vấn đề toàn cầu, ví dụ như tham gia vào Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc và tìm giải pháp cho nhiều thách thức về kinh tế và môi trường. BRICS được coi là một cực thay thế của cấu trúc chính trị thế giới. Đây có lẽ là liên minh ổn định duy nhất của những người cùng chí hướng đang tìm cách thực hiện cải cách không chỉ hệ thống tài chính và kinh tế toàn cầu, mà cả trật tự thế giới, vốn hoạt động trên cơ sở các giá trị và nguyên tắc phương Tây.
Chuyên gia từ các nước thành viên nhóm BRICS nhận thấy sự hợp tác của nhóm này là tiền đề cần thiết để hình thành một giải pháp tài chính thay thế cho quyền bá chủ của USD trong hệ thống kinh tế thế giới và đa dạng hóa môi trường đầu tư, tạo ra cơ hội cho các mô hình tương tác mới và chuyển đổi cơ cấu chính trị toàn cầu. Điều này đặc biệt quan trọng trong một môi trường mà những biến động trên thị trường tài chính Mỹ có tác động đến nền kinh tế của các quốc gia thuộc “Nam bán cầu“.
Điều quan trọng cần lưu ý là nhóm tuy không phải là một tổ chức hợp pháp nhưng đã thực hiện một số sáng kiến trong lĩnh vực hội nhập, cụ thể là vào năm 2015, khi Ngân hàng Phát triển Mới của BRICS được thành lập. Một thành tựu quan trọng khác của các nước thành viên BRICS là đề ra một mô hình mới do Trung Quốc khởi xướng vào năm 2017 trong hội nghị thượng đỉnh Hạ Môn - được gọi là mô hình BRICS +, biểu thị sự hợp tác của cả năm quốc gia với các đối tác khác.
Thực tế, với sự trợ giúp của BRICS +, Trung Quốc đã mở ra một diễn đàn khác để thảo luận các vấn đề hiện tại với các nước không thuộc nhóm BRICS. Điều này đúng với mong muốn của Trung Quốc trong việc tạo ra một “cộng đồng có chung vận mệnh“ vì Bắc Kinh không thể hiện mong muốn tăng mức độ tương tác với các nước khác trong các vấn đề chính trị và an ninh, nhưng lại mượn cớ BRICS để xây dựng một thế giới đa cực ổn định và ủng hộ sự hợp tác theo khuôn khổ BRICS.
Trong điều kiện địa chính trị hiện nay, việc thúc đẩy các quốc gia khác hội nhập vào khuôn khổ BRICS + được xem là vô cùng quan trọng. Trung Quốc đã dẫn dắt xu hướng mở rộng nền tảng tương tác BRICS và kết nối các khu vực bởi sự tham gia của đại diện các quốc gia ở khu vực đó. Trung Quốc tìm cách để BRICS không trở thành một khối địa chính trị và một nhóm liên kết các cường quốc mạnh mẽ trong khu vực mà là một tổ chức sẵn sàng hoạt động như một mặt trận thống nhất chống lại bên thứ ba, trở thành một tổ chức có mối tương tác về kinh tế với các nước thuộc “Nam bán cầu”. Năm 2017, các quốc gia không thuộc BRICS là Ai Cập, Guinea, Mexico, Tajikistan và Thái Lan đã được mời tham dự trực tiếp tại hội nghị thượng đỉnh của nhóm ở Hạ Môn, tỉnh Phúc Kiến, đông nam Trung Quốc. Phương thức hoạt động này của BRICS nên được duy trì về lâu về dài.
Thực tế là khuôn khổ BRICS + đã thành công. BRICS có các điều kiện tiên quyết để trở thành nền tảng cho một trật tự thế giới mới. Để làm được điều này, trước hết, các nước BRICS cần hình thành một cấu trúc kinh tế thế giới mới, bao gồm các định hướng như tái khởi động toàn cầu hóa dựa trên nền tảng mới của các quốc gia và khu vực; tạo ra một hệ thống tài chính tiền tệ; hình thành các khối và nền tảng khu vực mới cho sự hội nhập và phát triển; tạo ra một khuôn khổ mới để phát triển nền kinh tế thế giới, v.v..
Tại sao không thử thực hiện tất cả những ý tưởng này trong khuôn khổ BRICS + rộng lớn hơn, cung cấp cho các quốc gia hiệp hội nhiều mô hình tương tác với các quốc gia khác? Giám đốc Chương trình của Câu lạc bộ Thảo luận Valdai, ông Yaroslav Lissovolik đã đưa ra một ví dụ khi nói rằng các nước BRICS có thể đảm nhận một sứ mệnh mới, là cầu nối tương tác, hội nhập khu vực với hiệp hội các quốc gia thuộc “Nam bán cầu”.
Lissovolik đã đưa ra một ví dụ về một trong những khuôn khổ dễ tiếp cận nhất cho BRICS + là sự liên kết của ba hiệp hội khu vực: Liên minh châu Phi, Cộng đồng các quốc gia Mỹ Latinh -Caribe và Tổ chức Hợp tác Thượng Hải. Ông cũng cho rằng việc Trung Quốc làm chủ tịch BRICS vào năm 2022 sẽ là cơ sở tạo thuận lợi cho BRICS phát triển vượt trội hơn, từ đó có thể tạo thêm động lực cho việc hình thành các nền tảng mới để tương tác giữa các hiệp hội khu vực nói trên.
Lissovolik nói thêm rằng bất kỳ đề nghị nào nhằm chuyển đổi khái niệm BRICS + đều có thể đến từ Ấn Độ, Brazil và Nam Phi chứ không chỉ riêng từ Trung Quốc. Bởi vì, như Thứ trưởng Ngoại giao Nga Sergei Ryabkov đã nói vào tháng 3: “Các nước BRICS, chiếm gần một nửa dân số thế giới và một phần đáng kể trong GDP toàn cầu, sẽ là một trong cacs xương sống của trật tự thế giới mới nổi.” Việc kích hoạt vai trò của BRICS trên trường quốc tế trong điều kiện địa chính trị hiện nay là cực kỳ quan trọng hơn bao giờ hết.
Do đó chúng ta có thể thấy nhiều tiền đề thiết thực để mở rộng khuôn khổ BRICS+. Lissovolik cho rằng các nước BRICS cần thúc đẩy việc tạo nền tảng cho sự hợp tác giữa các hiệp hội khu vực các nước đang phát triển.
Trong tương lai, những nền tảng này có thể trở thành cơ sở để tạo ra một nền tảng hợp tác chính cho tất cả các nước thuộc “Nam bán cầu” và giúp họ giải quyết nhiều thách thức như đại dịch, sự phục hồi kinh tế chậm chạp và cuộc khủng hoảng Ukraine.
Lissovolik lưu ý rằng các nước BRICS cần tăng cường hơn nữa sự đoàn kết và hợp tác không trong nội bộ mà BRICS + sẽ là nền tảng tương tác toàn diện nhất cho các nước đang phát triển và đóng góp nhiều hơn nữa vào việc cải thiện điều hành toàn cầu, thúc đẩy phục hồi kinh tế, thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững và chống lại đại dịch như Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị đã tuyên bố vào năm 2017.
Nguồn: CGTN
Từ khóa: BRICS, thế giới mới, hội nhập, hợp tác, Trung Quốc, Nga, Ấn Độ, địa chính trị
